STAÐREYND:
Að sjálfsögðu er neysla kannabisefna ekki skaðlaus frekar en neysla annarra vímugjafa. Líkt og sígarettureykur inniheldur kannabisreykur ýmiss efni sem eru eitruð og erta öndunarfærin. Í mörgum löndum, einkum þeim þar sem hass er ráðandi neysluafbrigði kannabisefna er tóbaki yfirleitt blandað í pípur eða önnur neyslutól neytenda. Þetta gerir reykinn sem andaður er að sér, í því tilviki bræðingur af tóbaks-og kannabisreyk, náttúrlega skaðlegri en ella. Hinn dæmigerði kannabisneytandi (sem snertir að öðru leyti ekki tóbak) reykir mun sjaldnar en tóbaksreykingamaður og andar því að sér mun minna af reyk þegar til lengri tíma er litið. Það liggur því beinast við að hættan á alvarlegum lugnaskemmdum í þeim tilvikum ætti að vera minni. Ekki er vitað um nein tilfelli af lungnakrabbameini sem má eingöngu rekja til reykinga á hreinu maríúana sem er neytt án blöndunar við tóbak. Hins vegar hafa vísindamenn fundið krabbameinsfrumur á frumstigi í lungum einstaklinga sem voru stórreykingamenn á maríúana og því ekki hægt að útiloka þann möguleika að maríúana geti valdið lugnakrabbameini. Ólíkt tóbaksreykingarmönnum verður ekki vart við stíflur í hinum fíngerðu loftvegum lugnanna hjá stórneytendum maríúana, en það þykir benda til að þeir fái ekki lugnaþembu af reykingum sínum.

Samtök um endurskoðun á lögum um maríúana, NORML , hafa ævinlega lagt ríka áherslu á að samtökin haldi því ekki fram að neysla kannabisefna sé skaðlaus. Keith Stroup, helsti talsmaður NORML, hefur sagt: ,,Ég hef aldrei og mun seint halda því fram að neysla maríúana sé skaðlaus. Við vitum að misnotkun af hvaða tagi er ekki góð heilsu manna, né dagleg neysla hvaða vímuefnis sem er. Þegar maríúana á hins vegar í hlut er bannið á því verra fyrir neytandann og samfélagið í heild en afleiðingar neyslunnar."

Maríúana hefur áhrif á skynjun og viðbrögð og getur því dregið úr getu manna til að stjórna vélknúnum ökutækjum. Öndvert við áfengi, sem eykur yfirleitt áhættuhegðun við akstur, hefur maríúana yfirleitt þau áhrif að neytandinn verður varfærnari undir stýri. Rannsóknir á akstursáhrifum einstaklinga sem eru undir áhrifum kannabis sýna, hvað eftir annað, að akstursgeta þeirra skerðist mun minna heldur en þeirra sem neytt hafa hóflegs magns af áfengi eða ýmiss önnur lögleg lyf sem læknar ávísa. Þetta ætti þó ekki að hvetja neinn til að aka undir áhrifum kannabisefna.

Margir sem reykja kannabis í einhvern tíma, einkum stórreykingamenn, og þeir sem hafa reykt kannabis áratugum saman, jafnvel þó í hófi sé, kvarta undan því að þeirri finni stundum fyrir óróleika undir áhrifum, jafnvel ofsóknarkennd eða paranoju, eins og hún er yfirleitt nefnd. Rætt er manna á milli að hassreykingar eldist af mönnum sjálfkrafa og er þá einmitt vísað í þessa reynslu. Sumir finna fyrir þessari vanlíðan strax í upphafi og reykja því aldrei oftar. Hvað veldur þessari paranoju? Um það virðist fátt sem ekkert vitað enda hafa vísindamenn ekki rannsakað málið svo nokkru nemur. Yfirhöfuð ekki neitt, höldum við að okkur sé óhætt að fullyrða. Ein af háskalegum hliðarverkunum kannabisbannsins er einmitt tregða vísindamanna, og í sumum tilvikum hreint bann stjórnvalda, við það að rannsaka kannabisneyslu. Mörg dæmi eru einnig um það að fjármagn til vísindarannsókna á áhrifum kannabisneyslu er kippt til baka, þegar í ljós kemur að niðurstöður eru farnar að sýna aðra útkomu, heldur en þeir sem fjármagna rannsóknina (yfirleitt ríkisvaldið) vilja. Þetta er einkum bagalegt þegar í ljós kemur að kannabis kunni að hafa líknandi áhrif á ákveðna sjúkdóma. Ekki bara bagalegt. Heldur gjörsamlega ábyrgðalaust. Því hver veit nema í einhverjum af hinum hundruða kannabínóíða leynst lækning eða líkn við einhverjum sjúkdómi? Til dæmis við ,,tourette"-sjúkdómnum, en vitað er að margir sem kljást við þennan illskeytta sjúkdóm hafa leitað á náðir kannabis til að draga úr sjúkdómseinkennunum. Væri ekki úr vegi að rannsaka nánar hvernig stendur á því?

"Að sjálfsögðu er neysla kannabisefna ekki skaðlaus frekar en neysla annarra vímugjafa. Menn verða að meta hvað hentar þeim og hafa frelsi til þess."

STAÐREYND:
Neysla kannabis leiðir fólk ekki til neyslu sterkari efna.¹ Engar rannsóknir eða vísindatilraunir á dýrum sýna að kannabisneysla valdi lífeðlisfræðilegum breytingum er stuðli að neyslu annarra vímuefna.² Vísindarannsóknir hafa sýnt að tölfræðileg tengsl eru á milli neyslu mismunandi vímuefna, tengsl sem breytast eftir því hvaða efni eru vinsæl á hverjum tíma. Kannabis er útbreiddasta ólöglega vímuefnið á Vesturlöndum. Þess vegna er mjög líklegt að einstaklingar sem nota efni sem eru ekki jafn útbreidd, t.d. amfetamín eða kókaín, hafi einnig prófað kannabis einhvern tímann á ævinni. Á sama hátt eru yfirgnæfandi líkur á því að sá sem reykir kannabis hafi áður notað efni á borð við alkóhól, tóbak eða koffein. Við getum samt ekki haldið því fram að þessi fíkniefni leiði beinlínis til notkunar kannabis, frekar en neysla kannabis leiðir til notkunar annarra ólöglegra vímuefna.

Kenningin um að hassreykingar leiði til neyslu hættulegri efna er einnig breytileg eftir löndum og tekur mið af því neyslumynstri sem er ráðandi hverju sinni. Í fyrstu var því einkum trúað að neysla kannabis leiddi til neyslu heróíns, morfíns eða annarra sterkra deyfilyfja. Á sjöunda áratugnum þegar notkun skynörvandi efna færðist í aukana vildu margir meina að kannabisneysla væri fyrsta skrefið í átt til tilrauna með LSD, meskalín og skynörvunarsveppa af ýmsu tagi. Síðustu áratugi hefur lítið borið á þeim málflutningi. Nú er algengara að fullyrt sé að neytendur kannabisefna leiðist fyrr eða síðar út í neyslu örvandi efna. Í Bandaríkjunum er talað um kókaín í þessu sambandi en í Svíþjóð og á Íslandi er amfetamín haft að skotspæni. Rannsóknir vísindamanna sýna að flestir neytendur kannabis nota ekki önnur ólögleg vímuefni.³ Nefna má að aðeins einn af hverjum 120 sem neytir maríúana í Bandaríkjunum neytir jafnframt kókaíns reglulega.⁴ Fyrir stærsta hluta neytenda er kannabis endapunktur, ekki byrjunarreitur, þegar kemur að neyslu bannfærðra fíkniefna.

"Neysla kannabis leiðir ekki til neyslu sterkari efna. Kannabis er endapunktur, ekki byrjunarreitur, þegar kemur að neyslu bannfærðra fíkniefna."

Mynd frá sölubás í Pusher-street í Kristjaníu. Yfirgnæfandi fjöldi þeirra sem leggja áherslu á kannabisfíkn af völdum kannabisneyslu starfa að meðferðarmálum. Þeir hafa fjárhagslegra hagsmuna að gæta og hafa orðið uppvísir að því að notfæra sér þekkingarleysi almennings í fíkniefnamálum sér til framdráttar.

STAÐREYND:
Flestir sem neyta kannabis reykja það eingöngu endrum og sinnum.¹ Nefna má sem dæmi að lítill minnihluti Bandaríkjamanna - 0,8 prósent - reykja maríúana á hverjum degi.² Innan við 5% Bandaríkjamanna segjast nota það vikulega.² Rannsókn sem gerð var í Þýskalandi árið 1997 leiddi í ljós að 80% kannabisneytenda neyta efnisins einu sinni í viku eða sjaldnar og næstum helmingur neytir þess sjaldnar en tíu sinnum á ári.³ Flestir sem reykja kannabis nær daglega geta hætt neyslu þess án erfiðleika.⁴ Kannabis er ekki líkamlega ávanabindandi, þolmyndun er lítil sem enginn og fráhvarfseinkenni gera sjaldan vart við sig.⁵ Þegar fráhvarfseinkenni koma yfirhöfuð fram eru þau ákaflega væg.⁶ Andleg fíkn getur að vísu myndast í verkun kannabisefna. Þótt sumir verði tilfinningalega háðir nautnum vímunnar veldur neysla kannabisefna ekki heilsufarslegu tjóni eða beinu samfélagslegu meini.⁷

"Að halda því fram, eins og forystumenn SÁÁ gera, að allir sem reyki hass einu sinni í viku séu ,,stórneytendur" er náttúrlega alveg út í hött."

Yfirgnæfandi fjöldi þeirra sem leggja áherslu á kannabisfíkn og ávana af völdum kannabisneyslu starfa að meðferðarmálum.⁸ Þeir hafa fjárhagslegra hagsmuna að gæta og hafa orðið uppvísir að því að notfæra sér þekkingarleysi almennings í fíkniefnamálum sér til framdráttar.⁹ Fræðsluefni meðferðaraðila inniheldur yfirleitt staðleysur um kannabisefni, enda virðist tilgangurinn vera fyrst og fremst sá að reka áróður fyrir ákveðnum sjónarmiðum, fremur en að upplýsa fólk um áhrif og afleiðingar kannabisneyslu. Að halda því fram, eins og forystumenn SÁÁ gera, að allir þeir sem reyki hass einu sinni í viku séu ,,stórneytendur kannabisefna" er náttúrlega alveg út í hött.¹⁰ Þessi skilgreining er hvorki viðurkennd né tekin alvarlega annars staðar í heiminum.

Vanþekking sumra Íslendinga á kannabisefnum ríður ekki við einteyming. Dæmi eru um að fullorðið fólk trúi því að kannabisneytendur sprauti sig með hassi. Ekki eru mörg ár síðan að lesa mátti á vef Landlæknisembættisins að sprautur væru notaðar við neyslu kannabisefna! Tímabært er að þingmenn og allir dómarar landsins fari á námskeið og læri grundvallaratriði um kannabisefni og aðra vímugjafa. Kennsla af því tagi gæti komið í veg fyrir að þeir yrðu sér til skammar á opinberum vettvangi þegar fíkniefni og fíkniefnavarnir ber á góma.

STAÐREYND:
Í tuttugu og fimm ár hafa vísindamenn reynt að finna og skilgreina sérstakan ,,frumkvæðisskort" (amotivational syndrome) sem neysla kannabisefna á að hafa í för með sér. Það hefur þeim ekki tekist.¹ Einstaklingar sem eru stöðugt undir áhrifum, sama hvaða vímuefni á í hlut, eru ekki líklegir til að vera virkir þátttakendur í þjóðfélaginu. Það eru engin lyfjafræðileg áhrif sérstaklega tengd kannabisefnum sem valda því að fólk missir dugnað sinn og metnað. Í tilraunum þar sem einstaklingum voru gefnir stórir skammtar af maríúana vikum og jafnvel mánuðum saman dró ekki úr vinnusemi eða framleiðni af þeim sökum.² Einn rannsókn sem gerð var árið 1990 sýndi að maríúanareykingar juku afköst tilraunaþega sem unnu leiðinlega og endurtekningarsama vinnu.³ Í Jamaíka, þar sem landbúnaðarverkamenn reykja iðulega maríúana við störf sín, sýndi sig að þeir sem reyktu mikið afköstuðu meira en þeir sem reyktu lítið eða reyktu ekki neitt. Vísindamennirnir ályktuðu útfrá þessu að maríúanareykingar jykju framleiðslugetu verkamanna, að minnsta kosti við þessar aðstæður.⁴ Í Bandaríkjunum er það staðreynd, að meðal fullorðinna þátttakenda í atvinnulífi eru meðaltekjur neytenda sambærilegar eða hærri en þeirra sem ekki neyta kannabisefna.⁵ Háskólanemar sem neyta kannabis fá sömu⁶ eða hærri einkunnir en þeir sem ekki neyta þess.⁷ Hjá menntaskólanemum hafa fundist tengsl á milli slælegs námsárangurs og mikillar hassneyslu, en lélegur námsárangur hafði í þessum tilvikum gert vart við sig áður en neyslan hófst. Flestir þeirra áttu við hegðunarvandamál að stríða og glímdu við tilfinningalega og sálfræðilega erfiðleika sem hófust strax í barnæsku.⁸

"Háskólanemar sem reykja maríúana fá sömu eða hærri einkunnir en þeir sem ekki reykja það."

Það eru engin lyfjafræðileg áhrif sérstaklega tengd kannabisefnum sem valda því að fólk missir dugnað sinn og metnað. Í tilraunum þar sem einstaklingum voru gefnir stórir skammtar af maríúana vikum og jafnvel mánuðum saman dró ekki úr vinnusemi eða framleiðni af þeim sökum. Myndverk eftir Agnar Agnarsson.

STAÐREYND:
Kannabis veldur skyndilegum og tímabundnum breytingum á starfsemi hugans. Nýminni eða skammtímaminni er sá þáttur hugarstarfsins sem kannabis hefur skýrust áhrif á. Rannsóknir hafa leitt í ljós að maður í kannabisvímu á ekki í neinum erfiðleikum með að rifja upp hluti sem hann hefur áður lært.¹ Hann á hins vegar erfiðara með að læra og muna atriði sem hann reynir að tileinka sér undir áhrifum.² Þessi truflun á nýminni er þó tímabundin og varir aðeins meðan á vímunni stendur.³ Engar skýrar vísindaniðurstöður hafa komið fram á undanförnum þrjátíu árum um að kannabisneysla valdi minnistapi eða skerði aðra vitræna starfsemi mannsins til frambúðar, ekki einu sinni mikil og langvarandi neysla.⁴

Hér má sjá verðmerkt hágæða hass á söluborði í Pusher-street í Kristjaníu. Könnun sem gerð var hér landi árið 1996 leiddi í ljós að 29,6% svarenda í aldurshópnum 18-29 ára höfðu einhvern tímann prófað kannabisefni. Á aldrinum 30-39 ára var hlutfallið 26,9%. Þetta eru sambærilegar tölur og á hinum Norðurlöndunum þar sem aðgengi og verð á kannabisefnum er yfirleitt miklu hagstæðara.

STAÐREYND:
Mörg lyf og bætiefni (t.d. A vítamín) setjast að í fitufrumum líkamans. THC er þó eitt af þeim fáu sem skilar sér hægt úr líkamanum (en alls ekki það eina eins og valíum er dæmi um).¹ Leifar af kannabisefnum má finna dögum og jafnvel vikum saman eftir að þeirra hefur verið neytt. Staðreyndin er hins vegar sú að nokkrum klukkustundum eftir að neyslu kannabis lýkur fellur magn THC í heilanum niður fyrir þau mörk sem veldur vímu eða öðrum geðhrifum.² Fitufrumurnar sem THC og aðrir kannabínóiðar setjast að í verða ekki fyrir neinu tjóni og sama gildir um önnur líffæri.³ Þvert á það sem oft er haldið fram þá er heilinn ekki sérstaklega fituríkt líffæri⁴ og THC safnast þar ekki fyrir.⁵ Mikilvægustu afleiðingar hinnar hægu eyðingar kannabisefna úr líkamanum eru þær að hægt er að finna leifar þess í þvagi, blóði og vefsýnum löngu eftir að neysla hefur farið fram og löngu eftir að áhrifa neyslunnar gætir. Lyfjaprófanir færa sér þetta í nyt og eru orðnar að nýrri og ábatasamri atvinnugrein í sumum löndum.

Póstkort frá Nemoland sem er bar í Kristjaníu. Nýleg rannsókn frá Ástralíu sýnir að dagleg hassneysla ungmenna fimmfaldar líkurnar á því að þau þjáist af þunglyndi og kvíða um tvítugt. Tíminn á eftir að leiða í ljós hvort aðferðafræðin og þær ályktanir sem dregnar voru af gögnum rannsóknarinnar standast gagnrýnna athugun en heilbrigð skynsemi segir manni samt að dagleg neysla vímugjafa getur varla verið til góðs.

STAÐREYND:
Engar rannsóknir eru til sem sýna að kannabisneysla valdi ófrjósemi hjá körlum eða konum.¹ Í tilraunum sem gerðar voru á öpum kom í ljós að stórir skammtar af THC drógu úr framleiðslu sumra kynhormóna og trufluðu egglos. Eftir nokkurn tíma myndaðist hins vegar þol gegn þessari verkun THC og hvort tveggja færðist aftur í eðlilegt horf.² Flestar rannsóknir á mönnum staðfesta að neysla kannabisefna hefur engin áhrif á starfsemi kynhormóna til frambúðar.³ Í þeim tilfellum þar sem athuganir sýndu að breytingar á kynhormónum áttu sér stað voru þær undantekningarlaust vægar, tímabundnar og skiptu engu máli hvað æxlun snertir.⁴ Engin vísindaleg gögn hafa komið fram sem gefa til kynna að neysla hass eða maríúana tefji fyrir kynþroska unglinga né laði fram kvenlega eiginleika hjá körlum eða karllega eiginleika hjá konum.⁵

Heimildir
¹Mueller, B.A. et al., "Recreational Drug Use and the Risk of Primary Infertility," Epidemiology 1: 195-200 (1990); Abel, E.L., "Marijuana and Sex: A Critical Survey," Drug and Alcholoic Dependence 8:1-22 (1981); Ehrenkranz, J.R.L. og Hembree, W.C., "Effects of Marijuana on Male Reproductive Function," Psychiatric Annals 16: 242-49 (1986).
²Smith, C.G. et al., "Tolerance Develops to the Disruptive Effects of Delta-9-Tetrahydrocannabinol on the Primate Menstrual Cycle," Science 219: 1453-55 (1983); Smith, C.G. and Asch, R.H., "Acute, Short-Term, and Chronic Effects of Marijuana on the Female Primate Reproductive Function," bls. 82-96 in M.C. Braude and J.P. Ludford (rits.), Marijuana Effects on the Endocrine and Reproductive Systems, Rockville, MD: Department of Health and Human Services (1984).
³Mendelson, G.D. et al, "Plasma Testosterone Levels Before, During, and After Chronic Marijuana Smoking," New England Journal of Medicine 291:1051-55 (1975); Schaefer, C.F. et al, "Normal Plasma Testosterone Concentrations After Marijuana Smoking," New England Journal of Medicine 292:867-68 (1975).
⁴Block, R.I. et al, "Effects of Chronic Marijuana Use on Testosterone, Luteinizing Hormone, Follicle Stimulating Hormone, Prolactin and Cortisol in Men and Women," Drug and Alcohol Dependence 28:121-8 (1991).
⁵Block, R.I. et al, "Effects of Chronic Marijuana Use on Testosterone, Luteinizing Hormone, Follicle Stimulating Hormone, Prolactin and Cortisol in Men and Women," Drug and Alcohol Dependence 28:121-8 (1991). Sjá einnig tilvísun nr. 10 hjá Zimmer, L. og J. P. Morgan. Marijuana Myths, Marijuana Facts, a review of the scientific evidence á bls. 205 þar sem tilgreindar eru fimm aðrar vísindarannsóknir þessu að lútandi, áður getið.

"Mikill meirihluti kannabisneytenda fremur ekki annan glæp en þann að hafa kannabisefni í fórum sínum."

Kannabis er víða notað til lækninga og er fáanlegt gegn lyfseðli í töfluformi. Þrátt fyrir að kannabis í sinni upprunalegri mynd sé ólöglegt notar fjöldi fólks það sem lyf og á þar með yfir höfði sér bæði handtöku og fangelsun. Á liðnum árum hefur færst í vöxt að gamalmenni og dauðvona sjúklingar sæti refsingum vegna brota á fíkniefnalöggjöfinni.

STAÐREYND:
Í ljós hefur komið að kannabis (hvort sem það er reykt eða tekið í töfluformi) dugar vel til að draga úr uppköstum og klígju¹, eykur matarlyst, stuðlar að þyngdaraukningu² og minnkar þrýsting í augum glákusjúklinga³. Einnig hafa komið fram vísbendingar um að kannabis deyfi óstjórnlegar vöðvahreyfingar hjá sjúklingum með mænuskaða⁴ og stilli skjálfta þeirra sem þjást af MS sjúkdómnum (heila- og mænusigg).⁵ Kannabis hefur verið notað sem meðferðarúrræði við ýmsa aðra sjúkdóma. Vitnisburður bæði sjúklinga og lækna gefa til kynna að maríúanareykingar sefi mígreni og flogaveikisköst, lækni svefnleysi, bæti þunglyndi og lini þrálátan sársauka.⁶ Tilbúið delta-9 THC í töfluformi er fáanlegt gegn ávísun læknis en ekki eru allir sjúklingar sáttir við notkun þess. Meirihluti þeirra kýs að reykja maríúana. Ástæðan er meðal annars sú að þá geta þeir hagrætt inntöku lyfsins í samræmi við líðan sína hverju sinni.⁷ Maríúana er einnig mun fljótvirkara þegar það er reykt því áhrifin koma þá fram á fyrstu mínútum í stað þess að menn þurfi annars að bíða þeirra í klukkustund eða lengur.⁸ Algengt er að THC-töflurnar valdi mun meiri vímu en sjúklingar kæra sig um enda geta þeir ekki lengur stjórnað því hversu mikið magn af THC berst með blóðinu til heilans.⁹ Hjáverkanir við lækningalega notkun þeirra eru því meiri en þegar gott maríúana á í hlut. Annar augljós annmarki á hasstöflunum er að sjúklingar sem þjást af uppköstum eiga erfitt með að halda þeim niðri. Bandarísk könnun á viðhorfum 1.035 ónæmisfræðinga leiddi í ljós að 44% þeirra höfðu ráðlagt sjúklingum sínum að reykja maríúana til að spyrna við aukaverkunum lyfja sem þeir taka.¹⁰ Sami fjöldi taldi maríúana betra lyf við ógleði og uppköstum en samtengt THC í töfluformi¹⁰ og önnur rannsókn leiddi í ljós að þriðjungur ónæmisfræðinga mundi mæla með því ef það væri löglegt.¹¹ Þrátt fyrir að kannabis sé ólöglegt notar fjöldi fólks það sem lyf og á þar með yfir höfði sér bæði handtöku og fangelsun. Það hefur því miður færst í vöxt á liðnum árum að sjúklingar, gamalmenni og dauðvona hafi sætt refsingum vegna brota á lögum um fíkniefni.¹²

"Kannabis dregur úr uppköstum og klígju, eykur matarlyst og stuðlar að þyngdaraukningu eyðnisjúklinga.

STAÐREYND:
Ekkert þeirra læknisfræðilegu prófa sem notaðar eru nú á dögum til að greina heilaskemmdir í mönnum hefur leitt í ljós skaðsemi af völdum kannabisneyslu¹, jafnvel ekki eftir langtíma neyslu í stórum skömmtum.² Ein rannsókn sem gerð var á áttunda áratugnum af dr. Robert Heath benti til heilaskemmda í rhesusöpum sem voru látnir anda að sér maríúanareyk á hverjum degi í sex mánuði.³ Aðferðafræði rannsóknarinnar var þó ekki birt og fékkst ekki birt þrátt fyrir að ítrekað var farið fram á það við rannsóknaraðila og alríkisstjórnina sem fjármagnaði rannsóknina. Eftir sex ára málaferli við stjórnvöld fengu rannsóknarblaðamenn loksins aðgang að frumgögnum rannsóknarinnar, þar á meðal greinargerð um hvaða aðferðafræði var beitt. Nánari athugun leiddi þá í ljós að rekja mátti viðkomandi heilaskemmdir til koltvísýringseitrunar. Aparnir í rannsókninni voru ólaðir niður og í þá dælt reyk sem samsvarar 63 maríúanavindlingum á fimm mínútum í gegnum lokaðar grímur sem spenntar voru á höfuð þeirra. Sumir apanna köfnuðu bókstaflega af súrefnisskorti!⁴ Dr. Heath ,,láðist" að skýra frá koltvísýringseitruninni þegar hann birti niðurstöður sínar og annmarkar rannsóknarinnar hindruðu Ronald Reagan, þáverandi fylkisstjóra í Kaliforníu, ekki í að kalla hana ,,ábyggilegustu vísindarannsókn sem sögur fara af sem sýni fram á óhjákvæmilegan heilaskaða af völdum maríúananeyslu."⁵ Í annarri nýrri og betur framkvæmdri tilraun fundu vísindamenn engin merki um heilaskemmdir í öpum sem önduðu að sér reyk sem samsvarar fjórum til fimm kannabisvindlingum á dag, á hverjum degi, í eitt ár.⁶ Fullyrðingin um að kannabis drepi heilafrumur er byggð á aldarfjórðungs gömlum hræðsluáróðri sem aldrei hefur verið studdur vísindalegum rökum. Þrátt fyrir það má lesa um í fréttabréfum frá National Institute of Drug Abuse (NIDA) og í skýrslum Bandaríkjastjórnar að ,,maríúana drepi heilafrumur."⁷

"Nánari athugun leiddi í ljós að rekja mátti viðkomandi heilaskemmdir til koltvísýringseitrunar."

"Til eru þeir sem finna fyrir ótta, upplifa ofsahræðslu eða fá ofsóknarhugmyndir eftir neyslu kannabisefna."

Engar skýrar vísindaniðurstöður hafa komið fram á undanförnum þrjátíu árum um að kannabisneysla valdi minnistapi eða skerði aðra vitræna starfsemi mannsins til frambúðar, ekki einu sinni mikil og langvarandi neysla.

STAÐREYND:
Allir vísindamenn sem vilja láta taka sig alvarlega og allar nefndir ríkisstjórna víðs vegar um heim sem rannsakað hafa tengsl kannabisefna og afbrota hafa komist að þeirri niðurstöðu að kannabisneysla veldur ekki glæpum.¹ Mikill meirihluti kannabisneytenda fremur ekki annan glæp en þann að hafa kannabisefni í fórum sínum. Í þeim tilfellum þar sem neytandi kannabisefna hefur gerst brotlegur við lög er notkun kannabis ekki orsök glæpsins.² Nær allar rannsóknir sem framkvæmdar hafa verið á mönnum og dýrum sýna að kannabisneysla dregur úr ofbeldis- og árásarhneigð.³ Björn Halldórsson, fyrrum yfirmaður fíkniefnadeildar lögreglunnar, hafði þessar staðreyndir ef til vill í huga, þegar hann sagði: ,,Ef ég þyrfti að velja á milli brennivíns og maríúana, þá yrði maríúana fyrir valinu sem heppilegri vímugjafi. Vandræðin af áfenginu eru mun meiri en af maríúana."⁴

Heimildir
¹Zimmer, L. og J.P. Morgan. Marijuana Myths, Marijuana Facts, a review of the scientific evidence, bls. 89-91. New York, San Francisco. The Lindesmith Center, (1997).
²Clayton, R.R., "The Delinquency and Drug Use Relationship Among Adolescents," bls. 82-103 í Lettieri, D.J. og Ldford, J.P. (rits.), Drug Abuse and American Adolescent, , Rockville, MD: National Institute on Drug Abuse (1981).
³Tinklenberg, J.R. et al., "Drugs and Criminal Assaults by Adolescents: A Replication Study" Journal of Psychoactive Drugs 13: 277-87 (1981); Hendin, H. et al. Adolescent Marijuana Usrers and Their Families, Rockville, MD: National Institute on Drug Abuse (1981). Sjá einnig tilvísun nr. 16, 17, 18 og 19 á bls. 202-203 hjá Zimmer, L. og J.P. Morgan. Marijuana Myths, Marijuana Facts, a review of the scientific evidence þar sem tilgreindar eru sjö aðrar rannsóknir þessu að lútandi, áður getið.
⁴Viðtal við Björn Halldórsson, fyrrum yfirmann fíkniefnadeildar lögreglunnar, í tímaritinu Allt. Ritstjóri: Þórarinn Jón Magnússon, útgefandi: Gamla útgáfufélagið.

Viðskiptavinur á kaffihúsinu Bulldog í Amsterdam kveikir sér í kannabis-vindlingi eins og ekkert sé eðlilegra enda honum það fullheimilt samkvæmt hollensku fíkniefnalöggjöfinni.

STAÐREYND:
Stefna Hollendinga í vímuefnamálum er sú mildasta í Evrópu. Í yfir tuttugu ár hefur hollenskum ríkisborgurum sem náð hafa átján ára aldri verið heimilt að kaupa og neyta kannabisefna (maríúana og hass) á sérstökum kaffihúsum sem lúta eftirliti yfirvalda. Markmiðið var að skilja fíkniefnaheiminn í sundur svo að neytendur kannabisefna þurfi ekki að blanda geði við sölumenn og neytendur sterkari og hættulegri fíkniefna.¹ Þessi stefna hefur ekki valdið aukningu á neyslu kannabisefna.² Öðru nær. Í flestum aldurshópum er hlutfall kannabisneytenda svipað og í Bandaríkjunum. Meðal unglinga er hlutfall neytenda meira að segja áberandi lægra í Hollandi. Nýleg gögn sýna að 21% hollenskra ungmenna á aldrinum 12-18 ára hafa prófað kannabis samanborið við 38% bandarískra ungmenna í sama aldurshópi. Þar af höfðu 11% hollenskra ungmenna neytt kannabis á síðast liðnum fjórum vikum en 18% svarendana frá Bandaríkjunum.³

"Yfirgnæfandi meirihluti hollensku þjóðarinnar er fylgjandi ríkjandi stefnu enda fíkniefnalögreglan ánægð með árangurinn."

Þegar litið er til annarra landa í Evrópu kemur í ljós að neysla kannabisefna er ívið meiri hjá þeim þjóðum sem fylgja strangari stefnu í fíkniefnamálum. Þannig er kannabisneysla algengari hjá breskum og írskum ungmennum en hjá sambærilegum aldurshópum í Hollandi.⁴ Könnun sem gerð var hér landi árið 1996 leiddi í ljós að 29,6% svarenda í aldurshópnum 18-29 ára höfðu einhvern tímann prófað kannabisefni. Á aldrinum 30-39 ára var hlutfallið 26,9%.⁵ Önnur rannsókn meðal skólanema í Reykjavík sýndi 30% nemenda á aldrinum 17 ára höfðu einhvern tímann prófað að reykja hass.⁶ Þetta eru sambærilegar tölur og á hinum Norðurlöndunum þar sem aðgengi og verð á kannabisefnum er yfirleitt miklu hagstæðara. Yfirgnæfandi meirihluti hollensku þjóðarinnar er fylgjandi ríkjandi stefnu enda er fíkniefnalögreglan ánægð með þann árangur sem nást hefur. Glæpum tengdum fíkniefnaneyslu hefur fækkað. Einnig hefur dregið úr notkun og útbreiðslu sterkari vímuefna eins og heróíns og kókaíns. Sem dæmi má nefna að færri unglingar í Hollandi hafa einhvern tímann neytt kókaíns heldur en í Bandaríkjunum, eða um 0.3% á móti 1.7%.⁷ Hollenska ríkisstjórnin gerir öðru hverju nauðsynlegar leiðréttingar á löggjöf sinni en enginn vilji er fyrir því að hverfa í megindráttum frá núverandi stefnu.

Heimir Már Pétursson upplýsingafulltrúi hefur vikið að þeim hættum sem okkar litla samfélagi stafar af fíkniefnastríðinu svonefnda. Í greininni ,,Stríðið sem gerði syni mína sjúka", segir hann m.a.: ,,Fyrir nokkrum árum lýstu íslensk stjórnvöld yfir stríði við tiltekinn hóp fólks í landinu. Stríðsyfirlýsingin var sameiginleg með ríkisstjórnum nokkurra annarra landa. Haldið var í styrjöldina undir kjörorðinu "Ísland án eiturlyfja 2002" ... Nú fimm árum síðar stöndum við frammi fyrir mjög alvarlegum veruleika sem fáir vel meinandi menn hefðu trúað í upphafi stríðs. Grímuklæddir menn vopnaðir vélbyssum ryðjast inn á heimili, beina vopnunum jafnt að börnum sem fullorðnum, öskra skipanir eins og tryllt villidýr og beita húsráðendur líkamlegu og andlegu ofbeldi. Án heimildar er fólk, sérstaklega ungt fólk, stöðvað á götum úti og því skipað að tæma vasana og gera grein fyrir ferðum sínum. Bifreiðir eru stöðvaðar og leitað í þeim án rökstudds gruns um glæp og án þess að lögreglan hafi aflað sér heimilda til slíkra leita. Rökstuddur grunur er um að símar séu hleraðir og tölvupóstur lesinn án úrskurðar dómara, póstur frá útlöndum er opnaður án úrskurðar og án þess að viðtakendur séu viðstaddir."

STAÐREYND:
Bandaríkin hafa lengi verið fyrirmynd þeirra sem vilja beita harðari refsingum til að draga úr neyslu kannabisefna. Þess vegna er fróðlegt að varpa ljósi á þróunina þar. Þrátt fyrir að hvergi sé beitt eins hörðum viðurlögum, lífstíðarfangelsi í sumum tilvikum, er útbreiðsla ólöglegra fíkniefna óvíða meiri. Fangafjöldinn er jafnframt orðinn sá langhæsti á Vesturlöndum.¹ Nú situr fjórði hver fangi í heiminum í bandarísku fangelsi og hlutfall fíkniefnafanga í Bandaríkjunum er komið í um 60 prósent allra fanga.² Árið 2000 voru um 46.5 prósent af handtökum í Bandaríkjunum vegna fíkniefnabrota. Þar af voru 734,497 manns handtekin fyrir fíkniefnabrot sem vörðuðu maríúana. Stór hluti þeirra, eða 646,042 manns, voru handtekin fyrir neyslu eða vörslu á maríúana til eigin nota, en hvorki fyrir framleiðslu eða dreifingu efnisins.³ Árlega eyða Bandaríkjamenn milljörðum í fíkniefnastríð sem virðist engum tilgangi þjóna. Árið 1969 eyddi ríkistjórn Richard Nixons sem dæmi 65 milljónum dollara í stríðið gegn fíkniefnum, árið 1982 var þessi upphæð komin upp í 1,65 milljarða dollara og árið 2000 fóru um 17,9 milljarða dollara í sama málaflokk.⁴ Undir stjórn Clintons voru rúmlega fjórir milljónir manna handteknar vegna mála sem tengdust maríúana!⁵ Á árunum 1980-1988 eyddi alríkisstjórnin um 214,7 milljörðum dala í fíkniefnastríðið. Á þessu ári hyggst ríkisstjórn George W. Bush eyða 51 milljörðum í þetta sama stríð.⁶ Þrátt fyrir vaxandi fjáraustur ár frá ári og vaxandi hörku í refsingum er talið að 83 milljónir Bandaríkjamanna hafi reykt maríúana.⁷ Fáir gera sér vonir um að draga muni úr neyslu kannabisefna á næstum árum.

Afbrotafræðingar benda á að breytilegar áherslur réttarkerfisins virðist ekki hafa áhrif á umfang neyslunnar sem ýmist vex eða minnkar óháð löggjöfinni og framkvæmd hennar.⁸ Með því að gera neyslu kannabisefna að saknæmu athæfi er ungt fólk hins vegar gert að glæpamönnum með öllum þeim óheillavænlegum afleiðingum sem það getur haft í för með sér. Meginþorri þeirra sem neyta kannabisefna þurfa ekki á aðstoð heilbrigðisþjónustu né meðferðarstofnana að halda vegna neyslu sinnar og því mikilvægt að afskipti lögreglunnar valdi ekki meiri tjóni en vímuefnið sjálft.⁹ Margir velta fyrir sér hvers vegna hert eftirlit, greiðsla fyrir upplýsingar, hærri sektargreiðslur og útvíkkun refsirammans muni skila meiri árangri hér á landi en annars staðar. Í meir en þrjátíu ár hafa grannríki okkar notað þessi meðul í baráttunni gegn fíkniefnum en án ásættanlegs árangurs. Í raun og veru hefur þetta brölt þeirra aðeins gert illt verra.¹⁰ Hvers vegna í ósköpunum ættu þessar aðferðir þá að duga hjá okkur? Eru Íslendingar einhver sérgerð mannkyns sem lútir öðrum lögmálum en aðrar þjóðir?

"Fíkniefnastríðið er stríð gegn fólki og líkist æ meira galdra- og trúarofsóknum fyrri alda."

Frankfurt-hópurinn gagnrýnir stjórnmálamenn sem vilja ekki horfast í augu við staðreyndir og reyna jafnvel að notfæra sér eymd annarra í pólitískum tilgangi. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fyrrum borgarstjóri Reykjavíkur gerði sig seka um lýðskrum af því tagi þegar hún ávarpaði ráðstefnu ,,Samtaka evrópskra borga gegn eiturlyfjum" á síðasta ári. Þá sagði hún: ,,Framleiðendur eiturlyfja, burðardýr og sölumenn dauðans og þeir sem vilja lögleiða eiturlyf eru ógn við grundvallarmannréttindi, sem eru frelsi frá eiturlyfjum. Gegn þeim þarf að berjast með samstilltu átaki og treysta má á Reykjavíkurborg í þeirri herferð." Þessi orð verða lengi höfð í manna minnum. Þau eru dæmi um hvað hægt er að leggjast lágt, og það gegn betri vitund, til þess eins að snapa atkvæði frá illa upplýstum kjósendum. Spyrja má hvaða ,,eiturlyf" manneskjan er eiginlega að tala um og hvernig lítur það út? Get ég fengið að prófa? Er hún að tala um hass, áfengi, amfetamín, kókaín, e-töfluna, valíum, sígarettur eða munntóbak? ,,Sölumenn dauðans"? Hverjir eru það? Sjoppueigendur sem selja fólki tóbak? Veitingahús eða skemmtistaðir sem afgreiða áfengi? Varla getur hún átt við fíkniefnasala sem bjóða viðskiptavinum sínum hass eða maríúana því kannabis veldur ekki banvænum eitrunum og í sögu mannkyns er ekki vitað um eitt einasta dauðsfall sem rekja má til neyslu kannabisefna.

STAÐREYND:
Þeir sem vilja afnem bann við neyslu kannabisefna eru þeirrar skoðunar að bannið geri meira tjón, bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið í heild, heldur en neysla vímuefnisins sjálfs. Einnig vilja þeir nota tíma og fjármuni lögreglunnar í eitthvað skynsamlegra en að vera eltast við neyslu veikra fíkniefna og smávægilegra fíkniefnabrota af þessu tagi. Samkvæmt frétt í Fréttablaðinu verður ekki annað séð en að Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri sé sama sinnis. Hann telur ástæðu til að endurskoða hvort ýmisleg hegðun sem hingað til hefur verið skilgreind sem glæpsamleg verði lögleidd og lögreglu þannig gefinn kostur á að einbeita sér að því að berjast gegn alvarlegri glæpum. Þetta kom fram í ræðu sem hann hélt á Evrópuráðstefnu um aukna lögreglusamvinnu á síðasta ári. Haraldur sagði stóran hluta starfa lögreglunnar beinast að því að berjast gegn skipulögðum, alþjóðlegum glæpasamtökum og hryðjuverkum en hvort tveggja væri samþætt og því ástæða til að íhuga forgangsatriði lögreglustarfa.

Í ljósi þess að refsistefna Bandaríkjamanna hefur beðið skipbrot hafa ýmsar þjóðir farið að endurskoða fíkniefnalöggjöf sína. Endurskoðun af þessu tagi hefur þegar farið fram á Spáni, Ítalíu, Portúgal, Írlandi og Lúxemborg þar sem einkaneysla fíkniefna, einkum kannabisefna, varðar ekki lengur við refsilög. Ýmist eru gefnar einfaldar aðvaranir eða vægar sektargreiðslur og mál af þessu tagi leiða ekki til handtöku, ákæru né fangelsunar. Í þessum löndum þótti framkvæmd fyrri fíkniefnalöggjafar taka of mikinn tíma frá löggæsluaðilum og stór hópur ungmenna, sem var að öðru leyti löghlýðinn, gerður að glæpamönnum af litlu sem engu tilefni. Ef marka þá þær tillögur sem koma frá European Monitoring Centre on Drugs and Drug Addiction (EMCDDA), stofnunar sem gegnir upplýsinga- og ráðgjafahlutverki fyrir Evrópusambandið í fíkniefnamálum, má búast við að þróunin til afglæpunar (decriminalization) á meðferð fíkniefna til einkanota haldi áfram í löndum Evrópusambandsins á næstu árum. Svipuð viðhorf hafa borið á góma í Bretlandi, Sviss, Nýja-Sjálandi og Ástralíu. Ekki er langt síðan að nefnd sérfræðinga í Noregi lagði til að neysla hvers konar fíkniefna verði leyfð en að sala slíkra efna verði refsiverð áfram þótt refsingar við sölu þeirra verði mildaðar frá því sem nú er.¹

Nýlega skilaði rannsóknarnefnd öldungadeildar kanadíska þingsins skýrslu um nýjar tillögur í fíkniefnamálum. Niðurstaðan var afdráttarlaus - það ber að fella bann við notkun og sölu kannabisefna úr gildi. ,,Vísindaleg gögn sýna með óhyggjandi hætti, sagði formaður þingnefndarinnar, Pierre Claude Nolin þingmaður, ,,að kannabis er töluvert skaðminna heldur en áfengi og tóbak og ber að flokka undir heilbrigðis- og félagsmál en ekki lögreglumál."² Þingnefndin vil að kannabis verði selt með svipuðum hætti og tóbak og áfengi nema að hún telur að lækka skuli aldurstakmarkið í 16 ár þegar viðskipti með kannabisefni eiga í hlut. Nefndin vil ennfremur taka út af sakaskrá fíkniefnabrot sem lúta að neyslu og vörslu kannabisefna og vil liðka fyrir notkun kannabis til lækninga. Að lokum má geta þessa að nefndin mælti með því að lögreglumönnum yrði ekki lengur falið að sjá um fræðslu um fíkniefni í skólum.³

Valkostur við bannhyggjuna og stríðsstefnuna í fíkniefnamálum hefur lengi verið til. Árið 1990 komu saman í Frankfurt, Þýskalandi, fulltrúar nokkurra evrópskra borga (m.a. Zürich, Amsterdam og Hamborgar) til að ræða nýjar leiðir í fíkniefnamálum. Þeir töldu að þær leiðir sem valdar höfðu verið til að stemma stigu við neyslu fíkniefna hefðu mistekist og að vandamálin sem við blöstu væri ekki síst komin til vegna bannsins sjálfsins. Frankfurt-hópurinn vill að mannúð og manngæska sé höfð að leiðarljósi þegar kemur að því að leysa alvarlegan heilbrigðisvanda. Að þeirra mati er nauðsynlegt að endurskoða gildandi fíkniefnalög og þróa stefnu sem miðar að því að takmarka það tjón (harm reduction) sem einstaklingar og samfélagið þarf að líða vegna neyslu vímuefna. Þeir sömdu sameiginlega yfirlýsingu sem nefnd er Frankfurt-yfirlýsingin og 34 borgir í fjórtán Evrópulöndum hafa nú skrifað undir. Í Frankfurt-yfirlýsingunni segir m.a.:

"Allar rannsóknir yfirvalda í ýmsum löndum á liðnum 108 árum hafa lagt til að lög um kannabis verði endurskoðuð með afglæpun eða lögleiðingu í huga."

• Breyta þarf forgangsröðun í fíkniefnamálum þannig að megináhersla verði lögð á forvarnir og meðferðarúrræði. Hætta þarf að lögsækja fólk fyrir það eitt að neyta bannfærðra fíkniefna. Gefa þarf illa stöddum fíklum kost á að lifa með reisn þrátt fyrir fíkn sína og sjúkdóm. Fíkniefnaávani er heilbrigðisvandi en ekki lögreglumál.
• Gera þarf greinarmun á kannabisefnum og "hörðum" ávanabindandi efnum, enda er algjör eðlismunur á þessu tvennu.
• Dreifa þarf hreinum sprautum til sprautufíkla til að koma í veg fyrir alnæmis- og lifrarbólgusmit. Bjóða þarf heróínsjúklingum upp á metadónmeðferð til að auðvelda þeim að venjast af fíkn sinni.
• Skapa þarf lagalegan grundvöll fyrir löglegri neyslu harðra fíkniefna í sprautuherbergjum undir eftirliti hjúkrunarfólks.
• Leyfa þarf útgáfu á lyfseðlum fyrir sterk deyfilyf handa illa stöddum fíklum.
• Auka þarf samstarf og samræmingu milli stærri borga í fíkniefnamálum. Tryggja þarf að áðurnefndar ráðstafanir verði teknar upp í mörgum borgum og mörgum Evrópulöndum í senn til að koma í veg fyrir að örfáar borgir virki eins og segull og yfirfyllist af langt leiddum og ill höldnum fíkniefnasjúklingum.⁴

Á undanförnum 108 árum hafa stjórnvöld og stjórnmálamenn í ýmsum löndum falið vísindamönnum að rannsaka læknisfræðilegar og félagsfræðilegar hliðar kannabisneyslu og koma með tillögur um hvaða lagalega umhverfi henti best þessum vímugjafa. Vísindamönnunum hefur sem sagt verið falið að kanna hvort hassreykingar valdi glæpum, stuðli að framtaksleysi, leiði til notkunar sterkari efna, ýti undir geðveiki, eða í stuttu máli valdi einhverjum spjöllum sem réttlæta að þau séu bönnuð og að neytendur þeirra og sölumenn gerðir að glæpamönnum. Ekki hafa þessi tilefni fundist og rannsóknaraðilar hafa undantekingarlaust lagt til að lög sem varða neyslu og vörslu kannabisefna verða endurskoðuð með afglæpun eða lögleiðingu í huga. Þeir sem pöntuðu rannsóknirnar og borguðu fyrir þær með skattfé almennings kusu hins vegar að láta tillögur þeirra sem vind um eyru þjóta. Afhverju? Jú, það fellur að sjálfsögðu betur í kramið hjá kjósendum að kalla eftir ,,samstilltu átaki um herðferð gegn eiturlyfjum".

Rannsóknirnar sem hér um ræðir eru: