Lýsingar á sálförum þekkjast frá örófi alda meðal ólíkra menningarheilda um heim allan. Á okkar tímum hefur hin kunna bandaríska leikkona Shirley MacLaine gert heyrinkunnugt að hún hafi orðið fyrir reynslu utan líkamans. Shirley MacLaine upplifði sálfarir í fyrsta sinn árið 1975. Hún var þá stödd ásamt vini sínum í volgri laug böðuð í kertaljósi í Andesfjöllunum í Perú.

,,Ég andaði djúpt," segir hún. ,,Ég starði í flöktandi logann. Ég fylltist óraunveruleikatilfinningu og fann beinlínis göng opnast í huga mér. Þau víkkuðu eins og tómarúm sem var opið og laust við öll ruglandi áhrif. Kertaloginn hvarf hægt og hægt inn í rúm huga míns. Mér fannst ég sjálf vera orðin að loga. Án útlima, líkama eða efnisforms. Ég fann hvernig ég streymdi inn í rýmið, fyllti það og sveif síðan á braut, lyftist upp frá líkama mínum uns ég sveif yfir honum. Ég vissi að líkaminn var enn í lauginni. Ég leit niður og sá hann. Andinn, verundin, sálin, eða hvað sem það var, lyfti sér hærra og hærra. Viðstöðulaust gegnum loftið á baðhúsinu og upp ... þangað til ég gat séð fjöllin og landslagið fyrir neðan. Á fluginu varð ég vör sveiflukenndrar orku allt í kringum mig. Ég tók eftir silfruðum streng sem tengdist líkama mínum. Það geislaði á hann. Hann virtist vera óendanlega langur og teygjanlegur, alltaf fastur við líkama minn. Sjón mín var andleg á einhvern hátt. Við mér blasti hvel jarðaryfirborðsins og nóttin hinum megin á hnettinum. Ég lækkaði flugið aftur og hvarf til líkama míns. Orkusveiflurnar dvínuðu og ég rann saman við líkamann mjúkt eins og andblær."

"Sálfarinn veit að geðlíkaminn muni lifa áfram þótt efnislíkaminn deyi. Rofni hins vegar silfurstrengurinn, sem tengir saman líkamana, verður ekki aftur snúið"

Dulsálfræðingar, sem rannsakað hafa reynslu fólks utan líkamans, hafa flokkað algenga meginþætti sálfara. Einstaklingi, sem fer sálförum, finnst líkaminn stífna og verða ósveigjanlegur. Hann getur hvorki hreyft legg né lið, hefur í raun enga stjórn á eigin líkama. Geðlíkaminn skilst fyrst frá höndum og fótum efnislíkamans en síðast frá höfðinu.

Þegar aðskilnaðurinn er orðinn alger upplifir sálfarinn mikla léttistilfinningu. Hann sér silfurstreng milli efnislíkamans og geðlíkamans, streng sem getur teygt og orðið örgrannur eftir því sem fjarlægðin milli líkamanna eykst. Enda þótt geðlíkaminn virðist ekki vera efniskenndur er skynjun hans sérlega næm, hann sér bjarta og skæra liti og getur auk þess farið gegnum heilt. Sálfarinn verður sér meðvitandi um að hann er óháður takmörkunum efnisheimsins - að óska sér einhvern stað jafngildir því að fara þangað.

Misjafnt er hins vegar hve langt sálfarar voga sér að fara. Fyrr eða síðar kemur upp óttinn við að fara of langt frá efnislíkamanum og glata þannig sambandinu við hann. Sálfarinn veit með sjálfum sér að geðlíkaminn muni lifa áfram þótt efnislíkaminn deyi. Rofni silfurstrengurinn, sem tengir saman líkamana, verður hins vegar ekki aftur snúið. Óttinn við þetta virðist tryggja að geðlíkaminn snúi aftur og renni á nýjan leik saman við efnislíkamann.

Ingo Swann hefur átt samstarf við vísindamenn í fjöldamörg ár. Dulsálfræðingar hafa rannsakað ,,ferðalög hans utan líkamans" og þykja þær rannsóknir staðfesta frásagnir fólks af sálförum. Ingo Swann hefur farið sálförum reglulega frá því að hann var tveggja ára og segist hafa náð því stigi að geta yfirgefið líkamann í fullri meðvitund. Ingo Swann er jafnframt kunnur listamaður.

Fjölmargir dulsálfræðingar hafa kannað sálfarir á rannsóknarstofum. Þrátt fyrir þúsundir tilrauna og samningu rannsóknarskýrslna, sem fylla heilu bókasöfnin, finnast ætíð efasemdamenn meðal vísindamannanna og þeir knýja á um enn frekari rannsóknir. Dr. Karlis Osis, rannsóknarmaður bandaríska Sálarrannsóknafélagsins, er einn þeirra vísindamanna sem rannsakað hafa ferðalög utan líkamans. Áríð 1972 hóf dr. Karlis Osis rannsóknir á listamanninum Ingo Swann sem farið hefur sálförum reglulega frá því að hann var tveggja ára og segist hafa náð því stigi að geta yfirgefið líkamann í fullri meðvitund.

Þessar tilraunir stóðu yfir í fjórtán mánuði og leiddu ýmislegt athyglisvert í ljós. Tilraunirnar fólust í því að Ingo Swann sat í hægindastól þar sem hann mátti sig vart hræra vegna rafmagnsvíra sem tengdu hann við mælitæki sem skráðu heilabylgjur hans, andardrátt og blóðþrýsting. Swann átti síðan að yfirgefa líkamann, svífa hátt upp í loftið og kíkja inn í kassa á palli sem hékk niður úr loftinu: Þar voru faldar myndir af ýmsum formum sem hann átti síðar að lýsa eða teikna.

Í einni tilrauninni voru tvær myndir í kassanum. Önnur þeirra var af rauðu hjarta sem stóð á haus og hin myndin var af þrílitri skotskífu. Swann tókst að gera ótrúlega nákvæmar eftirlíkingar af báðum myndunum. Í önnur skipti, þegar notast var við tölur og bókstafi, tókst honum ekki eins vel upp.

"Dr. Osis álítur að þessi misheppnaða tilraun sé ótvíræð vísbending um að Ingo Swann hafi farið út úr líkamanum til að skyggnast inn í kassann."

Sterkasta sönnunin fyrir því að sálfarir eigi sér stað kom þó fram í tilraun sem misheppnaðist gjörsamlega. Ingo Swann segir svo frá: ,,Tilraunin var komin vel af stað og ég reyndi af öllum mætti að skynja hvað væri í kassanum en tókst ekki að sigrast á myrkrinu sem venjulega huldi hlutinn í upphafi. Í viðleitni minni til að skilja hvers vegna allt ,,sýndist" vera svo furðulega svart ,,sveif" ég inn í kassann sjálfan (ég átti bara að gægjast inn um gatið) og sá þá að ekki var kveikt á perunni sem átti að lýsa upp hlutinn. ,,Peran í kassaskrattanum er farin," hrópaði ég og ætlaði aldeilis að standa rannsóknarmennina að getuleysi sínu því þeir kættust venjulega þegar mér mistókst. ,,Getur ekki verið," svöruðu þeir. En ég lét mig ekki og þegar tilrauninni var lokið var náð í háa tröppu og umsjónarmaður kassans klifraði upp - og peran var farin!"

Dr. Karlis Osis álítur að þessi misheppnaða tilraun gefi ótvíræða vísbendingu um að listamaðurinn Ingo Swann hafi í rauninni farið út úr líkamanum til að skyggnast inn í kassann og að tilraunin sýni auk þess fram á að sjónskyn geðlíkamans sé háð birtu líkt og sjón efnislíkamans.

Dr. Elisabeth Kübler-Ross hefur öðlast alþjóðlega viðurkenningu vegna rannsókna sinna á þeirri reynslu sem fólk verður fyrir á dánarbeði. Hún segist vera fullviss um að líf sé eftir dauðann og álítur líkamsdauðann ekki endalok heldur einungis myndbreytingu lífsins. Kenningar hennar og rannsóknir hafa haft víðtæk áhrif á viðmót heilbrigðisstétta við deyjandi fólk.

Reynsla fólks á dauðastundinni er mörgum vísindamönnum hugleikið rannsóknarefni. Dr. Elisabeth Kübler-Ross hefur öðlast alþjóðlega viðurkenningu vegna rannsókna sinna á þeirri reynslu sem fólk verður fyrir á banabeði. ,,Ég er gjörsamlega sannfærð um líf eftir dauðann," segir hún, ,,því ég hef séð um þúsund manns deyja. Sumt af þessu fólki hefur þó tekist að endurlífga og það hefur því getað lýst því sem það sá; aðrir hafa lýst fyrstu leiftrum af næsta lífi. Jafnvel smábörn, tveggja, þriggja og fjögurra ára gömul, hafa lýst svipaðri reynslu; ástvinir taka á móti þeim; þau fá fulla heilsu á ný; þannig verður til dæmis afskorinn limur aftur heill; þeir eins og fljóta út úr líkömum sínum og fá tilfinningu dásamlegs friðar og fegurðar. Margir þeirra sem dáið hafa og verið endurlífgaðir vildu alls ekki hverfa til baka. Margir þeirra sem dáið hafa klíniskum dauða - en sumir þeirra sem ég hef talað við hafa verið dánir allt að sex og hálfa klukkustund áður en þeir voru endurlífgaðir - hafa þá sögu að segja um endurlífgun sína að þeim hafi verið sagt að fara til baka, sökum þess að tími þeirra væri enn ekki kominn."

Bandaríski læknirinn Raymond Moody hefur einnig skráð andlátsmörk hundraða manna. Dr. Moody er einnig sannfærður um að vitundarlífið haldi áfram eftir líkamsdauðann og að reynslan á dánarbeði sé upphaf nýs lífs handan grafar. Rannsóknir á dauðareynslunni hafa sýnt að frásögnum fólks - og skiptir þá engu má1i aldur, kyn, þjóðfélagsstaða eða trúarbrögð viðkomandi - ber saman í öllum meginatriðum. Moody telur sig hafa fundið fimmtán þætti sem eru sameiginlegir í dánarreynslu þess hóps fólks sem hann rannsakaði.

"Verur koma til að taka á móti honum og hjálpa. Hann sér anda látinna vina og honum birtist hlýr andi - sannkölluð ljósvera."

Hann lýsir dæmigerðri dánarreynslu með þessum orðum: ,,Maður liggur fyrir dauðanum og á þeirri stundu þegar líkamleg vanlíðan hans er mest heyrir hann lækninn lýsa því yfir að hann sé allur. Hann fer að heyra óþægileg hljóð, háværa hringingu eða suð og um 1eið finnst honum hann þjóta eftir löngum, dimmum göngum. Síðan finnst honum hann skyndilega vera kominn úr líkamanum en samt vera í námunda við hann og sér líkama sinn úr fjarlægð, líkt og áhorfandi. Frá þessum óvenjulega sjónarhóli fylgist hann með lífgunartilraunum og er í miklu uppnámi.

Sálarrannsóknarmaðurinn Charles J. Seymour hefur í meira en áratug kannað frásagnir um draugagang. Hann segir um niðurstöður sínar:

Áður en varir verður honum hughægara og hann fer að venjast þessu undarlega ástandi. Hann veitir því athygli að hann hefur enn ,,líkama" sem þó er mjög ólíkrar náttúru og með aðra hæfileika en efnislíkaminn sem hann skildi við. En nú ber nýrra við. Verur koma til að taka á móti honum og hjálpa honum. Hann sér anda látinna ættingja og vina og honum birtist kærleiksríkur og hlýr andi, ólíkur öllum sem hann hefur áður hitt - sannkölluð ljósvera. Veran spyr hann orðlausra spurninga til að hann geti lagt dóm á líf sitt og hjálpar honum með því að sýna honum snöggar yfirlitsmyndir of meginatburðum liðinnar ævi.

Sturla Jónsson er Reykvíkingur sem varð fyrir fyrir margs konar ærslaandatruflunum. Högg, suð og dynkir heyrðust á heimili hans, hlutir og húsgögn fóru á kreik. Móðir hans og vinir urðu fyrir beinum árásum og ýmsir smámunir í eigu hans hurfu sporlaust og birtust sumir aftur á ólíklegustu stöðum.

Þar kemur að honum þykir hann nálgast einhvers konar hindrun eða markalínu, væntanlega mörk þessa lífs og annars. Jafnframt finnur hann að hann verður að snúa aftur til jarðarinnar; að hans tími er ekki fullnaður. Nú streitist hann þó á móti því hann er orðinn hugfanginn af framhaldslífinu og vi11 ekki snúa til baka. Hann er yfirkominn af ákafri gleði, ást og djúpum friði. Þrátt fyrir afstöðu sína sameinast hann einhvern veginn líkama sínum og heldur áfram að lifa.

Seinna reynir hann að segja sögu sína en reynist það erfitt. Í fyrsta lagi kann hann engin jarðnesk orð sem lýst geta andaheiminum svo fullnægjandi sé. Í annan stað gera menn gys að honum svo hann kýs að þegja. Samt hefur reynslan djúpstæð áhrif á líf hans, einkum afstöðu hans til dauðans og sambands lífs og dauða."

Dulspekingar halda því fram að einstaklingar, sem eru á einhvern hátt ósáttir við aðskilnað sinn, reiki í ráðaleysi um efnisheiminn. Þeir vilja ekki yfirgefa mörk lífs og dauða og neita að ganga inn í ,,ljósið". Ástæðurnar til þess geta verið margvíslegar. Illhryssingar ganga aftur til þess að vinna mönnum tjón á meðan aðrir eiga erfitt með að sjá af ástvinum sínum. Margir koma til þess að vitja eigna sinna og enn aðrir vilja einfaldlega ekki horfast í augu við þá staðreynd að þeir eru látnir.

Náskyldar frásögnum af draugum eða afturgöngum eru lýsingar á reimleikum sem dulsálfræðingar nefna ..poltergeist". Hugtakið ,,poltergeist" er komið úr þýsku. Fyrri hluti þess, ,,potter", þýðir hávaði, háreysti eða gauragangur en síðari hlutinn, ,,geist", merkir andi. ,,Poltergeist" merkir því ,,óstýrilátur andi sem er með hávaða og kastar hlutum sitt á hvað". Fyrirbæri af þessu tagi hafa hér á landi yfirleitt verið nefnd draugagangur eða reimleikar.

,,Þessir reimleikar (poltergeist phenomena) eru ótrúlegastir of öllum dularfullum fyrirbærum, þeir furðulegustu og í einu orði sagt - óhugsandi. Og þó gerast þeir! Almenningur hefur sennilega heyrt meira um þá en nokkur önnur fyrirbæri því að varla líður svo vikan að blöðin segi ekki frá ,,óskiljanlegum fyrirbærum" sem gerst hafi hér og þar. Þessar frásagnir koma ekki frá einu landi, tveimur né þremur heldur frá öllum löndum um allan heim, frá Kína til Perú. Þessir atburðir hafa gerst á heimilum manna af öllum stéttum, hjá háum og lágum, ríkum og fátækum, alþýðumönnum og menntamönnum, jafnt hjá ókunnu og lítils virtu fólki sem hjá frægum mönnum og ættgöfugum. Þetta er heldur engin ný bóla. Slíkir viðburðir virðast hafa gerst frá örófi alda."

Hér á landi eru til fjölmörg dæmi um reimleika, einkum frá síðustu öld og fyrri hluta þessarar aldar. Í bók sinni Reimleikar, er kom út árið 1964, tilnefnir Árni Óla ótal dæmi um reimleika sem gerst hafa hér á landi samkvæmt traustum og áreiðanlegum heimildum.

Í samantekt um íslensku reimleikasögurnar segir Árni Óla meðal annars: ,,Á Hjaltastað, í Garpsdal, á Núpi, í Geitdal og í Hvammi ber mikið á því að alls konar munum sé kastað, og hlutir bornir úr einum stað í annan, gluggar brotnir og þar fram eftir götunum. Þungir hlutir eru færðir úr stað í Garpsdal (stórum steini kastað), í Hvammi (skyrtunnum, skattholi, hlóðasteinum, fjóspotti og kommóðu velt um) og á Núpi (steinninn sem kom á baðstofugluggann). Í Hvammi dreifðist eldur um allt eldhúsgólfið þegar hlóðasteinunum var velt, og í Geitdal fannst eldur hingað og þangað um bæinn, svo að konan þorði ekki annað en drepa eldinn í hlóðunum. Hávaði og högg heyrðust á Hjaltastað, í Garpsdal, á Núpi, í Geitdal, í Kverkártungu, í sætuhúsinu hjá Jökulsá og í Hvammi. Þá er getið um sýnir í sambandi við reimleikana. Á Hjaltastað þóttist stúlka á bænum sjá tötralega búinn ungling, í Garpsdal þóttist Magnús sjá ,,anda" í kvenlíki. En hjá sæluhúsinu hjá Jökulsá sáu tveir menn ókennda skepnu, sinn í hvort skipti. Í Kverkártungu þóttust menn sjá einhverja glætu, sem tvístraðist ef að var komið, og svipað kom fyrir á Stokkseyri. Þar sáu menn líkt og hálfmána, eða sporöskjulagaðan glampa, sem sveif með veggjum, en hvarf svo allt í einu. Einn sá eins og gráa slæðu og annar gráan strók innst í Ranakots-verbúðinni.

"Þegar nótt tók að skyggja, fór ég að heyra kynlegan hávaða á leiksviði hússins og undir leiksviðinu."

Á Núpi og í Hvammi gerðust þau undur, að hlutir hurfu úr læstum hirslum, og á báðum þeim stöðum voru flíkur skornar sundur á furðulegan hátt. Á Núpi og í Garpsdal voru hurðir og þiljur brotnar innan bæjar ... Hjaltastaðafjandinn meiðir Grím prest, vinnumann og Ópíu kerlingu. Garpsdalsdraugurinn lemur gamla konu svo fast í handlegginn að hún verður handlama í þrjár vikur. Núpsdraugurinn fleygir tréskó í andlit á vinnumanni svo hann meiðist. Séra Engilbert fékk framan í sig beislistengur og tóbaksjárn í Geitdal, svo að hann skrámaðist í andliti. Svo eru aðsóknir hér að auki. Einar smali í Garpsdal særir gangárann að sýna sig, en er þá um leið lostinn einhverjum dularkrafti svo að hann missir rænu. Þetta er samskonar fyrirbæri og á Stokkseyri, þar sem tveir hraustir og greindir menn urðu miður sín andlega vegna ásóknar, og náðu sér aldrei eftir það."

Þorsteinn Víkingur og þáverandi kona hans Júlía Árndís Árnadóttir, urðu um langt skeið fórnarlömb illvættis er nefndi sig Jahve. Samkvæmt lýsingu þeirra var þessi draugur eða demón með horn, klaufar og hala og einstaklega ógeðslegur ásýndum. Hann líktist einna helst þeim hugmyndum sem menn gera sér um sjálfan myrkrahöfðingjann. Þorsteinn Víkingur er sannfærður um að þessi djöfull sé enginn annar en Jehóva, guð gyðinga og kristinna bókstafstrúarmanna. Þorsteinn sagði um skilnað þeirra hjóna: ,,Ég missti konuna mína í fangið á þessum demón, sem hún dýrkar núna og tilbiður sem virkur meðlimur í messum hjá Krossinum."

Hinn 29. júní árið 1951 skýrði Runólfur Heydal, Þórbergi Þórðarsyni rithöfundi, frá reynslu sinni of reimleikum sem hann varð vitni að í Alþýðuhúsinu á Siglufirði. Frásögn hans er svohljóðandi: ,,Sumarið 1938 réðst ég sem þjónn í Alþýðuhúsið á Siglufirði. Ég kom þangað um miðjan júní og svaf einn í húsinu. Þegar nótt tók að skyggja, fór ég að heyra kynlegan hávaða á leiksviði hússins og undir leiksviðinu. Heyrði ég hann flestar nætur, þó misjafnlega mikinn, og stóð hann oftast meira og minna alla nóttina. Einstöku nótt heyrðist ekkert óvenjulegt. Hræringar þessar hófust venjulega, þegar búið var að loka húsinu og ganga frá öllu eftir veitingar á kvöldin. Þó kom það fyrir, að hann byrjaði, áður en þessum verkum var lokið.

Á leiksviðinu voru ýmiss konar hljóðfæri, svo sem píanó, tvær eða þrjár trommur, stundum harmoníka og fleira. Hávaðinn stafaði af því, að þessi hljóðfæri voru dregin til og frá um leiksviðið af einhverjum ósýnilegum krafti. Af því gerðist mikill skarkali, því að þarna var hátt til lofts og húsið mjög hljóðbært. Stundum kom hávaðinn undan leiksviðinu, en var þá léttari. Þar var geymt hitt og annað hafurtask til leiksýninga. Yfirleitt heyrðist hávaðinn aldrei frá báðum stöðum samtímis.

Þessi gauragangur var ekki nein ímyndun. Ég gaf stundum nánar gætur að því, sem fram fór á leiksviðinu. Sá ég þá hljóðfærin færast til um sviðið, án þess að þar væri nokkur sýnileg vera. Og einum tvisvar sinnum horfði ég á ekki minni hlut en píanóið dregið yfir hér um bil hálft sviðið. Aldrei var neinu kastað og aldrei sá ég nokkurt kvikindi á leiksviðinu. Sumar nætur gekk svo mikið á, að mér kom ekki dúr á auga, og þessi ófögnuður færðist því meira i aukana, því meira sem dimmdi nótt. Þegar komið var fram undir miðjan ágúst, gafst ég upp á að hafast þarna við að næturlagi og fékk mér leigt herbergi úti í bæ.

Ég færði reimleika þessa í tal við fólk, sem vann og unnið hafði í húsinu. Það kannaðist við að hafa séð og heyrt þetta sama og ég. En enginn sem ég átti tal við, vissi of hverju reimleikar þessir stöfuðu."

"Margir álíta að kenningin um eitt líf sé ekki aðeins röng heldur skaðleg. Hún elur af sér gildismat sem hefur óæskileg áhrif á sálarheill mannsins og vistkerfi jarðar."

Ljóst er að dulsálfræðilegar rannsóknir á sálförum, dauðareynslunni og vottfestar frásagnir af draugum og reimleikum ýmiss konar varpa nýju ljósi á spurninguna um framhaldslíf. Kennisetningar lútersku og kaþólsku kirkjunnar þess efnis að maðurinn fæðist aðeins einu sinni á þessa jörð, að hvorki sé um fyrri líf né framhaldslíf að ræða, eru í vaxandi mæli dregnar í efa af upplýstu fólki samtímans.

Margir hópar álíta að kenningin um eitt líf sé ekki aðeins röng heldur beinlínis skaðleg. Hún elur af sér gildismat sem hefur óæskileg áhrif bæði á sálarheill mannsins sem og vistkerfi jarðar. Nauðsynlegt sé að stuðla að almennri viðurkenningu á þeirri staðreynd að sálin eigi sér sjálfstæða tilvist óháða líkamanum.

Dulfræðingurinn Archibald Holms lýsir þessu þannig:

,,Ef þorri manna væri sannfærður um líf eftir dauðann og tímanlegt eðli jarðlífsins væri heimurinn stórum betri en hann er. Afstaðan til lífsins væri öðruvísi, hlutir sem menn telja nú öllu máli skipta yrðu lítils metnir; fótum yrði kippt undan tillitslausri metnaðargirnd, fíkn eftir auði og völdum og löngun til þjóðfélagsmetorða, sem allt yrði hverjum einstaklingi og fjöldanum til mestu heilla."