Þótt stjórnmálamenn hefðu tekið niðurstöðum dr. Ricaurte og félaga feginshendi voru vísindamenn, bæði í Bandaríkjunum, Kanada og Bretlandi, ekki jafn hrifnir. Þeir kvörtuðu undan því að aðrar rannsóknir á eiturverkunum MDMA sýndu ekki sömu niðurstöður. Í þessum tilraunum virtist ekki skipta máli hversu lengi eða hve stóra skammta af MDMA aparnir fengu, engar vísbendingar um heilaskemmdir fundust. Í apríl árið 2002, eða nálega fimm mánuðum áður en Ricaurte birti grein sína í Science gagnrýndi t.d. breska vísindaritið New Scientist rannsóknarstörf hans. Tímaritið fullyrti að staðreyndir, en ekki stjórnmál, ættu að stýra vísindalegri vinnu.²

Rúmlega ári síðar gerðist sjaldgæfur atburður í sögu vímuefnarannsókna. Dr. Ricaurte og samstarfsmenn hans viðurkenndu að þeir hefðu fyrir mistök gefið tilraunadýrum sínum stóra skammta af metamfetamíni. Tímaritið Science afturkallaði greinina um heilaskemmdir af völdum MDMA og höfundar hennar báðust afsökunar á þessari handvömm.³ Fjölmiðlar sem áður höfðu veifað rannsókninni sem sönnun fyrir skaðsemi e-töflunnar sáu hins vegar ekki ástæðu til að greina frá þessari afturköllun. Þeir þögðu nú þunnu hljóði.

Vegna þessa klúðurs var rannsóknin tekin til nánari athugunar. Þá kom ýmislegt í ljós sem varpaði skugga á trúverðugleika og hlutleysi vísindamannanna. Þeir sögðust hafa gefið tilraunadýrunum sambærilega skammta og neytendur MDMA nota í vímuskyni. Í reynd var um margfaldan lyfjaskammt að ræða. Lyfinu, sem eins og áður segir reyndist vera metamfetamín, var sprautað í dýrin en ekki gefið munnlega eins og neytendur taka það yfirleitt inn. Í greininni í Science um apatilraunir sínar og skaðsemi MDMA horfðu vísindamennirnir fram hjá eldri rannsóknum á mönnum (Kish 2000; Reneman o.fl. 2002; Semple o.fl. 1999) sem leiddu í ljós að neysla MDMA virtist ekki hafa áhrif á dópamínvirkar taugabrautir heilans. Þeir minntust heldur ekki á eigin rannsókn (Ricaurte o.fl. 1988) sem sýndi að munnleg neysla MDMA hefur allt aðra og skaðminni verkun en þegar lyfinu er dælt í tilraunadýr. Einnig fengust upplýsingar um að vísindamennirnir hefðu notað fimmtán apa við tilraunina en ekki tíu eins og þeir fullyrtu. Fyrir vikið fækkaði meintum dauðsföllum af völdum lyfsins frá 20% niður í 13,3%.

Með öðrum orðum: Jafnvel þótt vísindamennirnir hefðu ekki slysast til að nota metamfetamín í stað MDMA var skipulag tilraunarinnar meingallað og bersýnilega til þess fallið að ýkja skaðsemi e-töflunnar.⁴

Í grein sem vísindamennirnir skrifuðu í Science í september 2003, þegar þeir drógu til baka niðurstöður fyrri rannsókna, viðurkenndu þeir að tilraunir sem þeir gerðu seinna meir á öpum - í þetta sinn með MDMA - hafi ekki valdið neinum skemmdum á dópamínvirkum taugaendum, hvort sem lyfjaskammturinn var gefinn dýrunum munnlega eða með innspýtingu. Þetta hneyksli, sem er með því alvarlegasta í sögu vísindalegra rannsókna hin síðari ár, dró dilk á eftir sér. Ritstjórar tímaritsins Nature fóru fram á það við yfirmann NIDA, bandarískrar ríkisstofnunar um vímuefnamisnotkun sem fjármagnaði tilraunina, að ,,ítarleg opinber rannsókn yrði gerð á kringumstæðum og hlutdeild vísindamannanna í einu fáránlegasta atviki sem gerst hefur í sögu vímuefnarannsókna".

Forsvarsmenn lyfjafyrirtækisins sem útvegaði vísindamönnunum flöskuna með 10 grömmum af því sem átti að vera MDMA, en var metamfetamín þegar öll kurl komu til grafar, fullyrtu að það væri nær útilokað að mistökin væru þeirra. Hefði rangur merkimiði verið settur á viðkomandi flösku væri það að minnsta kosti eina dæmið um slíkt því athugun á framleiðslunni frá sama tíma hefði ekki leitt í ljós neitt annað tilfelli. Frágangur á pakkningum lyfjanna væri allur tölvustýrður og þess vegna erfitt að útskýra þetta frávik.

Dr. George A. Ricaurte sótti gull í greipar bandarísks yfirvalds sem var æst í að fá vísindalegar niðurstöður sem réttlættu fjárframlög í stríðsaðgerðir gegn neytendum ólöglegra vímugjafa. Fíkniefnastríðið er sívaxandi iðngrein sem veltir milljörðum árlega. Almenn löggæsla, hergagnaframleiðendur, öryggisfyrirtæki, tollayfirvöld, lyfjafyrirtæki, einkarekin og ríkisrekin fangelsi, fyrirtækjasamsteypur sem sérhæfa sig í lyfjaprófunum, meðferðarfyrirtæki, landhelgisgæsla, leyniþjónustan CIA, alríkislögreglan FBI, fíkniefnadeild alríkislögreglunnar DEA, læknar og hjúkrunarfólk sem tilkynna fíkniefnabrot fyrir þóknun, stjórnmálamenn á framabraut, bankar og fjármálastofnanir sem hvítþvo ,,dóppeninga", svo ekki sé minnst á fíkniefnasalana sjálfa og alla embættismennina sem þiggja mútur glæpasamtaka - allir hafa hag af núverandi fíkniefnabanni. Dr. Ricaurte spilaði á liðið og heimtaði sinn skerf af fíkniefnagróðanum eins og margir aðrir vísindamenn. Hann fékk 10 milljónir Bandaríkjadala til að sýna fram á meintar eiturverkanir MDMA, upphæð sem samsvarar 630.000.000 íslenskum krónum á núverandi gengi, og í staðinn fengu bandarísk yfirvöld hvað eftir annað niðurstöður sem voru þeim að skapi. Áhrifa hans gætir víða. Hér á landi hafði hann þingmenn að fíflum sem samþykktu hækkun hámarksrefsinga fyrir fíkniefnabrot úr 10 árum í 12 ár, SÁÁ sem blés til herferðar gegn ,,heilaskemmdum helsælu" og suma starfsmenn Háskóla Íslands sem létu teyma sig á asnaeyrunum eina ferðina enn, eftir að hafa lesið nýjustu fréttatilkynninguna frá NIDA.

Eldri rannsókn dr. Ricaurte og dr. McCann með PET-myndgreiningu á 29 neytendum e-töflunnar (McCann o.fl. 1998) hefur einnig verið dregin í efa. Niðurstöður þessarar rannsóknar áttu að sýna að neysla MDMA gæti valdið sértækum skemmdum á serótónínvirkum taugafrumum í miðtaugakerfi. Vísindamenn eru almennt sammála um að rannsóknin sé ekki marktæk enda taki hún mið af gögnum sem fengust fram með gallaðri aðferðafræði. Dr. Þorkell Jóhannesson, prófessor í lyfjafræði og eiturefnafræði, hefur þessa rannsókn væntanlega í huga þegar hann segir að ,,MDMA væri vafasamasti, ef ekki langvafasamasti vímugjafi sem skotið hefur upp kollinum á fíkniefnamarkaði hér á landi".⁷

Önnur rannsókn (Buchert o.fl. 2003) frá Þýskalandi sem náði til mun stærri hóps neytenda (177 í stað 29 hjá Ricaurte/McCann), og er álitin áreiðanlegri frá vísindalegu sjónarmiði, sýndi allt aðra niðurstöðu. Í grein sem birtist í Journal of Nuclear Medicine um rannsóknina kemur fram að fyrrverandi neytendur e-töflunnar sem neytt höfðu að meðaltali 799 skammta af lyfinu og ekki notað það í átján mánuði höfðu sömu birgðir heilans af serótóníni og viðmiðunarhópurinn sem ekki hafði prófað MDMA. Buchert og samstarfsmenn hans fundu einnig að þeir sem neyttu ennþá e-töflunnar og hefðu notað að meðaltali 827 skammta af henni sýndu enga minnkun á birgðum serótóníns í sumum heilasvæðum og lítilvæga minnkun í öðrum svæðum heilans (4-6%) - minnkun sem væri svo óveruleg að hún hefði ekki einu sinni tímabundin áhrif á heilastarfsemina.⁸

Á heimasíðu SÁÁ þar sem fjallað er um afleiðingar af neyslu ,,helsælu" eins og samtökin kjósa að nefna e-töfluna er fullyrt, með tilvísun í rannsókn Ricaurte og McCann, að það ,,þyki sannað að efnið geti valdið heilaskemmdum við tiltölulega litla notkun". Þar má einnig sjá fræga mynd með áletruninni ,,Eðlilegur heili/Heilinn eftir notkun alsælu" sem NIDA notaði á sínum tíma í upplýsingaherferð sinni gegn neyslu MDMA. Myndin var fengin úr smiðju dr. Ricaurte, en hún átti að sýna PET-myndgreiningu á heila þess sem neytt hefur e-töflunnar samanborið við þann sem ekki hefur gert það. Myndin var hins vegar fjarlægð af heimasíðu NIDA þegar upplýstist að hún gæfi ranga mynd af viðkomandi rannsókn og hefði verið hagrætt til að gera sem mest úr skaðsemi MDMA. Þegar starfsmenn ABC sjónvarpsstöðvarinnar höfðu samband við yfirmenn NIDA á síðasta ári og báðu um eintak af þessari fölsuðu mynd var þeim sagt að starfsmenn NIDA gætu ekki fundið afrit af henni! Þrátt fyrir að NIDA hafi séð ástæðu til að taka þessa mynd af vef sínum - og því sem næst afneita tilvist hennar - er henni ennþá flaggað á heimasíðu SÁÁ.⁹(Ath! Skömmu eftir að þessi grein birtist á Sigurfreyr.com var umrædd mynd fjarlægð af heimasíðu SÁÁ, 8.03.2005).

Önnur mynd sem var sögð vera af heila neytanda e-töflunnar var sýnd í sérstökum þætti MTV sjónvarpsstöðvarinnar og spjallþætti Oprah Winfrey um neyslu MDMA. Myndin átti að sýna áhorfendum hvernig neysla e-töflunnar ylli götum í heilabúi neytenda. Nánari eftirgrennslan leiddi hins vegar í ljós að þessi heilaskurðsmynd var fölsuð og gerð til að blekkja fólk. Hún var upphaflega tekin af heila ungrar konu sem hafði starfað í mörg ár fyrir Samtök um vímuefnalausa Ameríku (Partnership for a Drug Free America) og hafði aldrei, eftir því sem best er vitað, neytt MDMA.

,,Rannsóknir á vímuefnum, segir dr. Peter Cohen, prófessor við háskólann í Amsterdam, taka oftar en ekki mið af pólitískum sjónarmiðum. Þegar rannsóknir á ólöglegum vímuefnum eiga í hlut er vísindalegu hlutleysi oft fórnað fyrir hagsmuni þeirra sem fjármagna rannsóknina."

Þessi samtök hafa áður gerst sek um rangfærslur í baráttu sinni gegn ólöglegum vímuefnum. Í sjónvarpsauglýsingu samtakanna sem vara átti við neyslu kannabisefna mátti sjá mynd af rafbylgjum eðlilegrar heilastarfsemi og sagt að hún sýndi heilabylgjur heilbrigðs fjórtán ára unglings. Því næst var brugðið upp heilarafriti er sýndi skerta heilastarfsemi og fullyrt að þar ætti hins vegar í hlut fjórtán ára unglingur sem reykti maríúana. Í reynd var um að ræða mynd af heilabylgjum fullorðins manns sem var í dauðadái eftir alvarlegt umferðarslys. Þó svo að samtökin hafi orðið uppvís að þessum blekkingum héldu þau áfram uppteknum hætti og sýndu sjónvarpsauglýsinguna mánuðum saman eins og ekkert hefði í skorist.¹⁰

Sértæk úthlutun vísindastyrkja er aðeins ein aðferð sem notuð er til að hafa stjórn á upplýsingum og þekkingu á ólöglegum vímugjöfum. Önnur leið, ekki síður áhrifarík í ljósi þess að stærstur hluti fjármagns til rannsókna kemur frá Bandaríkjunum, er að neita vísindamönnum um styrki sem vilja rannsaka atriði sem gætu varpað skugga á stefnumótun stjórnvalda í fíkniefnamálum. ,,Ef ég hefði samband við NIDA," segir Cohen, ,,og sækti um styrk til að bera saman skaðsemi maríúana og áfengis yrði beiðni minni hafnað." Þegar rannsóknarverkefni eru valin með pólitíska hagsmuni að leiðarljósi hefur það afgerandi áhrif á þá heildarmynd sem við gerum okkur um vímuefni og vímuefnaneytendur.

Undanfarið hafa lögregla og tollgæsla gert upptækt meira magn kókaíns en áður eru dæmi um í liðlega þrjátíu ára hetjulegri baráttu íslensks ríkisvalds gegn ólöglegum vímuefnum. Að sögn Fréttablaðsins um mitt ár 2004 ,,flæddi kókaín yfir Ísland". Egill Helgason blaðamaður hefur orð á því að skemmtanalíf Reykvíkinga sé knúið áfram af fíkniefnaneyslu og að sjálfsagt þyki að fólk hópist inn á salerni skemmtistaðanna til að sniffa spítt og kókaín. Ef það er rétt, hvað veldur? Hefur áhugi Íslendinga á hressandi og örvandi áhrifum kókaíns aukist til muna undanfarin ár? Eða er útbreiðsla kókaínneyslu á Íslandi fylgifiskur uppgangstíma í efnahags- og viðskiptalífi, eins og þekkt er frá Bandaríkjunum á níunda áratug síðustu aldar? Varla getur allt þetta kókaín verið ætlað unglingum, þeim hópi neytenda sem lögreglan einbeitir sér að samkvæmt handtökutölum og Hjálmar Árnason alþingismaður vill vernda með vímuefnaprófunum á vinnustöðum? Kókaín er dýrt í innkaupum og því ólíklegt að fíkniefnalögreglan nái tökum á ,,flæðinu" með því að senda hundana sína á rokktónleika íslenskra ungmenna. Né með því að róta til í bifreiðum þeirra, í buxnavösum eða þreifa á brjóstahöldurum unglingsstúlkna í ,,venjubundnu eftirliti" lögreglunnar gegn ,,götusölum" eins og þessi aðför að ungmennum landsins er nefnd. Núna, þegar kókaín, ,,yfirstéttardópið", er farið að hrifsa til sín stærri hlutdeild í vaxandi fíkniefnamarkaði Íslands, á kostnað hass- og spíttsölu, má þá búast við því að tollur og löggæsla breyti um starfsaðferðir? Í stað þess að rýna upp í endaþarm og leggöng unglinga og útlendinga sem koma með Iceland Express til landsins má vænta þess að farþegar Saga Class hjá Flugleiðum fái nú sömu grandskoðun? ,,Hasshundarnir" verða þá kannski ekki bara fyrst og fremst notaðir til að snuðra í kringum farþega og farangur ,,lágstéttarflugfélagsins" heldur einnig þá sem betur mega sín? Miðað við starfsaðferðir lögreglunnar hingað til má nú búast við því að hundunum verði í framtíðinni einnig sigað á gesti Þjóðleikhússins og Íslensku óperunnar? Þar er jú að finna ýmsa sem líklegir eru til að greiða 15.000 kr. fyrir þokkalegan skammt af góðu kókaíni.

Dr. Cohen rifjar upp í þessu sambandi eigin rannsókn á venjulegu fólki sem notaði kókaín í hófi án þess að valda sjálfum sér eða öðrum skaða.¹² Honum auðnaðist að gera þessa rannsókn vegna þess að hollensk yfirvöld styrktu verkefnið. ,,En í mörgum öðrum löndum gætu kollegar mínir ekki útvegað fé í þessum tilgangi. Þeir gætu fengið peninga til að rannsaka kókaínneyslu en aðeins ef þeir tækju til athugunar útigangsfólk eða einstaklinga sem væru á meðferðarstofnunum." Í öðrum vísindarannsóknum þætti hlutdrægt úrtak af þessu tagi gjörsamlega ótækt vegna þess að það sýndi óhjákvæmilega villandi niðurstöðu. Í rannsóknum á ólöglegum vímuefnum er það hins vegar staðfest venja.

Í þeim tilvikum þar sem vísindamenn útvega fjármagn til rannsókna upp á eigin spýtur eru mörg dæmi um að yfirvöld neiti að úthluta vímuefnum til rannsókna. Þetta er einkum algengt þegar rannsóknir á lækningagildi maríúana eiga í hlut. Frægt er t.d. þegar DEA, fíkniefnadeild bandarísku alríkisstjórnarinnar, neitaði dr. Donald Abrams, læknaprófessor við Kaliforníu-háskóla, um löglegan aðgang að maríúana. Hann vildi bera saman kosti og galla þess að láta alnæmissjúklinga sem þjáðust af lystarleysi reykja maríúana eða innbyrða samtengt THC (vímugefandi efni kannabis) í töflum. Hönnun og skipulagning rannsóknarinnar var í samvinnu við matvæla- og lyfjaeftirlit ríkisins (FDA) sem samþykkti hugmyndina og vildi að henni yrði hrint í framkvæmd. Þrátt fyrir það neitaði fíkniefnadeildin vísindamanninum um aðgang að efninu. Hann fékk hvorki leyfi til að nálgast það hjá fyrirtæki í Hollandi sem sérhæfði sig í framleiðslu kannabis fyrir grasafræðilegar og lyfjafræðilegar rannsóknir, né var honum gefin heimild til að fá löglegar birgðir af maríúana frá kannabisekru alríkisstjórnarinnar í Missisippi-ríki. ¹³

Einnig eru dæmi um að rannsóknir séu ekki látnar koma fram eða þær stöðvaðar í miðjum klíðum sýni þær niðurstöður sem stríða gegn kenningum fíkniefnabannsins. Árið 1974 var sem dæmi læknaháskóla Virginíu-ríkis falið að sýna fram á skaðsemi maríúananeyslu á ónæmiskerfið. Þegar í ljós kom að THC dró úr hvítblæði og lungna- og brjóstkrabbameini í tilraunamúsum var leyfi til frekari rannsókna afturkallað þegar í stað. Ekki nóg með það. DEA bannaði beinlínis allar frekari rannsóknir á áhrifum kannabisefna á vöxt og myndun krabbameinsfruma. Það var ekki fyrr en árið 2000, eða 26 árum síðar, að málið var rannsakað að nýju, í þetta sinn af vísindamönnum í Madrid á Spáni sem staðfestu niðurstöður fyrri rannsókna. ¹⁴

,,Fræðsluefni um kókaín er yfirleitt grunnhyggið, villandi og fram úr hófi neikvætt í garð efnisins. Neysla kókalaufa meðal frumbyggja Suður-Ameríku hefur jákvæð áhrif og er mikilvæg í læknisfræðilegu, trúarlegu og félagslegu tilliti."

• Hófleg neysla kókaíns þ.e. notkun sem gerist einstaka sinnum eða öðru hverju er hið dæmigerða neyslumynstur kókaínneytenda.

• Fulltrúar flestra landanna sem tóku þátt í rannsókninni eru sammála um að neysla kókaíns af og til hefur að jafnaði hvorki alvarleg né lítilvæg vandamál í för með sér.

• Neysla kókalaufa meðal frumbyggja Suður-Ameríku virðist ekki hafa nein neikvæð áhrif á heilsu þeirra. Þvert á móti hefur neyslan jákvæð áhrif og er mikilvæg í læknisfræðilegu, trúarlegu og félagslegu tilliti.

• Kennsluefni um kókaín er yfirleitt grunnhyggið, villandi og fram úr hófi neikvætt í garð efnisins.

• Fræðsluherferðir yfirvalda ýta oft undir bábiljur og ranghugmyndir um heilsufarslegar afleiðingar kókaínneyslu.

• Fulltrúar flestra landanna sem tóku þátt í rannsókninni eru sammála um að nauðsynlegt sé að leggja mat á það tjón sem fylgir núverandi fíkniefnastefnu.

• Auka þarf forvarnir, meðferð og endurhæfingu til að vega upp á móti ráðandi áherslu á löggæslu og refsingar í fíkniefnamálum.

Skýrsla WHO gagnrýnir stefnumótun þjóðanna í fíkniefnamálum og dregur í efa helstu forsendur sem kókaínbannið hvílir á. Hún hefði getað valdið þáttaskilum. Það var bara einn hængur á málinu. Skýrslan var aldrei birt. Þegar stjórnvöld í Bandaríkjanna fréttu af því að hún hefði að geyma sjónarmið sem stríddu gegn grunnforsendum fíkniefnabannsins fóru þau fram á að henni yrði stungið undir stól. Að öðrum kosti hótuðu þeir að skrúfa fyrir fjármagn til þeirrar deildar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem bar ábyrgð á gerð skýrslunnar. Þegar utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna var spurt að því hvort þetta væri rétt kvaðst ráðuneytið ekki geta tjáð sig um málið.¹⁵

Dr. Cohen telur að blaðamenn séu farnir að átta sig á því að þeir geti ekki ávallt treyst fullyrðingum stjórnvalda um vímuefni. Fæstir eru þó meðvitaðir um hversu yfirgripsmikil og gegnumgangandi ósannindin eru í þessum málaflokki. Í hugum flestra er fíkniefnabann samtímans hafið yfir alla gagnrýni. Rökræn umræða um vímuefni, vímuefnaneyslu og vímuefnaneytendur er þess vegna afar fátíð. Öllu alvarlegra er þó að lagasetning þingmanna og dómar í fíkniefnamálum taka mið af þessum rangfærslum.¹⁶