Geðhrifalyfin áfengi, sígarettur og kaffi eru auðfengin í okkar þjóðfélagi.

Sömu sögu má segja um verkjalyf og róandi lyf en þau fást út á lyfseðla.

Auk löglegra geðhrifalyfja er hérlendis nokkur neysla á kannabisefnum (þ.e. hassi og maríúana) og í minna mæli örvandi lyfjum eins og amfetamíni, e-töflum og kókaíni.

Einnig þekkist neysla á skynörvandi efnum, t.d. LSD og psílósýbínsveppum.

Hin útbreidda notkun þessara lyfja sýnir að þau uppfylla óskir sem fyrirfinnast í samfélaginu.

Í augum mikils fjölda einstaklinga eru þau mikilvæg lausn á vandamálum daglegs lífs.

Áhrif geðhrifalyfja verða mikilvæg því að þau leiða til ánægjukenndar, slökunar og hjálpa mönnum að gleyma erfiði og gráma hversdagslífsins.

Ólík samfélög og ólíkir menningarkimar innan sama samfélags geta hins vegar haft mismunandi skoðun á því hvaða geðbreytilyf séu æskileg og hvernig best sé að ná framangreindum markmiðum.

Jafnframt getur afstaða almennings til ávana- og fíkniefna innan sama samfélags verið breytileg frá einum tíma til annars.

Fólk fylgir yfirleitt ríkjandi viðmiðun samfélagsins, en innan sérhvers samfélags myndast þó frávikshópar sem gerast brotlegir við lög vegna þess að þeir kjósa önnur vímuefni til að uppfylla þarfir sínar en þau sem lögboðin eru.

Efnisyfirlit

• Hassætuklúbburinn í París
• Nóbelskáldið og meskalínið
• Bítskáldin og hugvíkkunarlyfin
• Nancy Reagan – Just say Yes to Drugs

Þrátt fyrir að vímuefnaneysla sé ríkur þáttur í lífi nútímamannsins hvílir bannhelgi eða tabú yfir viðfangsefninu.

Það eru helst ljóðskáld, rithöfundar og tónlistarmenn sem þora að fjalla um vímuefni og vímuefnaneyslu með öðrum og víðsýnni hætti. Fyrir því er löng hefð í listasögunni.

Árið 1822 kom út bókin Játningar enskrar ópíumætu (Confessions of an English Opium Eater) eftir Thomas de Quincey. Hún olli straumhvörfum, enda í fyrsta sinn sem fjallað var ítarlega um hvernig ópíum var notað – ekki til að deyfa sársauka eða framkalla óminni – heldur til að örva sýnir og laða fram yfirskilvitlega reynslu.

Sumir rithöfundar trúðu því að neysla ópíums myndi glæða hjá þeim sköpunargáfuna þar eð það hjálpaði þeim til að kafa niður á dýpri vitundarsvið; uppsprettu innblásturs, ímyndana, drauma og sterkra hugsýna.

Fíkniefnasalar Íslands hafa löngum verið taldar óværur. Stunga í síðu þjóðarinnar. Fáar stéttir landsins hafa þurft að þola annan eins óhróður og þeir sem af fórnfýsi og þjónustulund selja ólögleg vímuefni. Goðsagan um að þeir standi í ströngu við að selja varning sinn og koma ,,öðrum á bragðið“ lifir ennþá góðu lífi á Íslandi. Ekkert er jafn fjarri sanni. Íslenskir vímuefnasalar fá varla svefnfrið fyir ágengni kaupenda. Til þeirra eru gerðar miklar kröfur og virðingavert hversu margir þeirra standa undir þeim. Í stað þess að níða skóinn af þessari stétt væri nær að reisa henni járnstyttu á Klambratúni með áletruninni: ,,Til hamingjusmiðsins! Frá þakklátri þjóð.“

Notkun vímuefna í þágu listarinnar var á vissan hátt dæmigerð fyrir sjónarmið rómantískra skálda á nítjándu öld.

Fræg skáld á borð Johann Wolfgang von Goethe, Byron lávarð, Samuel Taylor Coleridge, William Wordsworth, Percy Bysshe Shelley, John Keats, Charles Nodier og Alexander Púshkín neyttu ópíums að staðaldri og sumir ótæpilega.

De Quincy fór hvorki í launkofa með fíkn sína né dró nokkuð undan í martraðarkenndum lýsingum sínum á skuggahliðum ópíumátsins. Margir höfðu því illar bifur á ávanabindandi áhrifum ópíumefna og leituðu að öðrum vímugjafa sem hefði minni ávanahættu í för með sér.

Þegar fréttir bárust af afurðum kannabisplöntunnar með ferðalöngum frá Norður-Afríku þótti hassið áhugaverður kostur þar sem hér þóttust menn hafa fundið vímuefni sem gæti komið í stað ópíums.

Hassætuklúbburinn í París

Árið 1845 var stofnaður klúbbur í París til að kanna vitundaráhrif kannabis. Félagar í Klúbbi hassætanna komu saman til málsverðar einu sinni í mánuði á Hôtel Pimodan í Latínuhverfinu og neyttu hass með matnum.

Meðlimir hassætuklúbbsins voru helstu rithöfundar, ljóðskáld og listamenn Frakklands á nítjándu öld, menn eins og Alexandre Dumas, Charles Baudelaire, Victor Hugo, Eugène Delacroix, Gérard de Nerval og Honoré de Balzac.

Markmið klúbbsins var að kanna sýkedelíska eða skynörvandi verkun kannabis og reyndu margir félaganna að túlka stórfenglegar draumsýnir hassvímunnar í listsköpun sinni.

Neysla kannabis þekktist víðar meðal skálda og rithöfunda en í Frakklandi. Í Bretlandi var það vinsælt hjá listamönnum sem vildu upplifa heima handan hefðbundinnar skynjunar.

Nóbelskáldið og meskalínið

Árið 1890 stofnaði írska ljóðskáldið og nóbelsverðlaunahafinn W.B. Yeats sérstakan bókmenntaklúbb, Rímnaklúbbinn. Þar var leitast við að upphefja óbeislað ímyndunarafl og einstaklingsbundna innlifun með neyslu skynbreytandi efna.

Ljóðskáldin Arthur Symons, Ernest Dowsen og Oscar Wilde eru meðal kunnustu liðsmanna klúbbsins.

Hópurinn kom að jafnaði saman á mánudagskvöldum og fékk sér kaffi, kökur, sígarettur og stundum hass eða meskalín til að komast í maklegt hugarástand.

Þetta voru helstu fulltrúar hnignunarstefnunnar í Bretlandi, uppreisnarmenn í ljóðagerð og listum, sem boðuðu að listin ætti að lúta eigin lögmálum en taka hvorki mið af siðferðilegum né félagslegum kröfum.

,,Ginsberg segir að peyótí, psílósýbín, maríúana, eter og LSD hafi leyst sál sína úr fjötrum. Opnað augu hans fyrir hinu yfirnáttúrlega og guðdómlega í tilverunni.

Þeir voru undir áhrifum frá symbólismanum og neyttu, líkt og forverar þeirra í franska hassætuklúbbnum, hass og ópíums til að brjóta niður mörk skynseminnar og reyna á sjálfum sér „sérhverja tegund ástar, þjáningar og brjálæðis“.

Franska ljóðskáldið Arthur Rimbaud krafðist þess að „hið nýja skáld“ yrði sjáandi eða voyant, lyki upp dyrum skynjunar og upplifði nýjar víddir og dýpri verund með „langvinnum, afdráttarlausum og skipulögðum ruglingi allra skilningarvitanna“.

Skipulögðum í þeirri merkingu að nota ætti allskyns aðferðir og verðug vímuefni til að umbylta vitundinni.

Rimbaud og ástmaður hans, ljóðskáldið Paul Verlaine, grúskuðu í alkemíu, dulspeki og göldrum, átu hass og drukku absint í þeim tilgangi.

Absint er ljósgrænn líkjör lagaður úr malurt, ýsópi, anís og fennikku. Malurt inniheldur meðal annars efnasambandið tújón sem hefur sams konar sameindaruppbyggingu og Delta-9-THC, vímuefni hampjurtarinnar.

Absint var ákaflega vinsælt hjá rithöfundum og málurum. Oscar Wilde, Ernest Hemingway, Vincent Van Gogh, Manet, Degas og Picasso drukku absint reglulega og álitu drykkinn hafa örvandi áhrif á sköpunargáfuna.

Bítskáldin og hugvíkkunarlyfin

Lífssýn og lífsstíll bítkynslóðar bandarískra rithöfunda um miðja síðustu öld er annað dæmi um hvernig vímuefnanotkun og listsköpun tengist nánum böndum. Helstu og kunnustu málsvarar bítkynslóðarinnar eru rithöfundarnir Allen Ginsberg, Jack Kerouac og William S. Burroughs.

Í bók sinni Nakinn hádegisverður (Naked Lunch, 1959) fjallar William S. Burroughs um skuggahliðar heróínfíknar, kynlífsfíknar og valdafíknar sem lýsir sér í þörf fyrir að drottna yfir öðrum. „Sumir fíkniefnalögreglumenn eru einmitt fíknir í völd,“ sagði Burroughs, „þeir hafa óþverralega þörf fyrir að ráðskast með ósjálfbjarga fólk.“

Vímuefni gegndu mikilvægu hlutverki hjá bítskáldunum sem tæki til að leysa í sundur skilyrta skynjun og skilningsmyndun og upplifa aðrar víddir veruleikans.

Kókaín, amfetamín og metamfetamín var notað til að örva andlega og líkamlega starfsemi. Síðarnefndu lyfin mátti fá með lítilli fyrirhöfn hjá læknum og lyfsölum. Þau voru ekki eftirritunarskyld og talsvert notuð til lækninga, t.d. við geðdeyfð, hugstreitu, framtaksleysi og sem megrunarlyf.

Slævandi efni eins og heróín, morfín og ópíum áttu sér einnig sinn stað í tilveru sumra listamannanna þó neysla á sterkum verkjalyfjum hafi yfirleitt verið með minna móti enda ávanabindandi eiginleikar þeirra öllum kunnir.

Áhugi bítskáldanna á hjálplegum leiðum til að kanna breytileika eigin vitundar var slíkur að þeir lögðu stundum á sig langt ferðalag til að kynna sér hvað aðrar þjóðir hefðu upp á að bjóða í þeim efnum.

Ævaforn töfralyf seiðmanna í Mexíkó og Suður-Ameríku vöktu athygli þeirra. Burroughs fór sem dæmi til Kólumbíu, Ekvador og Perú þar sem hann komst í kynni við skynbreytandi reynslu jagé (einnig nefnt ayahuasca), lyfjadrykks sem indíánaættbálkar Amazon-svæðisins hafa notað öldum saman við ýmsar félagslegar og trúarlegar athafnir.

Bítskáldin fjölluðu opinskátt og jákvætt um neyslu maríúana, mæltu með henni og hófu í sumum tilvikum til skýjanna. Þegar Ginsberg lýsir vímuefnaneyslu sinni segir hann að peyótí, psílósýbín, maríúana, eter og LSD hafi leyst sál sína úr fjötrum og opnað augu hans fyrir hinu yfirnáttúrlega og guðdómlega í tilverunni.

Neysla maríúana var svo almenn í hópnum að hún var sögð vera „límið sem héldi bítkynslóðinni saman“.

,,Vímuefni eru í eðli sínu hvorki góð né slæm heldur ræðst gildi þeirra af því hvernig einstaklingurinn notar þau.“

Orðræða bítskáldanna opnaði fólki nýja sýn á framleiðslu, dreifingu, sölu, eignarhald og neyslu ólöglegra vímuefna. Þessi breytni fullorðinna er að mati bítnikka ekki glæpur, löstur né sjúkdómur.

Öll lyf fela í sér áhættu, sögðu bítskáldin, hvort sem þau eru lögleg eða ólögleg, ávísuð af lækni eða seld í lausasölu. Ekkert lyf er fullkomlega öruggt og öll þeirra er hægt að misnota. Lyf eða vímuefni eru í eðli sínu hvorki góð né slæm heldur ræðst gildi þeirra af því hvernig einstaklingurinn notar þau.

Bítskáldin höfðu litla trú á því að hægt væri að uppræta úr mannlegu samfélagi lyf sem hafa fylgt mannkyni frá örófi alda og ákveðinn hópur manna sækist eftir að neyta. Nær væri að sætta sig við tilvist þeirra og læra að nota lyfin með þeim hætti að þau valdi sem minnstum skaða.

Bannið á maríúana, kókaíni og ópíum hefur ekki lagt neitt af mörkum raunhæfs skilnings á þessum lyfjum en tafið fyrir vísindalegri rannsókn þeirra.

Aðeins skýr og hleypidómalaus skilningur á eiginleikum vímuefna getur stuðlað að skynsamlegri og uppbyggilegri notkun þeirra og eytt misnotkun.

Nancy Reagan – Just say Yes to Drugs

Nancy og Ronald Reagan í ávarpi til bandarísku þjóðarinnar

Í júní 2011 sendi Alþjóðaráð um fíkniefnastefnu frá sér skýrslu sem vakti mikla ahygli. Ekki síst vegna þess að Alþjóðaráðið er skipað valdamönnum í heimi stjórnmála, vísinda, viðskipta og lista.

Í ráðinu sitja heimsþekktir einstaklingar á borð við Kofi Annan fyrrverandi framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, kaupsýslumanninn Richard Branson og Nóbelsverðlaunahafann Mario Vargas Llosa. Þá eru fyrrverandi forsetar Brasilíu, Kólombíu og Mexíkó í ráðinu.

Alþjóðaráðið segir að baráttan gegn ólöglegum vímuefnum hafi haft skelfilegar afleiðingar fyrir einstaklina og samfélög víða um heim.

Aukin áhersla lögreglu og hers á að uppræta vandamálið með valdi hefur ekki gengið upp, þvert á móti hafi markaðurinn fyrir efnin aðeins stækkað og skipulagðir glæpahópar eflast með hverju árinu sem líður.

Mexíkó er tekið sem dæmi en þar hafa rúmlega 40 þúsund manns verið myrtir í átökum sem tengjast sölu ólöglegra vímuefna frá því forseti landsins skar upp herör gegn vandamálinu fyrir fjórum árum.

Skýrsluhöfundar leggja til róttækar breytingar á því hvernig mæta skala vandanum. Stinga meðal annars upp á því að lögregla hætti að eltast við fólk sem neytir ólöglegra vímuefna án þess að gera öðrum mein.

Ríkisstjórnir eru hvattar til að kanna möguleikana á því að lögleiða kannabisefni og gera betur í því að útvega sprautuneytendum hreinar sprautur.

Þá segir í skýrslunni að aðgerðir gegn neytendum dragi kraftinn úr öðrum opinberum aðgerðum á heilbrigðissviði, svo sem baráttu gegn alnæmi.

Höfundur greinarinnar hér fyrir neðan er Vilhelm Vilhelmsson sagnfræðingur. Greinin birtist upphaflega á vefritinu Smugan.
 

Efnisyfirlit

• Tapað (áróðurs)stríð
• Af lífrænum gulrætum, fairtrade súkkulaði og vímuefnum
• Dr. Ethan Nadelmann fjallar um skýrslu Alþjóðráðs um fíkniefnastefnu

Í byrjun júní síðastliðinn kom út skýrsla á vegum Alþjóðaráðsins um fíkniefnastefnu (Global Commission on Drug Policy) sem lýst var sem umdeildri og róttækri í fjölmiðlum. Þar var fullyrt að stríðið gegn fíkniefnum væri tapað og þess í stað mælt með einhvers konar lögleiðingu eða a.m.k. afglæpavæðingu fíkniefna og sérstaklega kannabisefna.

Höfunda skýrslunnar er þó varla hægt að afskrifa sem hugsjónablindaða róttæklinga eða grunlausa leppa fyrir fíkniefnabaróna. Á meðal þeirra eru:

Vilhelm Vilhelmsson sagnfræðingur segir að við séum á þeim tímamótum að þurfa að velja hvort við viljum halda áfram að sóa tíma, peningum og lýðræðislegum gildum í bannstefnu sem hefur engum árangri skilað eða finna nýjar leiðir sem byggja á mannúð og frelsi, en ekki valdboði, refsingum og höftum. ,,Lögleiðing kannabisefna er engin kraftaverkalausn,“ segir hann, ,,en Ísland varð ekki fíkniefnalaust árið 2000 (líkt og ónefndir popúlískir stjórnmálamenn lofuðu) og verður það ekki í bráð.“

Kofi Annan fyrrum framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Fernando Henrique Cardoso fyrrum forseti Brasilíu, Ruth Dreifuss fyrrverandi forseti Sviss, César Gaviria fyrrum forseti Kólumbíu, Thorvald Stoltenberg fyrrum utanríkisráðherra Noregs, George Schültz fjármálaráðherra Bandaríkjanna í tíð Nixons og utanríkisráðherra í tíð Reagans, Ernesto Zedillo fyrrum forseti Mexíkó, Javier Solana fyrrum framkvæmdastjóri Evrópusambandsins og George Papandreou forsætisráðherra Grikklands.

Auk fleiri stjórnmálamanna og nokkurra rithöfunda, kaupsýslumanna og embættismanna. Varla upptalning á öfgafrjálshyggjumönnum og róttækum anarkistum líkt og sumir vilja meina að séu helstu talsmenn lögleiðingar kannabisefna.

Niðurstöður skýrslunnar eru m.a. að hið áratugalanga stríð gegn fíkniefnum hafi ekki dregið úr fíkniefnanotkun, hafi yfirfyllt öll fangelsi af fólki sem á ekkert erindi þangað inn, kostað skattgreiðendur um heim allan milljarða dollara án nokkurs ávinnings, stuðlað að eflingu skipulagðrar glæpastarfsemi með tilheyrandi voðaverkum, kostað þúsundir einstaklinga líf sitt og kallað hörmungar yfir heilu landsvæðin.

Stefna ætti að afglæpavæðingu fíkniefna, jafnvel lögleiðingu af einhverju tagi, og taka upp heildstæða stefnu byggða á fordómalausri umræðu um fíkniefni, fræðsluherferðum sem forðist einfaldaðar just say no klisjur og viðurkenningu á fíkn sem sjúkdómi með tilheyrandi uppbyggingu heilbrigðisþjónustu fyrir fíkla. Virða eigi mannréttindi fíkniefnaneytenda í stað þess að meðhöndla þá sem glæpamenn.

Skýrsla Alþjóðaráðsins er ekki sú fyrsta sem kemst að þessari niðurstöðu. Þvert á móti hafa svipaðar niðurstöður einkennt þann aragrúa skýrslna sem gerðar hafa verið um málið víða um heim allt frá því Nixon hóf núverandi stríð gegn fíkniefnum fyrir um 40 árum síðan. En sjaldan hafa þær verið jafn afgerandi.

Skýrsla Alþjóðaráðsins segir það berum orðum að núverandi stefna lögbanns og refsinga hafi haft „hrikalegar afleiðingar fyrir einstaklinga og samfélög um heim allan“ án þess að skila neinum haldbærum árangri.

Skýrslan vakti talsverða athygli þegar hún kom út og maður hefði mátt ætla að þegar svo stór nöfn í alþjóðastjórnmálum lýsa yfir stuðningi við jafn umdeilt mál eins og lögleiðingu kannabisefna myndu stjórnmálamenn og fjölmiðlamenn hér á landi a.m.k. taka upp umræðuna.

Varla hefur samt heyrst minnst á skýrsluna síðan. Hún hefur drukknað í hinu endalausa flóði fréttatilkynninga frá lögreglunni um upprættar kannabisræktanir sem fjölmiðlar birta gagnrýnis- og athugasemdalaust.

Tapað (áróðurs)stríð

Þó skýrslan hafi ekki vakið það umtal sem hún hefði átt að gera, þá er umræða um lögleiðingu og neyslu kannabisefna stanslaust í gangi á Íslandi. Verst að hún er pikkföst í skotgröfum stríðandi fylkinga sem standa mjög ójafnt að vígi.

,,Áhersla er lögð á kenningar sem aldrei hefur tekist að sanna vísindalega en eru endurteknar í sífellu til þess að auka á lögmæti þeirra eins og að neysla kannabis sé hlið inn í harðari neyslu.“

Fylgismenn lögleiðingar standa undir sífelldum ásökunum um allt frá því að vera grunlausir leppar fyrir dópmafíur heimsins yfir í að vilja drepa börn með því að dæla í þau ,,eiturlyfjum“. Stundum eru það valda- og áhrifamiklir hópar sem vísvitandi úthrópa pólitíska andstæðinga sína á þann hátt.

Nýlega tóku um 20 félagasamtök og opinberar stofnanir sig saman og stofnuðu átakið Bara gras?, sem samkvæmt heimasíðu þeirra er ætlað að „koma upplýsingum til foreldra og annarra uppalenda um skaðleg áhrif kannabisneyslu“. Allt gott og blessað með það.

Ein af fræðsluleiðum þeirra er hræðsluáróðursleikritið Hvað ef. Aðstandendur þess segja m.a. um lögleiðingarsinna að þeir hafi „búið sér til sannfærandi rök fyrir skaðleysi [kannabisefna] sem lítið mál er að falla fyrir ef viljinn er fyrir hendi“.

Sjálf segja þau hins vegar áhrifagjörnum unglingum að „það að reykja eina hasspípu eða vera í félagskap þeirra sem leggja stund á fíkniefnaneyslu getur hrundið af stað dapurlegri atburðarás … getur verið fyrsta skrefið á langri og miður fallegri ævisögu“.

Þannig er lögleiðingarsinnum brigslað um að skálda upp („búið sér til“) staðreyndir til að þjóna pólitískum tilgangi sínum og á sama tíma stuðlað að félagslegri einangrun fíkniefnaneytenda (hættur þess að vera „í félagsskap“ með þeim sem nota fíkniefni) og viðhaldið klisjum um fíkniefni og neytendur þeirra þvert á niðurstöður flestra rannsókna sem undirstrika m.a. að skaðleg áhrif kannabisefna séu iðulega ofmetin.

Í umræðu um vímuefnamál sem fór fram í janúar 2004 á spjallasvæðinu Málefni kom Ólafur Skorrdal ljóðskáld inn á athyglisverð atriði. Hann spyr: ,,Hefur núverandi stefna í fíkniefnamálum skilað þeim árangri sem til var ætlast: 1. Hefur þeim sem ánetjast vímuefnum fækkað undanfarin 20 ár? 2. Hafa innbrot og gripdeildir, tengdar vímuefnanotkunn, minnkað s.l. 20 ár? 3. Hefur ofbeldi minnkað þessi ár sem barist hefur verið við fíkniefnavandann? 4. Hefur náðst að minnka magn af ólöglegum vímuefnum á götunni? 5. Hefur náðst að uppræta ,,glæpahringi“ sem stunda verslun með efni og þýfi? 6. Hefur unglingum fækkað sem nota ólögleg vímuefni? 7. Hefur dómsmálum, vegna vörslu og neyslu vímuefna fækkað s.l. 20 ár? 8. Hefur sjálfsmorðum, tengdum neyslu vímuefna, fækkað undanfanin 20 ár? Ef hægt er að svara einni af þessari spurningu játandi, má segja að einhver árangur hafi náðs í „stríðinu gegn fíkniefnum“.“

Áhersla er lögð á kenningar sem aldrei hefur tekist að sanna vísindalega en eru endurteknar í sífellu til þess að auka á lögmæti þeirra eins og að neysla kannabis sé hlið inn í harðari neyslu (hin svokallaða hliðkenning (gateway theory) er fræðilegt álitamál þar sem pólitík spilar ekki lítinn þátt í niðurstöðum fræðimanna) eða að kannabisefni séu sterkari og þ.a.l. hættulegri í dag en þau voru áður.

Slíkt er erfitt að sanna því ekki eru til marktækar tölur um eiturhrif (toxicity) kannabisefna eldri en frá 9. áratugnum, og sé borið saman við þær tölur hefur ekki orðið veruleg aukning.

Algengast er þó að hunsa efnisleg rök lögleiðingarsinna sem benda á samfélagslega skaðleg áhrif stríðsins gegn fíkniefnum, jafnvel þó um sé að ræða hófsama stjórnmálaleiðtoga með áratuga reynslu af umræddu stríði líkt og höfundar fyrrnefndrar skýrslu Alþjóðaráðsins, og halda bara áfram sama viðkvæðinu eins og rispuð plata.

Bara gras? átakið er rekið af um 20 félagasamtökum og stofnunum sem eru virtar í samfélaginu og eiga greiðan aðgang að öllum fjölmiðlum, skólastofum og félagsmiðstöðvum landsins og þau hafa aðgang að nánast botnlausri tunnu fjármagns frá einkafyrirtækjum, stofnunum og sveitarfélögum um land allt.

Þau eru því í kjör aðstæðum til að efna til raunverulegrar og vitsmunalegrar umræðu um málefni sem varða okkur öll, fíkniefnaneytendur jafnt sem almenna borgara. En í stað þess að ræða vitsmunalega um fíkniefnavandann út frá öllum hliðum hans halda þau úti einhliða áróðri í formi „málþinga“ um kannabisefni víða um land.

Hvort það var meðvituð ákvörðun að nota þessa orwellísku nýlensku um fyrirlestraröð þar sem aðeins ein skoðun er leyfð veit ég ekki, en hún er ekki vænleg til árangurs nú frekar en fyrri daginn. Hið tapaða stríð heldur því áfram á þessum vígvelli fordóma og valdboðs.

Af lífrænum gulrætum, fairtrade súkkulaði og vímuefnum

Nýjasta útspil bannista er svo að höfða til samviskusamra neytenda, að með því að neyta fíkniefna sé maður að fjármagna ofbeldi og spillingu um víða veröld og þeir sem kjósi að kaupa fairtrade og lífrænar vörur geti ekki með góðri samvisku neytt efna sem framleidd eru af glæpaklíkum sem svífast einskis.

Það er uppistaða greinar eftir Sölku Guðmundsdóttur sem birtist í Stúdentablaðinu í vor þar sem viðurstyggileg háttsemi fíkniefnabaróna og og glæpaklíka á heimsvísu er tíunduð og samviskusamir neytendur lífræns fairtrade varnings eru spurðir hvort dópneysla þeirra „á djamminu“ eigi samleið með siðferðislegri afstöðu þeirra.

Svarið er augljóslega nei, en eftir stendur blikkandi neonskilti sem öskrar á mann spurningu sem Salka virðist ekki sjá ástæðu til að varpa fram: Hverju hefur núverandi bannstefna áorkað?

Svarið er jafn einfalt við þeirri spurningu: Engu. Þvert á móti hefur stríðið gegn fíkniefnum stuðlað að aukinni hörku í hinum ólöglega fíkniefnaiðnaði, brotið á mannréttindum milljóna manna um heim allan, tekið milljarða króna í skattpeningum frá þarfari samfélagsverkefnum, ýtt undir tilvist lögregluríkja og kostað milljónir manna frelsi þeirra eða jafnvel líf. Án þess að skila neinum mælanlegum árangri.

Það skoðun lögleiðingarsinna að einhvers konar lögleiðing geti til langs tíma litið losað um tök glæpaklíka á þessum markaði og boðið neytendum fíkniefna upp á eitthvað val, val sem ekki er til staðar undir núverandi fyrirkomulagi.

En í stað þess að glíma við þessa erfiðu spurningu setur Salka fram skrípamynd af rökum lögleiðingarsinna sem hún tætir svo auðveldlega í sig. Þannig eignar hún lögleiðingarsinnum þá skoðun að lögleiðing fíkniefna muni „breyta þessum rótgróna iðnaði í siðlega, gegnsæja maskínu sem sér hamingjusömum og heilbrigðum neytendum fyrir hreinum efnum sem framleidd eru og seld af ámóta hamingjusömu og heilbrigðu starfsfólki“.

En það hefur enginn haldið því fram. Þetta er einfaldur strámaður sem á sér enga stoð í raunverulegri röksemdafærslu lögleiðingarsinna. Það er hins vegar skoðun lögleiðingarsinna – skoðun sem endurspeglast í skýrslu Alþjóðaráðsins – að einhvers konar lögleiðing geti til langs tíma litið losað um tök glæpaklíka á þessum markaði og boðið neytendum fíkniefna upp á eitthvað val, val sem ekki er til staðar undir núverandi fyrirkomulagi.

Það þýðir m.a. sá valkostur að kaupa innlenda ræktun, eða lífrænt ræktaða fairtrade vöru, eða að rækta sjálf/ur sín efni. Tilvist lífrænna gulróta og fairtrade súkkulaðis í hillum stórverslana hafa ekki útrýmt siðlausum viðskiptaháttum og lénsskipulagi arðráns vestrænna stórfyrirtækja á framleiðsluafurðum þriðjaheims ríkja.

En sú tilvist hefur gefið neytendum á Vesturlöndum kost á því að velja boðlegri afurðir og taka þannig afstöðu, einmitt af því að það er löglegt og öllum frjálst að rækta gulrætur og kakóbaunir. Hví ætti það sama ekki að eiga við um kannabis eða kókaín?

Lögleiðing kannabisefna er engin kraftaverkalausn, en Ísland varð ekki fíkniefnalaust árið 2000 (líkt og ónefndir popúlískir stjórnmálamenn lofuðu) og verður það ekki í bráð.

Við erum á þeim tímamótum að þurfa að velja hvort við viljum halda áfram að sóa tíma, peningum og lýðræðislegum gildum í bannstefnu sem hefur engum árangri skilað eða finna nýjar leiðir sem byggja á mannúð og frelsi, ekki valdboði, refsingum og höftum.

Viðtal dr. Ethan Nadelmann

Dr. Ethan Nadelmann ræðir um skýrslu Alþjóðaráðs um fíkniefnastefnu

Skömmu eftir hryðjuverkaárásina á Tvíburaturnana í New York 11. september árið 2001 hófu að berast til mín tölvupóstar þar sem ég var inntur álits á því hvort að Nostradamus hefði spáð fyrir um þennan óvænta atburð.

Sumir spurðu jafnvel hvort þeir mörkuðu upphaf þriðju heimsstyrjaldarinnar. Margir voru reyndar þeirrar skoðunar og vitnuðu því til staðfestingar í spádóma sem eignaðir voru Nostradamusi og gengu ljósu logum um netið.

Ef marka má þau tölvuskeyti sem mér bárust voru það einkum þrjár hendingar sem fólk sendi sín á milli.

Eftir að hafa kynnt mér málið varð mér ljóst að aðeins einn af þessum þremur ,,spádómum“ er að finna í riti Nostradamusar.

Hinir eru uppspuni – falsanir sem ætlaðar eru til að blekkja fólk. Hendingin sem eignuð var Nostradamusi og flestir vitnuðu til hljóðar svona í íslenskri þýðingu:

Í borg Guðs verður mikil þruma.
Tveir bræður verða slitnir í sundur af ringulreið,
á meðan virkið stendur
mun leiðtoginn mikli lúta í lægra haldi.
Þriðja stóra stríðið mun hefjast þegar stóra borgin brennur.

– Nostradamus 1654

Nostradamus lést árið 1566 þannig að það er fremur ólíklegt að hann hafi ritað þetta nálega hundrað árum síðar. Þegar betur er að gáð kemur líka í ljós að vísuna er hvergi að finna í spádómum Nostradamusar.

Er Osama bin Laden ,,maðurinn með hvíta túrbaninn“ sem mun, ásamt ,,nýja landinu“ (heiti yfir Bandaríkin á tímum Nostradamusar), hrekja heiminn út í ,,þriðja heimsstríðið“? Eða er hann aðeins undanfari hins ,,mikla leiðtoga múhameðskra laga“ sem verður arftaki Múhameðs samkvæmt spádómunum?

,,Einhverjum hefur þótt versið ekki nógu afgerandi og bætir við það síðustu setningunni.“

Hún á sér þó nokkuð athyglisverða sögu. Höfundur hennar er kanadískur háskólanemi, Neil Marshall að nafni, sem birti ritgerð á vefnum þar sem hann gagnrýnir spádóma Nostradamusar fyrir að vera afar óræða og opna fyrir hvaða túlkunum sem er.

Máli sínu til stuðnings bjó hann til fyrrnefnda vísu og fullyrðir að hún sé nógu óljós til að unnt sé að heimfæra hana upp einhverja og jafnvel ólíka stóratburði í framtíðinni.

Í ljósi þess sem síðar varð verður ekki annað sagt en að hann hafi reynst sannspár, að minnsta kosti hvað þetta varðar.

Einhverjum hefur samt þótt vísan ekki nógu afgerandi og bætir við hana síðustu setningunni: ,,Þriðja stóra stríðið mun hefjast þegar stóra borgin brennur“.

Fölsunin var því fölsuð enn frekar.

Áhugi á verkum Nostradamusar

Annað vers, sem jafnframt fór víða, er svona að inntaki:

Á ári hinnar nýju aldar,
og í níunda mánuðinum,
mun mikill ógnarkonungur koma frá himni.
Himinninn mun loga við fertugustu og fimmtu gráðu.
Eldur nálgast hina merku nýju borg.

Fyrstu tvær setningarnar í þessum texta eiga sér enga stoð í verkum Nostradamusar. Hinar þrjár má hins vegar finna í tveimur aðskildum spádómum. Hér er þeim raðað saman augljóslega til að hægt sé að staðfæra þær upp á árásinar í New York.

Umræddar falsanir skutu fólki víða um heim skelk í bringu en vöktu einnig gífurlegan áhuga á spádómum Nostradamusar. Tæplega viku eftir að meintir flugumenn Osama bin Laden létu til skara skríða trónuðu ýmsar útgáfur af verkum hans í efstu sætum metsölulistanna.

Myndir og hljóð úr framtíðinni

Í seinni hluta spádómsins segir: ,,Eftir ár velfarnaðar verður kvíðvænlegt ástand og eignanám þegar harðstjórn breytir búsæld eyjarinnar“.

Sem dæmi má nefna að hjá Amazon voru bækur um framtíðarsýnir Nostradamusar í 1., 4., 5., 11.,12. og 25. sæti metsölulistans. Heimasíður tileinkaðar spádómum Nostradamusar fengu enn fremur ótrúlegan fjölda heimsókna.

Á stundum var álagið svo mikið að netþjónar sem vistuðu síðurnar létu undan. Þennan áhuga mátti ekki aðeins rekja til rangfærðra spásagna heldur einnig til fyrirboða sem Nostradamus er í raun réttri höfundur að.

Nostradamus hefur stundum verið gagnrýndur fyrir að erfitt sé að ráða í spádóma hans fyrr en eftir að viðkomandi atburður hefur komið fram. Það er vissulega rétt. En spyrja má hvernig ætti það annars að vera?

Mikilvægt er að hafa í huga að meint þekking Nostradamusar á framtíðinni birtust honum í sýnum. Hann segir að myndir úr framtíðinni hafi birst fyrir hugskotssjónum sínum. Nostradamus heyrir einnig hljóð sem tengjast þessum atburðum. Hann reynir síðan að lýsa þessum leiftursýnum í ljóðum eða ferskeytlum.

Lítið sem ekkert er um ártöl í ferskeytlum Nostradamusar. Atburðirnir sem hann lýsir eru sjaldan tímasettir. Hann sér svipmyndir og heyrir hljóð úr framtíðinni, en ekki er víst að hann hafi haft hugmynd um á hvaða ári viðkomandi atburður gerist. Tímasetninguna verður því að ráða af inntaki ferskeytlunnar sjálfrar.

Það er ekki eins erfitt og mætti halda. Í flestum spádómsljóðum Nostradamusar er fjallað um tvo eða fleiri atburði sem gerast á svipuðum tíma. Þannig er hægt að tímasetja megininntak ferskeytlunnar þó það verði sjaldan upp á ár.

Spádómur um efnahagshrunið á Íslandi

Í spádómi Nostradamusar um efnahagshrunið á Íslandi er Íraksstríð Bandaríkjamanna notað til að tímasetja atburðinn. Spádómurinn hljómar þannig:

Þegar æðsti valdamaður trjástubbsins hvetur til stríðs
mun Eyja samhæfingarinnar fyrirlíta hann.
Eftir ár velfarnaðar verður kvíðvænlegt ástand og eignanám
þegar harðstjórn breytir búsæld eyjarinnar.
X:36

,,Þegar æðsti valdamaður trjástubbsins hvetur til stríðs mun Eyja samhæfingarinnar fyrirlíta hann“, segir í fyrri hluta spádómsins. Ljóst er að meiri hluti Íslendinga voru andvígir því að vera á lista með þeim þjóðum sem studdu hernaðaraðgerðir Bandaríkjamanna í Írak. Gallup-könnun sýndi að 84% landsmanna var á móti því, aðeins 14% vildu það.

,,Á Íslandi fyrir hrun var hin meinta einkavæðing, eftirlitsleysið og þöggunin gott dæmi um misbeitingu valds. Sjóðir landsmanna voru tæmdir og auðlindir gefnar fáum útvöldum.“

Nostradamus kallar George W. Bush ,,æðsta valdamann trjástubbsins“. Vísar þar í rauðviðarsneiðina sem bandarísk stjórnvöld færðu Íslendingum að gjöf í tilefni að 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1974. Hann lýsir Íslandi sem ,,Eyju samhæfingarinnar“ sem á áægtlega við. Miðað við önnur lönd hefur sæmilegur jöfnuður og stöðugleiki einkennt sögu landsins.

Í seinni hluta spádómsins segir: ,,Eftir ár velfarnaðar verður kvíðvænlegt ástand og eignanám þegar harðstjórn breytir búsæld eyjarinnar.“ Sumum þykir kannski ,,harðstjórn“ full sterkt til orða tekið en Nostradamus notar hér orðið tyrannie. Misbeiting valds er kjarni harðstjórnar og tekur á sig ýmsar myndir.

Á Íslandi fyrir hrun var hin meinta einkavæðing, eftirlitsleysið og þöggunin gott dæmi um misbeitingu valds. Þegar ráðamenn ráða vini sína og vildarmenn í æðstu stöður og afhenda þeim ríkiseignir beinlínis í því augnamiði að gera þá ríka flokkast það varla undir neitt annað en eignanám. Sjóðir landsmanna voru tæmdir og auðlindir gefnar fáum útvöldum. Þá voru sumir kaupsýslumenn lagðir í einelti og einn beinlínis hrakinn úr landi.

Spádómur um loftárásir á Lundúnaborg

Ferskeytlur Nostradamusar eiga sameiginlegt að þar er framtíðarsýnunum lýst með bæði almennum og sértækum orðum. Hina sértæku, afmörkuðu eða nákvæmu lýsingu getur verið erfitt að átta sig á fyrr en eftir að atburðurinn hefur komið fram.

Ferskeytlan I:64, sem lýsir loftárásum á Lundúnaborg, súrefnisgrímum flugmanna og notkun talstöðva í seinni heimsstyrjöldinni, er gott dæmi:

Það er engu líkara en að þau sjái sólina að næturlagi
þegar sá sem er að hálfu svín og að hálfu maður er í augsýn.
Gnýr og hvinur kveður við eyrum þegar orrustur eru háðar á himni.
Þessar fárhuguðu skepnur heyrast tala sín á milli.

Þessi spádómur er bæði almenn og sértæk lýsing á ógnum loftárása. Nostradamus bregður upp mynd af leitarljósum sem gína upp í næturhimininn og eldsvoðum sem loguðu stundum svo glatt að það var eins og birta tæki af degi.

,,Það er engu líkara en að þau sjái sólina að næturlagi þegar sá sem er að hálfu svín og að hálfu maður er í augsýn. Gnýr og hvinur kveður við eyrum þegar orrustur eru háðar á himni. Þessar fárhuguðu skepnur heyrast tala sín á milli.“

„Að hálfu svín og að hálfu maður“ lýsir vel súrefnisgrímum og hlífðargleraugum flugmanna í síðari heimsstyrjöldinni. Nostradamus lýsir einnig hvernig flugmenn höfðu talstöðvarsamband sín á milli meðan á lofthernaðinum stóð.

Sértækasti hluti spádómsins er fyrsta ljóðlínan ,,það er engu líkara en að þau sjái sólina að næturlagi“. Hún tímasetur atburðinn. Í bókinni Orrustan um Bretland – Heimsstyrjöldin 1939–1945 er tiltekinni loftárás Þjóðverja á Londan lýst þannig:

„Að kvöldi 7. september 1940, þegar fyrsta meiri háttar loftárásin á Lundúnir stóð sem hæst … bar nokkuð undarlegt við. Lundúnabúar í hverfum sem stóðu hátt höfðu margir orð á því, hvað sólsetrið væri fagurrautt; en smám saman rann upp fyrir þeim, að sólin virtist setjast á röngum stað. Í raun réttri stafaði bjarminn af eldunum í austurborginni … Austurborgin … stóð í svo björtu báli, að bjarminn á himnum sást úr 50 km fjarlægð.“

„Það er bara hávaðinn, sem mér er ekki sama um. Mér er illa við hvininn í sprengjunum,“ sagði einn margreyndur leigubílstjóri eftir loftárásir Þjóðverja.

Spádómur Nostradamusar um 9/11

En víkjum núna aftur að upphafi þessarar greinar. Hryðjuverkaárásinni á Tvíburaturnana í New York 11. september 2001. Það færi lítið fyrir orðspori Nostradamusar sem spámanns ef hann hefði ekki séð fyrir þennan örlagaatburð.

Í nýrri bók höfundar sem ÞJM útgáfan gaf út fyrir skömmu – Spádómar Nostradamusar: Hvað bíður okkar? – er að finna spádóm sem er myndræn lýsing á árásinni á Tvíburaturnana.

Ljóðið er þýtt þar á óbundið mál og gefið fyrirsögn sem felur í sér túlkun þýðandans á meginefni þess. Fyrir neðan þýðinguna er ferskeytlan birt á frummálinu. Með henni fylgir skammstöfun sem segir til um númer ferskeytlunnar og í hvaða kafla hana er að finna.

XII:52 þýðir í þessu samhengi: 52. ferskeytla í 12. kafla spádómsrits Nostradamusar, Les Propheties de M. Michel Nostradamvs (1555). Einnig er tilvitnun úr fréttavef Mbl.is höfð með lesandanum til glöggvunar og sem rökstuðningur fyrir því að spádómurinn hafi í reynd komið fram.

Í Spádómar Nostradamusar: Hvað bíður okkar? bls. 131–132 segir m.a.:

Hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001.
Hiti í stálgrindum veldur hruni Tvíburaturnanna.
Farþegaflugvélarnar fjórar

Tveir líkamar sem hvíla á sama grunni en skiptast í tvennt
þurfa að líða fyrir fjóra sem ekkert heyrist í.
Hinir litlu munu valda hinum stóru augljósum skaða.
Eldurinn í turnunum veldur bráðum dauða, verst fyrir„Eussouis“

Deux corps, vn chef. châps diuisez en deux,
Et puis respondre à quatre ouys,
Petits pour Grands. a pertuis mal pour eux.
Tour d’Aigues foudre, pire pour Eussouis.¹
XII:52

¹
„Eussouis“; óleyst feluorð (anagram).

 
S

pádómurinn lýsir hryðjuverkaárásunum á World Trade Center í New York hinn 11. september árið 2001. Fyrsta ljóðlínan er myndræn lýsing á skýjakljúfunum tveimur, Tvíburaturnunum (Twin Towers).

Þeir voru sjáanlegir hvaðan sem var af neðri hluta Manhattan-eyju, enda stærstu byggingar heims til ársins 1973. Tvíburaturnarnir höfðu mikið aðdráttarafl og voru auk Frelsisstyttunnar helsta tákn borgarinnar.

„Talið er að fjórir til sex menn hafi farið um borð í hverja af flugvélunum fjórum sem rænt var [11. september 2001]. Flugvélarnar fjórar voru allar á leið til Kaliforníu, þvert yfir Bandaríkin, og því nánast fullar af eldsneyti þegar þær luku ferð sinni. Þær voru með samtals um tvö hundruð sextíu og sex manns innanborðs.

Tvær þeirra lentu á World Trade Center, ein á byggingu varnarmálaráðuneytisins í Washington og sú þriðja hrapaði í Pennsylvaníu. Allar héldu þær af stað um átta leytið á bandarískum tíma … Flugræningjarnir („hinir litlu“) virðast hafa verið vopnaðir heimatilbúnum hnífum gerðum úr plastsköftum með áfestum rakvélablöðum.

,,Það sem varð byggingunum að falli var þó ekki höggið af flugvélunum heldur sá gífurlegi hiti sem myndaðist eftir að eldurinn blossaði upp. Stálgrindur hússins bráðnuðu hreinlega undan hitanum.“

Haft hefur verið eftir verkfræðingum að þúsundir mannslífa hafi bjargast vegna þess hversu sterklega hannaðar byggingarnar í World Trade Center voru. Eftir að flugvélarnar lentu á byggingunum stóðu þær uppi í vel á annan klukkutíma og fjölmargir hafa getað notað þann tíma til að forða sér út.

Það sem varð byggingunum að falli var þó ekki höggið af flugvélunum heldur sá gífurlegi hiti sem myndaðist eftir að eldurinn blossaði upp. Stálgrindur hússins bráðnuðu hreinlega undan hitanum og í raun var óhjákvæmilegt að byggingarnar hryndu í kjölfarið (samanber spádómsljóðið: Eldurinn í turnunum veldur bráðum dauða …).“

Talið er að 2.996 manns af 91 þjóðerni hafi látið lífið í hryðjuverkaárásunum 11. september 2001. Tilfinnanlegt fjárhagslegt tjón varð einnig af þessum hryðjuverkum al-Kaída.

„Tjónið sem varð í hryðjuverkaárásunum á Bandaríkin 11. september er talið vera að minnsta kosti 40 milljarðar dala, um 4 þúsund milljarðar króna. Meðal annars er talið að það kosti 1,2 milljarða dala að hreinsa svæðið þar sem tvíburaturnar World Trade Center stóðu en sú hreinsun mun taka rúmt ár.

Þá hefur verið áætlaður byggingarkostnaður nýrra húsa á svæðinu og kostnaður við að endurbyggja neðanjarðarlestarstöðvar sem eyðilögðust þegar turnarnir hrundu … Hrun World Trade Center í New York verður tryggingafélögum [einnig] gríðarlega dýrt, eins og nærri má geta … Ágizkanir um bótagreiðslur vegna eyðileggingar World Trade Center-stórhýsanna (WTC) ná allt frá um fimm milljörðum Bandaríkjadala, andvirði 500 milljarða króna, upp í 30 milljarða dala, 3000 milljarða króna …

Fjármálasérfræðingar í New York fullyrða, að árásirnar í borginni á þriðjudaginn verði dýrustu hamfarirnar af mannavöldum fyrr og síðar (,,Hinir litlu munu valda hinum stóru augljósum skaða.“).“

Að koma framsókn mannkyns í hið rétta horf, það er hlutverk íslensku þjóðarinnar. – Helgi Pjeturs

Skömmu fyrir upphaf síðari heimsstyrjaldar vöktu kenningar enska pýramídafræðingsins Adams Rutherfords verulega athygli hér á landi.

Dr. Adam Rutherford hafði stundað nákvæmar rannsóknir á Pýramídanum mikla við Giza í Egyptalandi.

Líkt og margir pýramídafræðingar þess tíma hélt Rutherford því fram að Pýramídinn mikli væri spádómsverk greypt í stein.

Hið forna arabíska Akbar-Ezzeman-handrit staðfestir þessa skoðun. Í handritinu segir:

Hann (þ.e. Pýramídinn mikli) hefir í sér fólgna spekina og kunnáttuna í ýmsum listum og vísindum, í talnafræði og landmælingafræði, svo að þær geti geymst sem skýrslur til gagnsmuna fyrir þá er síðar meir geta skilið þær… afstöðu stjarnanna og umferð þeirra, ásamt sögu og annálum frá liðnum tímum og þeim tímum er koma eiga.

Adam Rutherford taldi Pýramídann mikla skýra frá rúmfræðilegri hnattstöðu Íslands og benda með táknum á ætlunarverk Íslands viðvíkjandi undirbúningi nýskipanar heimsins sem hann trúði að væri í vændum. Árið 1937 gaf hann út í Bretlandi litla bók sem ber titilinn Hin mikla arfleið Íslands (Iceland´s Great Inheritance).

Í formála, sem hann reit fyrir kverinu, segir:

Ísland er eitt af merkilegustu löndum heimsins, og blöðin, sem hér fara á eftir, hafa að innihaldi sönnun þess, að þessari litlu þjóð, Íslendingum, sé ætlað að leysa af hendi undursamlegt og göfugt hlutverk við fyrirhugaða stórviðburði í náinni framtíð. Höfundurinn er sannfærður um, að þetta mikla ætlunarverk Íslendinga muni verða til blessunar, eigi aðeins fyrir Íslendinga sjálfa, heldur og fyrir frændþjóðir þeirra, Norðurlandabúa, Engilsaxa og Kelta. Ég vil óska þess, að bæklingur þessi megi verða að nokkru gagni í því að hjálpa til að búa Íslendinga undir það, að taka við hinni miklu arfleifð sinni.

Adam Rutherford trúði því að Íslendingar væru afkomendur Benjamíta, einna af týndum ættkvíslum hinna fornu Ísraelsmanna. Hann benti m.a. á íslenska skjaldamerkið því til sönnunar. Vitað er að verndarvættir Benjamíta voru þeir sömu og getið er um í Heimskringlu. Ýmislegt annað er líkt með menningu Íslendigna og hina fornu Ísraelsmanna. Lunginn af Benjamínsættkvíslinni flúði til Dakíu í kjölfar eyðileggingar Jerúsalemar og hverfur loks af spjöldum sögunnar um 200 e.Kr. Athyglisvert er að germanskur þjóðflokkur, Herúlar að nafni, lögðu Dakíu undir sig á svipuðum tíma. Herúlar kunna að hafa blandast Benjamíta-ættkvíslinni sem þar var fyrir. Barði Guðmundsson fjallar um Herúla í ritverki sínu Uppruni Íslendinga, en hann heldur því fram að Íslendingar séu afkomendur þeirra. Árið 1965 gaf Hilmar Jónsson út Ísraelsmenn og Íslendingar: ný söguskoðun, litla bók um uppruna Íslendinga. Þar er borin saman hámenning Íslendinga, Ísraelsmanna, Egypta og Babýloníumanna. Ritið bendir á sláandi hliðstæður milli þessara fornu menninga og menningar forfeðra okkar.

Í þessu smáriti er að finna tvo spádóma um Ísland og íslensku þjóðina. Fyrri spádómurinn segir frá því að árið 1941 munu Íslendingar öðlast fullkomið stjórnmálalegt frelsi.

Samkvæmt sambandslögunum við Danmörku höfðu Íslendingar ekki lagalegan rétt til þess fyrr en tveimur árum síðar og þótti því flestum ólíklegt að spádómurinn rættist.

Hernám Danmerkur í seinni heimsstyrjöldinni varð hins vegar til að breyta stöðu mála. Vorið 1941 var samþykkt á Alþingi þingsályktunartillaga sem gerði Ísland í raun að óháðu ríki.

Sveinn Björnsson, síðar forseti, var kosinn ríkisstjóri og Bretar og Bandaríkjamenn viðurkenndu Ísland sem sjálfstætt ríki. Spádómurinn hafði komið fram.

Seinni spádómurinn á að gerast í ragnarökum núverandi menningar. Ísland verður eins og ljósdepill í myrkvuðum heimi og þá ,,munu Íslendingar taka sér fyrir hendur að leysa viðfangsefni, sem mikla blessun munu hafa í för með sér fyrir allt mannkynið“.

Íslendingar munu tendra það ljós, sem á eftir að valda andlegri endurvakningu er breiðist út með mörgum þjóðum. ,,Eldeyjan í vestri“ á að verða oddviti eða ljósberi sem vísar mannkyni inn í nýtt tímabil sögunnar.

Um hið göfuga hlutverk íslensku þjóðarinnar segir Rutherford meðal annars:

Nú á dögum eiga sér stað miklar hreyfingar, en Ísland á bráðum, undir handleiðslu guðs, að hefja hina mestu andlegu hreyfingu vorrar aldar, þá hreyfingu, sem mun leiða allar þjóðir Bretlands og Norðurlanda inn í nýtt tímabil í sögu þeirra … Það, sem því liggur nú rakleitt fram undan, er, að Ísland nái skjótt andlegum yfirráðum, og áhrif þess munu, eins og stór viti, smám saman uppljóma hið mikla Bretaveldi og byrja á Skotlandi … Látum oss biðja þess, að guð hraði komu þess dags, er Ísland á að verða kallað Eyjan helga og Íslendingar Þjóðin helga. Látum alla, sem skilja, hve mikilsvarðandi þessi dásamlega köllun er, gjöra allt, sem þeir geta, Íslandi til upphafningar. Því að hinar voldugu engilsaxnesku þjóðir geta ekki til fulls tekið við arfleifð sinni, né heldur getur heimurinn gengið inn í blessunaröldina, sem hann á í vændum, fyrr en Ísland er undirbúið og komið inn á sjónarsviðið í skærum ljóma sem fyrirrennari hinnar dýrlegu, nýju aldar.

Endurkoma Krists á Íslandi?

Í Matteusarguðspjalli segir Jesús Kristur við gyðinga: ,,Guðs ríki verður frá yður tekið og gefið þeirri þjóð, sem ber ávexti þess.“

Dr. Adam Rutherford trúði því að Íslendingar, en ekki gyðingar, væru guðs útvalda þjóð. Hann var sannfærður um að endurkoma Jesú Krists yrði á Íslandi. Því til staðfestingar bendir hann á tvo spádóma í Jesajabók og á sérstakan leiðarvísi í suðausturhorni Pýramídans mikla er vísar á Ísland.

Leiðarvísirinn var fyrst uppgötvaður árið 1925 en fram að þeim tíma var aðeins vitað um einn leiðarvísi, svonefndan Betlehemsgeisla sem talið er að bendi á fæðingarstað Jesú Krists.

Um leiðarvísa Pýramídans mikla farast Rutherford svo orð:

,,Adam Rutherford túlkar frásögnina þannig að meðan á þrengingunum standi muni stórfelld andleg vakning eiga sér stað á Íslandi.“

Eins og vér höfum sýnt fram á, myndar Reykjavíkurgeislinn vesturjaðarinn á Íslandsrákinni, og er hann sérstaklega þýðingarmikill sökum hinna mikilvægu andlegu tákna, sem við hann eru tengd. Einmitt í Pýramídanum mikla sjálfum gengur Reykjavíkurgeislinn beinlínis undir sæti toppsteinsins – en toppsteinninn sjálfur er fullkominn pýramídi að lögun og táknar Krist upprisinn og er hátt upphafinn sem stór táknsamlegur ,,höfuðsteinn“. Alveg eins og Betlehemsgeislinn benti til þess, hvar Messías myndi koma í heiminn sem ungbarn, í fyrri tilkomu sinni, eins er um Reykjavíkurgeislann, að með því að ganga undir hinn háreista toppstein, vísar hann oss á, hvar fyrst eigi upp að renna – undir forystu Krists hins upprisna – hin nýja guðsríkis öld, þar sem að lokum verður vilji guðs ,,svo á jörðu sem á himni“. Reykjavíkurgeislinn vísar oss á staðinn, þar sem enginn er herbúnaðurinn, þar sem sértrúarandinn er í raun og veru ekki til og þar sem kristilegt frelsi hefur yfirráðin. Reykjavík! Hversu háleitur heiður hlotnast þér! Reykjavík er þannig einstök borg – borg, sem kjörin er af guði í andlegum tilgangi.

Ísland í spádómum Gamla testamentisins

Það voru fleiri en dr. Helgi Pjeturs og dr. Adam Rutherford sem trúðu því – a.m.k. á yngri árum – að Íslendingar fremur en Gyðingar væru Guðs útvalda þjóð. Sigurbjörn Einarsson, síðar biskup, tók hugmyndir Helga Pjeturs um framtíðarhlutverk íslensku þjóðarinnar fagnandi. Hann sagði: „Þessar stórkostlegu sýnir, settar fram á áfengu gullaldarmáli, með skírskotun til mannvitsins og vísindalegrar þekkingar, yfirskyggðu öll mín viðhorf til lífsins. Útvalning Íslendinga, aðalstign hins norræna kyns, vaxtabroddur mannkynsins hér á landi, hið mikla samband við aðra hnetti, við máttka forfeður og forna ármenn þessa úrvals kyns …“ Halldór Kiljan Laxness varaði við ,,júðskum grundvallarsetningum“ og vildi fremur kenna „trúarbrögð hærri kynstofna“ og fræði annarra þjóða sem væru ,,hundraðfalt merkilegri og vitrari.“ Hann reit: „Er undur mikið, að jafnvel á slíkum vakningardögum, sem nú eru, skuli menn enn gera ómerkilegum fornritum arabiskrar kynkvíslar [Gyðinga] hærra undir höfði en helgiritum og hetjusögum vors eigin ágæta kynstofns og það í því landi, sem hefir réttnefnt verið vagga norrænnar menningar og andagiftar.“

Jesajabók er hin mesta af spámannabókum Gamla testamentisins. Hún skiptist í þrjá hluta og er safn af ræðum spámannsins Jesaja sem var uppi á 8. öld f.Kr. Í fyrsta hluta Jesajabókar eru spádómar sem fjalla um komandi ,,þrengingartíma“ eða ,,efsta dag“. Þar segir í 24. kapítula Jesaja:

,,Jörðin viknar og kiknar, heimur bliknar og kiknar, tignarmenni lýðsins á jörðu blikna. Jörðin vanhelgast undir fótum þeirra, er á henni búa, því að þeir hafa brotið lögin, brjálað boðorðunum og rofið sáttmálann eilífa. Þess vegna eyðir bölvun jörðinni og íbúar hennar gjalda fyrir það. Þess vegna farast íbúar jarðarinnar af hita, svo að fátt manna er eftir orðið.“

Nákvæmlega í miðju ógnarlýsinga Jesaja er skotið inn frásögn sem segir að á tilteknu svæði jarðar muni fólk vegsama guð og syngja honum lof. Adam Rutherford túlkar frásögnina þannig að meðan á þrengingunum standi muni stórfelld andleg vakning eiga sér stað á Íslandi. Spádómurinn er þannig samkvæmt þýðingu ensku Biblíunnar:

Þeir hefja upp raust sína og fagna. Yfir hátign Drottins gjalla gleðiópin í vestri. Vegsamið þess vegna Drottin meðal eldanna, nafn Drottins, Ísraels guðs, á eyjum vestursins. Frá ysta jaðri jarðarinnar heyrum vér lofsöngva: Dýrð sé hinum réttláta.

Þrjú atriði eru tilgreind um staðinn þar sem þakkargjörðin á að heyrast innan um þjáningar veraldarinnar. Staðurinn er eyland því lofsöngvarnir eru sagðir koma frá eyjunum í vestri (,,á ströndum hafsins“ samkvæmt íslensku Biblíunni).

Einu stóru eyjarnar í vestri eru Bretlandseyjar og Ísland en það sem á eftir fer sýnir að mati Rutherfords að það er einkanlega Ísland sem átt er við og að það verður fólkið á þeirri eyju sem stuðlar að andlegri vakningu í öðrum löndum.

Í spádómunum er eyjarskeggjum lýst þannig að þeir búi innan um elda (,,á austurvegum“ samkvæmt íslensku þýðingunni). Í okkar heimi vitum við ekki af öðrum eldum en jarðeldum og af þessum eyjum er það Ísland eitt sem hefur gjósandi eldfjöll. Að auki eru á Íslandi fleiri eldfjöll að tiltölu við stærð en í nokkru öðru landi.

Hebreska orðið urim, sem er þýtt með eldar í ensku Biblíunni, merkir líka ljós (flt.). Hin einu náttúrlegu ljós á jörðinni, sem stórfelld mega heita, eru heimskautsljósin (norðurljósin og suðurljósin) og eina eyþjóðin, sem dvelur nægilega nærri öðru hvoru heimskautinu til að sjá ljósin greinilega hvarvetna á landinu, eru Íslendingar.

Spádómurinn staðgreinir eylandið þannig að það sé á ysta jaðri jarðarinnar eða, eins og fornþjóðirnar orðuðu það, Ultima Thule. Nafnið var um eitt skeið haft um ystu norðurvegu almennt en síðar var það bundið við Ísland.

Ísland er vissulega ysti jaðar jarðarinnar því að handan við það er ekki annað en ísi þakið heimskautshaf. Eins og kunnugt er nemur norðurströnd Íslands við heimskautsbauginn.

Á öðrum stað segir Jesaja fyrir um komu Messíasar. Í 9. kafla Jesaja segir:

Sú þjóð, sem í myrkri gengur, sér mikið ljós. Yfir þá sem búa í landi náttmyrkranna, skín ljós… Því að barn er oss fætt, sonur er oss gefinn. Á hans herðum skal höfðingjadómur hvíla. Nafn hans skal kallað Undraráðgjafi, Guðhetja, Eilífðarfaðir, Friðarhöfðingi … Hann mun ekki dæma eftir því, sem augu hans sjá, og ekki skera úr málum eftir því, sem eyru hans heyra. Með réttvísi mun hann dæma hina fátæku og skera með réttlæti úr málum hinna nauðstöddu í landinu. Hann mun ljósta ofbeldismanninn með sprota munns síns og deyða hinn óguðlega með anda vara sinna.

Jesaja spáir því að friðarhöfðinginn muni koma fram í ,,landi náttmyrkranna“. Sumir hyggja að að Ísland sé ,,land náttmyrkranna“ – enda er vetrarsólin hlutfallslega lægst á lofti á Íslandi miðað við önnur byggð ból jarðar.

Kínverskir spádómar um Íslendinga

Samkvæmt kínverskum þjóðsögum er Snæfellsjökull ein af sjö orkustöðvum jarðar og Ísland ,,hin mikla sálræna miðstöð jarðarinnar“.

Fleiri þjóðir hafa að geyma spádóma sem vísa á Ísland. Samkvæmt fornkínverskum arfsögnum er Ísland ,,eitt hinna sjö dulrænu landa og það fjarlægasta“. Sömu heimildir greina frá því að Snæfellsjökull sé ein af sjö orkustöðvum jarðar.

Bretinn Michael Eyre kynntist hugmyndum kínverskra dulhyggjumanna varðandi sérstöðu Íslands. Í sendibréfi til Ásgeirs Sigurðssonar, aðalræðismanns Breta í Reykjavík, 4. maí 1921 gerir hann grein fyrir þessum hugmyndum.

Þar ritar hann: ,,Ísland hefur algjöra sérstöðu í sögu mannkynsins. Þegar Norðmenn fundu það um 870 var það gjörsamlega óbyggt land. Það er ekkert til, sem hægt er að kalla upprunalegan íslenskan kynstofn. Þess vegna varð taka Íslands alveg sérstæð meðal allra landa veraldar og alveg karmalaus.“

Michael Eyre víkur einnig að hugmyndinni um Ísland sem orkustöð jarðar. Hann segir: ,,Landið hefur þar að auki nokkur sérstæð einkenni. Það er eitt af hinum sjö chakra hnattarins, sem við byggjum. Það er að segja, það er hin eina starfandi lífstöð plánetuhringaflsins. Þegar við segjum chakra þá eigum við við miðdepil lífsaflsins eða lífsaflstöð. Af sjö slíkum stöðvum á hveli jarðar eru fimm óstarfandi, ein er hlutlaus: Hinn neikvæði endurkastandi á suðurhveli jarðar, en hin sjöunda er Ísland, sem er hin mikla sálræna miðstöð jarðarinnar. Miðdepillinn er Snæfellsjökull, en frá honum ganga tvær hvirfingasúlur, önnur er segulmögnuð en hin rafmögnuð. Hin fyrri streymir frá vestri til austurs en hin síðari rangsælis.“

Í bréfinu skýrir hann jafnframt frá fornum kínverskum spádómum um framtíðarhlutverk Íslendinga. Þar segir:

Öll eyjan er mjög næm fyrir sálrænum öflum og því er Ísland hinn ákjósanlegasti uppeldisstaður mikilmenna. Ísland á eftir að verða miðstöð voldugs andlegs vitsmunaríkis og til Íslands munu þjóðirnar leita um framfarir.

Dulrænir hæfileikar Íslendinga

Nú á dögum eru margir Íslendingar forvitrir eða langsýnir. Margt bendir til að þessi hæfileiki – forspárgáfan – sé algengari en okkur í fljóti bragði grunar. Flestir hafa einhvern tímann skynjað óorðinn atburð eða fengið fyrirboð um örlög ákveðinnar atburðarásar, stundum í draumi eða sem tilfinningu, jafnvel eldsnöggt hugboð sem síðar reynist rétt. Dæmi eru um að þesskyns gáfa komi að notum í fjáröflunarskyni eða til að afstýra slæmum afdrifum, þó að flestir nýti sér hana lítt, horfi fram hjá henni eða flokki hana undir ,,tilviljun“ þegar hennar verður vart.

,,Ísland á eftir að verða miðstöð voldugs andlegs vitsmunaríkis og til Íslands munu þjóðirnar leita um framfarir.“

Á Íslandi hefur komið út ógrynni bóka með frásögnum af skyggnum mönnum eða dulspökum og er það dómur fróðra manna að á slíku beri meira hjá okkur en hjá nokkurri annarri þjóð. Haraldur Níelsson prófessor hafði mjög yfirgripsmikla þekkingu á dulrænum hæfileikum Íslendinga. Í ferðum sínum um landið hafði hann tal af mörgum sem voru berdreymnir og með skyggnigáfu. Hann segir svo frá:

,,Á ferð minni kringum landið í sumar gerði ég mér far um að spyrjast fyrir um skyggnt fólk. Ég hygg, að töluvert hafi verið um þann hæfileika hjá þjóð vorri á öllum öldum. Skyggn kona var lengi á heimili foreldra minna, er ég var barn. Þar urðu hin ,,dularfullu fyrirbrigði“ fyrst á vegi mínum. Þótt við unglingarnir reyndum að gera gys að ,,sýnum“ hennar í fyrstu, komumst við að því með tímanum, að hún sá meira en við og sagði fyrir gestakomur, svo að ekki varð á móti mælt. Síðan hefi ég ekki efað, að sumir menn séu gæddir sérstökum hæfileika í þessa átt. Þeim hæfileika þarf að gefa meiri gaum en gert hefur verið.“

Skýringarmynd úr riti Adams Rutherfords, Hin mikla arfleifð Íslands, sem út kom á íslensku árið 1937.

Dr. Erlendur Haraldsson, dulsálfræðingur og prófessor við Háskóla Íslands, hefur annast umfangsmiklar rannsóknir á yfirskilvitlegum fyrirbærum. Könnun sem hann gerði á dultrú og forspárgáfu skólafólks staðfestir að hægt er að öðlast þekkingu án aðstoðar skynfæranna og að framtíðarskyggni búi ennþá með Íslendingum.

Í samantekt um athugunina segir Erlendur:

,,Í heild virðast þeir, sem trúa á og lesa oft um dulræn efni, nota forspárgáfu sína til að fjölga réttum lausnum í forspárprófi en ,,vantrúarmennirnir“ virðast nota sömu gáfu til að fækka réttum lausnum. Af einstökum hópum manna virðast ,,vantrúarmennirnir“ sýna mesta forspárgáfu en nota hana til að komast á villigötur.“

Draumar og vitranir Íslendinga

Ljóst er að áhugi Íslendinga á huliðsheimi manns og náttúru hefur ævinlega verið mikill. Veruleikinn hefur reynst mörgum vandráðnari en svo að hugsunargrundvöllur efnishyggjunnar dugi ævinlega til skilnings.

Á undanförnum árum hefur þess gætt í auknum mæli að fólk skýri frá dulsýnum sínum og annarri sálrænni reynslu. Þar hefur margt borið á góma, bæði margþætt og sérstætt, og ýmislegt sem er þess verðugt að um það verði ritað lengra mál en hér er gert.

Könnun meðal Íslendinga sem búa yfir skyggnigáfu leiddi í ljós að þeir höfðu haft draumfarir sem bentu í sömu átt. Draumspakur maður og dulskyggn fékk ákveðnar upplýsingar í draumi:

,,Byggðin á Seltjarnarnesinu öllu var eydd og gamli miðbær Reykjavíkur sokkinn í sæ. Þéttasta byggðin átti hins vegar að vera komin í Mosfellsdalinn.“

Farið var með hann í flugferð yfir svæðið næst höfuðborginni. Honum var sagt, að þáverandi tímatal væri 2020 og honum voru sýndar breytingarnar, sem orðnar voru. Hið helsta úr lýsingunni var það, að Hafnarfjörður var kominn undir hraun að miklu leyti. Byggðin á Seltjarnarnesinu öllu var eydd og gamli miðbær Reykjavíkur sokkinn í sæ. Þéttasta byggðin átti hins vegar að vera komin í Mosfellsdalinn.

Annar maður varð fyrir svipaðri reynslu í draumsvefni. Hann segir svo frá:

Draumurinn var á þá lund, að ég þóttist sjá landabréf af Íslandi, sem var svarthvítt og flatt að öðru leyti en því, að Reykjanesið var marglitt og upphleypt eins og plastkortin líta út. Þetta var reyndar í fyrsta sinn, að ég sá upphleypt kort, þ.e. í draumnum. Mörkin milli litaða svæðisins og þess svarthvíta á kortinu voru lína sem lá í suðvestur-norðaustur og lá nokkurn veginn með Kleifarvatni endilöngu og síðan í norður í átt til Straumsvíkur. Eftir því, sem ég heyrði fleiri frásagnir af draumum varðandi þetta mál allt, þýddi ég drauminn á þann veg, að Reykjanesið muni klofna frá meginhluta landsins í stórbrotnum náttúruhamförum.

Sami maður segir að atburðarásin verði þannig:

Eftir Vestmannaeyjagosið verður gos í Kröflu. Þar á eftir verður svo Suðurlandsskjálfti og Kötlugos. Nokkru síðar verður gos í Bláfjöllum.

Skýringarmynd úr riti Adams Rutherfords þar sem fjallað er um framtíðarhlutverk Íslendinga samkvæmt spádómum Pýramídans mikla.

Kona sem er sjáandi sá Reykjavík og nágrenni í framtíðarsýn. Henni virtist Reykjanesið hafði orðið fyrir stórfelldri jarðfræðilegri röskun. Hún segist ekki geta fullyrt hvenær þessu vindur fram, né hvort breytingarnar gerist með snöggum hætti eða smám saman. Frásögn hennar er þannig:

Stór hluti Reykjavíkur er kominn undir sjó. Öskjuhlíðin og Langholtið eru óbyggðar eyjar. Valhúsahæðin og ýmsir aðrir staðir standa líkt og sker upp úr sjónum. Það er byggð í útjaðri Breiðholts, en þó fyrst og fremst við Úlfarsfell, upp Mosfellsdalinn og meðfram Kjalarnesinu.

Ung kona sem er berdreymin og hefur orðið fyrir margvíslegum sálrænum viðburðum segir frá reynslu sinni á þennan veg:

Þegar ég var á barnsaldri fór ég stundum ,,út úr líkamanum“, bæði í svefni og vöku. Ég var þá oft komin upp undir loft og sá sjálfa mig liggjandi í rúminu. Ég gat svifið um á alla vegu, rétt eins og fugl, og séð það sem fyrir bar. Þessu fylgdi mjög ánægjuleg tilfinning og gerði ég þetta oft mér til dægrastyttingar. Ég ferðaðist stundum um allt húsið og gat fylgst með því sem foreldrar mínir voru að gera og segja í öðru herbergi og sagt þeim síðar frá því í smáatriðum. Þau trúðu mér þó ekki, töldu mig ljúga eða ásökuðu mig fyrir að hafa legið á hleri og njósnað um sig.

Áður en Vestmanneyjagosið varð dreymdi mig það í þrjár nætur samfellt. Síðustu nóttina sá ég hvernig fólkið flúði í átt að bryggjunni og þegar ég vaknaði um morguninn leið mér vel því ég vissi að enginn hafði farist. Skömmu síðar fór ég í ferð um landið og var þá bent á þá staði þar sem yrðu eldsumbrot. Ég vissi að eftir Vestmannaeyjagosið yrði gos í Kröflu og því næst í Heklu. Þá verður einnig mikið eldgos nálægt Reykjavík.

Rúmlega tvítug bjó ég í Efra-Breiðholti og dreymdi mig þá þennan draum. Mér fannst ég rísa úr rúmi mínu og ganga fram í stofu, að stofuglugganum. Þá sá ég sjón sem ég gleymi ekki á meðan ég lifi. Ég sá fólk flýja skelfingu lostið í átt að Mosfellssveit. Í áttina að Hafnarfirði var eldur og óhugnanlegur reykjarmökkur, sem færðist nær með braki og brestum. Vegna þess að flest af því sem mig hefur dreymt um framtíðina hefur komið fram varð ég mjög óttaslegin vegna þessa draums. Í margar vikur á eftir hafði ég alltaf til taks það allra nauðsynlegasta, ef til þess kæmi að ég þyrfti að flýja. Í nóvember 1987 dreymdi mig aftur Reykjavíkurgosið. Í Elliðaám sá ég glóandi hraunstraum. Þetta gerist að nóttu til og án nokkurs fyrirvara. Rafmagnið fer af og ég skynjaði hvernig undarleg og óþægileg lykt mengaði andrúmsloftið. Margir verða að flýja heimili sín. Mér finnst vera stutt í þennan atburð.

Mig hefur einnig dreymt draum sem bendir til þess að landinu okkar verði stjórnað af útlendingum í trássi við vilja þjóðarinnar. Þegar það verður mun fólk lifa saman í litlum hópum og grafa sér byrgi til þess að verjast hættu sem berst með vindinum. Það verður starfandi skipulögð andspyrnuhreyfing þó að flestir sætti sig við ríkjandi ástand.

 
Note: There is a print link embedded within this post, please visit this post to print it. Note: There is an email link embedded within this post, please visit this post to email it.
 

Þrátt fyrir að kannabisefni hafi um aldaraðir notið virðingar sem lyf hafa þau frá því á fjórða áratug síðustu aldar verið fordæmd og álitinn hættuleg fíkniefni.

Á liðnum árum hefur hins vegar færst í vöxt að læknar og sjúklingar með margvísleg mein geri kröfu um að þau fáist út á lyfseðla.

Aragrúi vísindalegra rannsókna gefa til kynna að nota megi mörg svonefndra kannabínóíða sem finnast í kannabisplöntunni til að ráða bót á astma, gigt, gláku, klígju af völdum krabbameinslyfja, flogaveiki og sem róandi lyf.

Einnig þykir víst að kannabis kemur að gagni í meðhöndlun lystarstols, Parkinsonveiki, heila- og mænusiggs (MS), sem verkjalyf og við ýmsa aðra sjúkdóma. Þá er og athyglisvert, að kannabis er í sumum tilvikum hjálplegt sjúklingum, þegar önnur lyf hafa brugðist.

Þrátt fyrir að hundruð vísindalegra athugana staðfesti, svo ekki er um að villast, að óunnið maríúana í sinni náttúrlegri mynd, sé heppilegur kostur fyrir marga sjúklinga, hafa stjórnvöld víðs vegar um heim lagt strangt bann við notkun þess.

Þessi afstaða á sér fyrst og fremst pólitískar og hugmyndafræðilegar orsakir. Hefur ekkert með vísindi né almannahagsmuni að gera. Því síður tekur hún mið af þörfum þeirra sem sjúkir eru.

Dr. Tod Mikuriya hefur rannsakað notkun alnæmissjúklinga á maríúana. Hann segir af því tilefni:

Þegar upp er staðið ætti meðhöndlun fólks með banvæna sjúkdóma ekki að hafa neitt með pólitík eða hugmyndafræðilegan ágreining að gera. Vandamálið snýst um fólk. Um ástvini sem deyja snemmendis hræðilegum dauðdaga.

Ef maríúana getur dregið úr sársauka þeirra eru engar ástæður, hvorki stríð gegn fíkniefnum né fjárfestingar lyfjafyrirtækja, sem réttlæta að fólk geti ekki nálgast lyfið sitt með lögmætum hætti.

Þrátt fyrir að Bandaríkjamenn hafi verið í fararbroddi þeirra sem vilja viðhalda alþjóðlegu banni gegn kannabis er maríúana þar löglegt til lækninga í ýmsum ríkjum.

Sama gildir um Kanada, Holland, Bretland og ýmiss önnur lönd. Finnar leyfa til að mynda læknum að ávísa sjúklingum kannabislyf sem flutt eru inn frá Hollandi.

Því miður eru engin sambærileg úrræði til á Íslandi. Þeir sem vilja reykja maríúana, hvort sem er til lækninga eða sér til dægrastyttingar, verða að leita til fíkniefnasala.

Önnur leið er að rækta það sjálfur. Til þess hefur þó hingað til skort góðar leiðbeiningar á íslensku.

Sigurfreyr.com hefur því ákveðið að gefa út handbók um ræktun á maríúana. Leiðbeiningarnar eru ætlaðar byrjendum og þeim sem lengra eru komnir.

Viltu rækta gott lyfjagras? kemur út 23. janúar 2012.

25 eintök af bókinni fást gefins. Þeir sem vilja fá ókeypis eintak af handbókinni geta skráð sig hér. Dregið verður úr þeim netföngum sem skrá sig og bókin send vinningshöfum sem PDF skjal.

Með ræktun skal land byggja en ólögum eyða!

Umdeild efni – Mannfræðileg úttekt á vímuefnum er lokaverkefni til BA-gráðu í mannfræði við Félagsvísindasvið Háskóla Íslands eftir Hilmar Már Gunnarsson.

Í útdrátti verkefnisins segir: ,,Vímuefni hafa fylgt mannkyninu í þúsundir ára. Í ritgerðinni er leitast við að skoða stöðu vímuefnarannsókna innan mannfræðinnar og í hvaða átt þær beinast.

Út frá því er rýnt í þætti sem skipta máli fyrir félagslega og menningarlega nálgun en einnig komið inn á nálgun raunvísindamanna sem og orðræðu samfélagsins. Ætlunin er að nálgast vímuefni sem hluta af neyslumenningu mannkynsins óháð siðferðilegum gildum.

Sýnir ritgerðin þannig fram á að þrátt fyrir landlæga vímuefnafælni Vesturlanda hefur aukin neysla þeirra á tuttugustu öldinni haft gríðarleg áhrif á aðra menningarheima sem eiga oft að baki langa menningarbundna neyslusögu á efnum sem hafa verið gerð ólögleg á síðustu áratugum.

Mikilvægi félagslegrar formgerðar og menningarlegra gilda er þannig skoðað í samhengi með þeim vandamálum sem hafa í auknu mæli verið í forgrunni umræðunnar um vímuefni.

Einnig er komið inn á formgerð valds og hvernig valdhafar hafa oft notað vímuefnaneyslu minnihlutahópa sem afsökun til ofsókna og hefur slíkt jafnvel verið ráðandi í lagasetningum. Valdahafar hafa einnig sett mannfræðingum skorður þegar kemur að styrkveitingum til vímuefnarannsókna og þannig í raun mótað stefnu fræðigreinarinnar.

Markmið ritgerðarinnar er ekki að vera tæmandi heldur frekar innlegg inn á svið sem hefur að mörgu leyti verið vanrækt af mannfræðingum þrátt fyrir mikilvægi þess fyrir menningu og félagslegt umhverfi samfélagsins.“

Sigurfreyr.com hefur fengið góðfúslegt leyfi hjá Hilmari Már Gunnarssyni til að birta 7. og 8. kafla ritgerðarinnar. Þeir sem vilja kynna sér hana í heild sinni, og þær heimildir sem hún styðst við, er bent á Skemmuna.

Skemman er rafrænt gagnasafn Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, Háskólans á Bifröst, Háskólans í Reykjavík, Landbúnaðarháskóla Íslands, Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns og Listaháskóla Íslands. Í safninu eru einkum geymd lokaverkefni nemenda en einnig rannsóknarrit kennara og fræðimanna.

Umdeild efni – Mannfræðileg úttekt á vímuefnum

Efnisyfirlit

• Orðræðan og staða vímuefna í nútímasamfélagi
• Refsing, lækning og völd
• Viðtal við dr. David Nutt

Orðræðan og staða vímuefna í nútímasamfélagi

Vímuefni koma daglega fyrir í helstu fréttamiðlum á Íslandi en orðræðan er samt einsleit. Ef maður opnar fréttasíðu á netinu er ekki ólíklegt að allavega ein frétt sé um að lögreglan hafi stöðvað kannabisframleiðslu. Um helgar eru fréttir um ölvunar- og vímuefnaakstur tíðar
og upp á síðkastið hefur umræðan um lyfseðlaskyld lyf orðið háværari.

Fíkniefnastríðið í Mexikó er einnig fyrirferðamikið í fréttum og gengjavæðing hins íslenska undirheims sem stólar að stærstum hluta á vímuefni sem tekjulind hefur ekki farið fram hjá neinum. Sameinuðu þjóðirnar telja að ólöglegi fíkniefnamarkaðurinn velti árlega 320 billjónum Bandaríkjadala (www.economist.com, 2009) en taka þarf þeim tölum samt með fyrirvara þar sem engin leið er að reikna slíkt nákvæmlega.

Auðveldara er að sjá bein áhrif markaðarins á samfélög eins og í tilfelli Marokkó þar sem kannabisframleiðsla hefur farið úr 5000 tonnum í 250.000 tonn á síðustu 30 árum og er í dag stærsta tekjulind landsins þótt opinberlega sé það ferðamannaiðnaðurinn (www.guardian.co.uk, 2003).

Tilraunir Evrópusambandsins til að bjóða þeim bændum fé sem hætta framleiðslu á kannabisi hafa fallið í grýttan jarðveg og benda margir á að vandamálið sé fyrst og fremst nálægð landsins við tuttugu milljón manna kannabismarkað í Evrópu (www.guardian.co.uk, 2003).

Hilmar Már Gunnarsson bendir á í ritgerð sinni Umdeild efni – Mannfræðileg úttekt á vímuefnum að oft sé sagt að bann við vímuefnum sé það eina sem glæpahópar og lögreglan sé sammála um. Þar er um að ræða efnahagslega hagsmuni á báða bóga og þarft að rannsaka slíkt heildrænt og án siðferðilegra gilda.

Fréttaflutningur af vímuefnum er oft litaður af hagsmunum Vesturlanda og áherslan er á framboðið og framleiðsluna en lítið komið inn á þá staðreynd að slíkt helst aðeins í hendur við eftirspurn.

Þannig óma oft gamlar tuggur um að framleiðsluríkin séu að ýta vímugjafanum að neytendum á Vesturlöndum, þó að líkt og með flestar vörur sé það neytandinn sem stjórni ferðinni.

Þegar kemur að forvörnum hefur orðræðan lítið breyst í áraraðir og oftast er helsta vopnið hræðsluáróður. Í nýlegu viðtali við Ísland í bítið tjáði Magnús Stefánsson forvarnafulltrúi hjá Marita samtökunum sig um kannabisneyslu ungmenna og kom þar meðal annars með nokkur dæmi.

Þar á meðal voru sögur af grunnskólabörnum sem svæfu úti með hníf sér við hlið í kjölfar kannabisneyslu. Hann varaði einnig við því að ungir íþróttamenn á keppnisferðalögum erlendis væru að hitta menn niðrí bæ með ,,rastafléttur“ og versla af þeim kannabis.

Hann hélt svo áfram og sagði að vísbendingar um neyslu væru meðal annars þær að unglingurinn gæti í stað ,,venjulegrar“ tónlistar verið farinn að hlusta á reggae tónlist þar sem hún væri sprottin upp úr kannabistrúarbrögðum (www.pressan.is, 2011).

Ummæli Magnúsar líkjast ansi mikið því sem mannfræðingar þekkja sem þjóðhverfu og vonandi að foreldrar fari ekki með borgaralegum handtökum á alla með „rastafléttur“ eða brenna Hjálmadiska í kjölfarið.

Það er hins vegar verra að unglingurinn sér í gegnum slíkan áróður og því hafa yfirlýsingar Magnúsar þveröfug áhrif þegar kemur að forvörnum. Ronald K. Siegel bendir á að þegar forvarnarstefnan var hvað virkust í Bandaríkjunum á níunda áratugnum, hafi birst sjónvarpsauglýsing sem sýndi venjulegt egg og lýst yfir; ,,hér er heilinn á þér“ síðan var skipt yfir í mynd af spæleggi á pönnu og lýst yfir ,,hér er heilinn á þér á eiturlyfjum“.

Hann segir að ef þessar auglýsingar hafi átt að sýna heila eftir langvarandi áfengisneyslu þá gæti höfundum þeirra verið fyrirgefin slík einföldun en hvað varðar skaðminni vímuefni (í tilfelli heilans), eins og kókaín, LSD, kannabis og mörg önnur ólögleg efni, séu slíkar ýkjur ekki vænlegar til árangurs (Siegel, 2005, 287).

,,Það loðir oft við vímuefna umræðuna að fáir þora að andmæla og benda á rangfærslur, jafnvel þótt að ,,keisarinn sé kviknakinn“, því að þegar einhver gerir það getur það leitt til uppsagnar og samfélagslegrar fordæmingar.“

Hann bendir ennfremur á að sagan sýni það svart á hvítu. Hin svokallaða ,,baby boomers“ kynslóð hafi fengið sömu viðvaranir í æsku en engu að síður orðið sú kynslóð sem hvað sólgnust er í vímugjafa.

Sjónarhorn Siegels er auðvitað mjög kalt og vísindalegt. Þannig er hann ekki að efast um skaðsemi vímuefna eins og kókaíns, heldur benda á að þegar kemur að forvörnum þá er mikilvægt að koma fram með réttar upplýsingar, ekki bara sjokkera með myndmáli eða hryllingsögum. Slíkt hafi verið stundað í áratugi og árangurinn sé sama sem enginn.

Í dag ætti að vera enn mikilvægara að setja hlutina fram með vísindalegum rökum þar sem sú kynslóð sem nú vex úr grasi á í engum erfiðleikum með að afla sér upplýsinga í gegnum internetið.

Ef við skoðum svo aðeins nánar rök Magnúsar þá er það fyrst hið framandi útland sem er varhugavert. Þar leynast margar hættur og þá helst menn með ,,rastafléttur“ sem eru á öllum götuhornum að selja börnum vímuefni.

Hugmyndir hans um tónlist kallast svo óneitanlega á við orðræðuna í Bandaríkjunum eftir fyrra stríð þar sem blökkumenn voru sagðir leika djöflatónlist (jazz) svo sturlaðir af kannabisi að þeir réðust að öllum hvítum konum sem urðu á vegi þeirra.

Slík umræða náði einnig alla leið til Íslands þar sem frétt í Morgunblaðinu frá 1938 kennir jazz tónlistarmönnum um að hafa flutt ,,eiturnautnina“ marijúana frá Mexíkó til Bandaríkjanna (timarit.is).

Þarna eru því komin þrástef sem hafa einkennt orðræðuna í marga áratugi og enn í dag sér ekki fyrir endann á þeim. Orðræðugreining í anda Michel Foucault kennir manni að sjá út slík þrástef og einnig að sjá áhrif ráðandi gilda samfélagsins á umræðuna.

David Nutt, aðalráðgjafi bresku ríkisstjórnarinnar í vímuefnamálum, gagnrýndi umfjöllun fjölmiðla um ólögleg vímuefni sem hann sagði einkennast af hræðsluáróðri. Hann nefndi sem dæmi að á 10 ára tímabili í Skotlandi hafi eitt af hverjum 250 dauðsföllum af völdum paracetamóls verið tilkynnt, eitt af hverjum 50 í tilfelli diazepam, en eitt af hverjum 3 þegar kom að amfetamíni og í tilfelli MDMA hvert eitt og einasta. Í kjölfar þessara skrifa var Nutt ávítaður af þáverandi heimamálaráðherra Breta Jacqui Smith og skipað að biðja fjölskyldur fórnarlamba MDMA afsökunar. Nokkrum mánuðum seinna var hann svo rekinn úr stöðu sinni og útskýringin var sú að hann væri að vinna gegn stefnu ríkistjórnarinnar.

Öll mótumst við að þeirri menningu sem við búum við og þannig litast skoðanir okkar af hefðum og gildum samfélagsins. Kristín Björnsdóttir telur upp nokkra hluti sem rannsakandi þarf að hafa í huga þegar hann tekur viðtöl en þessir hlutir eiga einnig vel við þegar almenn viðtöl eru skoðuð líkt og í tilfelli Magnúsar.

Fyrst er það að hvað miklu marki hefur reynsla viðmælandans mótast af ríkjandi hugmyndum og hefðum sem endurspeglast í fjölmiðlum og fræðsluefni sem haldið er að fólki? Að hve miklu marki hefur viðmælandi samsamað sig ákveðnum skilningi sem hefur birst t.d sem rannsóknarniðurstöður í fjölmiðlum (Kristín Björnsdóttir, 2003)?

Það má því ekki dæma Magnús of hart, málflutningur hans er afsprengi samfélags þar sem hræðsluáróður hefur lengi verið talin besta leiðin. Maður setur frekar spurningamerki við þá aðila sem stjórna viðtalinu að hafa ekki fundið að málflutningi hans þegar hann dró upp staðalmyndir líkt og tengsl blökkumanna við kannabis.

En það loðir oft við vímuefnaumræðuna að fáir þora að andmæla og benda á rangfærslur jafnvel þótt að ,,keisarinn sé kviknakinn“, því að þegar einhver gerir það getur það leitt til uppsagnar og samfélagslegrar fordæmingar, eða stimplunar líkt og hefur verið bent á hér áður í tilfelli neytenda efnana.

Gott dæmi um það er brottrekstur David Nutts doktors í sálfræði og taugasállyfjafræði úr stöðu sinni sem aðalráðgjafi bresku ríkistjórnarinnar í vímuefnamálum. Nutt sem hefur 30 ára reynslu í því að rannsaka vímuefni skrifaði leiðara í tímaritið Journal of Physcopharmacology árið 2009. Þar ber hann saman áhættuþætti þess að vera haldin svokölluðu Equine Addicton Syndrome sem mætti þýða sem útreiðafíkn við neyslu á MDMA betur þekktu sem ecstacy.

Útreiðar leysa úr læðingi adrenalín og endorfín og eru stundaðar af milljónum manna á hverju ári í Bretlandi. Nutt fékk áhuga á að skoða þær betur eftir að hafa fengið til sín sjúkling með alvarlegan taugaskaða eftir að hafa dottið af baki hests. Þegar hann skoðaði þær nánar þá kom í ljós að meðaltali 10 deyja á ári og fjöldi annarra verða fyrir óafturkræfum taugaskaða líkt og sjúklingur hans.

Einnig sýndu þær niðurstöður að mun meiri líkur voru á að hljóta skaða við útreiðar heldur við notkun MDMA, þannig er líkur á skaða í 1 af hverjum 350 tilfellum í útreiðum en hjá MDMA í 1 af hverjum 10.000 tilfellum (Nutt,2009).

Nutt valdi útreiðar einnig vegna þess að þær eru álitnar heilbrigð skemmtun og það væri auðvelt að fylgja eftir banni á þeim þar sem ólíkt flestum vímugjöfum er ekki hægt að stunda þær í skjóli heimilisins. En það sem kannski skiptir hvað mestu máli er að í samanburði við margt annað sem er leyft, líkt og fallhlífastökk, teygjustökk og aðrar jaðaríþróttir, þá eru þær frekar saklausar þrátt fyrir fyrrgreindar tölur.

Út frá því spyr hann hvers vegna svo skaðlegar íþróttir eru leyfðar, á meðan tiltölulega hættulítil vímuefni eru gerð refsiverð. Þar er að hans mati um að ræða samfélagslega mótaða afstöðu sem fylgir ekki vísindalega sannaðri greiningu á áhættu (Nutt, 2009).

,,Mál Nutt sýnir hversu mikið bil hefur myndast á milli ráðamanna og þeirra sem stunda rannsóknir á vímuefnum. Þar mætist pólitík og vísindi, fyrri hópurinn byggir á mórölskum gildum á meðan sá seinni styðst við töluleg gögn eða það sem er betur þekkt sem megindlegar rannsóknir.“

Stjórnvöld skilja að hans mati ekki ástæðurnar á bakvið vímuefnaneyslu fólks og vanmeta getu þeirra til að taka sjálfstæðar ákvarðanir út frá áhættuþáttum tengdum þeim. Hann heldur því ennfremur fram að almenningur, og þá sérstaklega ungt fólk, sé meðvitaður um skort á skynsamlegri og rökrænni umræðu um áhættur vímuefna. Þetta leiði svo til þess, líkt og ég kom inn á fyrr, að fólk hættir að taka mark á þeim boðskap sem stjórnvöld hafi í þeim málum (Nutt, 2009).

Nutt gagnrýnir einnig fréttaumfjöllun sem hann segir einkennast af hræðsluáróðri. Hann nefnir sem dæmi að á 10 ára tímabili í Skotlandi hafi eitt af hverjum 250 dauðsföllum af völdum paracetamóls verið tilkynnt, eitt af hverjum 50 í tilfelli diazepam, en eitt af hverjum 3 þegar kom að amfetamíni, og í tilfelli MDMA hvert eitt og einasta (Nutt, 2009).

Í kjölfar þessara skrifa var Nutt ávítaður af þáverandi heimamálaráðherra Breta Jacqui Smith og skipað að biðja fjölskyldur fórnarlamba MDMA afsökunar, nokkrum mánuðum seinna var hann svo rekinn úr stöðu sinni og útskýringin var sú að hann væri að vinna gegn stefnu ríkistjórnarinnar (www.guardian.co.uk, 2009).

Mál Nutt sýnir hversu mikið bil hefur myndast á milli ráðamanna og þeirra sem stunda rannsóknir á vímuefnum. Talar Nutt sjálfur um að þar mætist pólitík og vísindi, fyrri hópurinn byggir á mórölskum gildum á meðan sá seinni styðst við töluleg gögn, eða það sem er betur þekkt sem megindlegar rannsóknir.

Það má því spyrja sig hvort þar á milli sé ekki pláss fyrir eigindlega nálgun mannfræðinnar þar sem bæði sértæk dæmi og töluleg gögn geta lifað góðu lífi saman.

Refsing, lækning og völd

Við erum í dag öll þátttakendur í stríði, stríði sem hefur að vissu leyti geysað síðustu 100 ár en var formlega lýst yfir árið 1971 af Richard Nixon þáverandi Bandaríkjaforseta (Siegel, 2005).

Ísland er ekki undanskilið og muna margir kannski eftir loforði stjórnvalda á tíunda áratugnum um fíkniefnalaust Ísland árið 2000. Ekki rættist úr þeim draumi og mætti kannski frekar segja að hann hafi snúist upp í andhverfu sína. Í dag virðist Ísland að mörgu leyti sjálfbært þegar kemur að framleiðslu á vímuefnum og jafnvel sögusagnir uppi um útflutning á þeim (www.pressan.is, 2009).

Nýjasta stríðsyfirlýsingin kom svo árið 2006 frá þá nýkjörnum forseta Mexíkó Felipe Calderon og hét hann að ráða niðurlögum glæpahringja sem stjórna þar vímuefnamarkaðinum. Sú ósk rættist ekki og í dag er mannfallið komið í 35.000 síðan Calderon blés til sóknar og ástandið síst að batna (www.guardian.co.uk, 2011). Afhöfðuð lík finnast nú á vinsælum ferðamannastöðum og mætti í raun segja að borgarastyrjöld geysi í landinu.

Illa ígrundað bann á vímuefnum getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Gott dæmi er Indland. Þar er um að ræða menningu sem hefur langa sögu um notkun vímuefna sem í dag eru ólögleg. Á nítjándu öld var landið meðal annars stærsti ópíumræktandi í heimi en þrátt fyrir það eru engar heimildir um ofneyslu eða samfélagsleg vandamál tengd efninu. Vegna þrýstings frá alþjóðasamfélaginu voru innleiddar harðar refsingar við ræktun, vörslu og neyslu ólöglegra efna árið 1985. Í kjölfarið kom heróínfaraldur og voru heróínfíklar taldir vera um ein milljón þremur árum síðar og þá aðallega ungt fólk. Til samanburðar fannst ekki eitt tilfelli heróínfíknar árið 1981.

Einhverjir spyrja sig kannski afhverju mannfræðin ætti að rýna í ríkismálefni og er þá ekki úr vegi að víkja aftur að orðum Hunt og Barker (2001) um að setja þurfi vandamála sjónarhornið í samhengi valds. Í raun má segja að í dag sé samfélagið að vinna gegn sjálfu sér í trú um að það leiði til betri tíma, en þrátt fyrir allt virðist ástandið aðeins versna.

Siegel (2005) lýsir því hvernig múgæsingur hafi gripið um sig í bandarísku samfélagi á níunda áratugnum í kjölfar yfirlýsinga Ronalds Reagan um að fíkniefnasalar verskulduðu dauðarefsingu. Einn lögreglumaður ákvað eftir að hafa stöðvað vörubílstjóra með ,,grænar“ plöntur á pallinum að sleppa réttarhöldunum og setja frekar tvær kúlur í hnakkann á honum þar sem hann lá handjárnaður á jörðinni. Og móðir sem kom að dóttir sinni við kókaínneyslu fékk stundarbrjálaði og stakk hana til dauða.

Staðreyndin er sú að stjórnvöld móta afstöðu okkar til efnana og það sem er kannski mikilvægast, þau móta hvaða stefnu löggjafarvaldið tekur gagnvart þeim. Þannig hefur lengi verið tvískinnungur í gangi gagnvart neytendum ólöglegra vímuefna, annars vegar er fíkn skilgreind sem sjúkdómur og ýmis meðferðarúrræði eru í boði fyrir þá sem haldnir eru henni. Hins vegar er varsla á efnunum ólögleg og sértu tekin með þau er þér refsað.

Hver refsingin er fer eftir landinu og getur verið allt frá sekt til dauða. Í Bandaríkjunum eru fangelsisdómar vegna smærri neysluskammta algengir en á Íslandi sleppa neytendur oftast með sekt. En hvernig sem á það er litið þá skýtur það nokkuð skökku við að refsa sjúklingum, spurningin er hvar liggja mörkin milli glæpamanns og sjúklings? Eins og er virðast þau ansi óljós.

Hunt og Barker (2001) benda einnig á, að líkt og með áfengi, sé munur á sjúklegri notkun ólöglegra vímugjafa og hefðbundnari notkun, þótt að þeir sem málum ráða sjái engan mun. Herferðina gegn neytendum verða líka að setja í samhengi með völdum. Þannig benda Carol R. Embler og Melvin Embler (2003) á að slíkar herferðir hafi í upphafi beinst gegn innflytjendum og minnihlutahópum, eins og í tilfelli ópíums þar sem skotmörkin voru Kínverjar eða fræg herferð Harry J. Anslinger gegn kannabisi þar sem sjónunum var beint að blökkumönnum og Mexikóskum innflytjendum.

Þessar áherslur hafi svo rutt veginn fyrir ofsóknum á peyote menningu indjána í kringum 1960. Svipað átti sér stað á sjöunda áratugnum þegar yfirvöld einbeittu sér að kannabisneyslu sem vinsæl var hjá ungum róttæklingum en litu framhjá stórfelldum innflutningi á heróíni vegna hagsmunatengsla við uppreisnarhópa í Asíu sem treystu á það til að fjármagna vopnakaup. Afleiðingin var sú að á tíu árum fór fjöldi heróínfíkla úr 50.000 í 560.000 manns og meðal annars voru FBI útsendarar staðnir að verki við sölu á efninu í fátækrahverfum New York (Escohotado, 1999, 128).

Völd skipta líka höfuðmáli þegar kemur að vímuefnarannsóknum innan mannfræðinnar. Stjórnvöld hafa í raun mótað þá stefnu sem fræðigreinin hefur tekið með stjórn á styrkjum og upp á síðkastið sett enn harðari skilyrði sem krefjast þess að rannsóknirnar ,,leiði til framfara fyrir heilsu og öryggi almennings“ (Marshall, Ames og Bennett, 2001).

Hunt og Barker (2001) benda á að þessi áhersla á vandamál tengdum vímuefnum sé hugsanlega ástæðan fyrir því að áhrifamiklir fræðimenn innan mannfræðinnar hafi litið framhjá þeim í skrifum sínum um inntökuefni, jafnvel þótt mannfræði fæðuhátta hafi laðað að sér marga af helstu kenningarsmiðum fagsins. Staðreyndin er samt sú að eitt af hlutverkum mannfræðinnar er að vera menningarlegur rýnir.

,,Stjórnvöld hafa í raun mótað þá stefnu sem fræðigreinin hefur tekið með stjórn á styrkjum og upp á síðkastið sett enn harðari skilyrði sem krefjast þess að rannsóknirnar ,,leiði til framfara fyrir heilsu og öryggi almennings.““

Vímuefni hafa, eru og munu að öllum líkindum vera hluti af menningu okkar um ókomna tíð. Það er því hættuleg þróun ef að mannfræðingar fara að taka upp hugmyndafræði samfélagsins í rannsóknum sínum, án þess að rýna nánar í hvað þar liggur að baki. Hunt og Barker (2001) telja að það sé hluti af faglegri ábyrgð mannfræðinga að setja til hliðar eigin siðferðileg gildi, sem og samfélagsins, þegar kemur að vímuefnum.

Með því að meðtaka flokkun þeirra í lögleg og ólögleg og neita að setja þau í heildrænt sjónarhorn líkt og mannfræðin hefur gert með aðra þætti samfélagsins þá sé fræðigreininni stjórnað af ráðandi sjónarhornum samfélagsins.

Mannfræðin hefur verið leiðandi í því að skoða áhrif alþjóðavæðingarinnar á samfélög. Þegar nýlendustefnunni lauk og með auknu flæði fólks milli menningarheima hefur mannfræðin ötullega unnið að því að brjóta niður ráðandi staðalmyndir í samfélaginu. En hluti af alþjóðavæðingunni er það sem við þekkjum í dag sem vímefnavandann.

Í raun er sláandi að sjá þær breytingar sem hafa orðið og þá jafnvel bara á síðustu 20–30 árum. Gott dæmi er Indland sem komið var inn á í fyrri kafla. Þar er um að ræða menningu sem hefur langa sögu um notkun vímuefna sem í dag eru ólögleg. Á nítjándu öld var landið meðal annars stærsti ópíumræktandi í heimi en þrátt fyrir það eru engar heimildir um ofneyslu eða samfélagsleg vandamál tengd efninu. Vegna þrýstings frá alþjóðasamfélaginu voru innleiddar harðar refsingar við ræktun, vörslu og neyslu ólöglegra efna árið 1985 (Escohotado, 1999).

Í kjölfarið kom heróínfaraldur og voru heróínfíklar taldir vera um ein milljón þremur árum síðar og þá aðallega ungt fólk. Til samanburðar fannst ekki eitt tilfelli heróínfíknar árið 1981. Svipaðir hlutir hafa gerst í öðrum löndum eins og Malasíu og Taílandi, sem eru í dag með hörðustu vímefnalög í heimi en fjöldi fíkla og samfélagsleg vandmál þar virðist bara aukast í kjölfar harðari lagasetningar (Escohotado, 1999).

Þá eru ótalin þau vandamál sem skipulögð glæpastarfsemi hefur í för með sér en oft er sagt að bann við vímuefnum sé það eina sem glæpahópar og lögreglan sé sammála um. Þar er um að ræða efnahagslega hagsmuni á báða bóga og þarft að rannsaka slíkt heildrænt og án siðferðilegra gilda.

Vettvangurinn er því til staðar og vonandi að mannfræðingar 21. aldarinnar eigi eftir að ráðast í að greina betur áhrif lagasetninga og beitingu valds í tengslum við vímuefni.

Viðtal við dr. David Nutt

Howards Marks ræðir við David Nutt um vímuefni og stefnumótun í vímuefnamálum

Milton Friedman (1912 – 2006), sem hlaut Nóbelsverðlaun í hagfræði árið 1976, var líklega fyrsti hagfræðingurinn sem gagnrýndi opinberlega ríkjandi stefnu þjóða í fíkniefnamálum.

Í þessari grein sem birtist fyrst í Newsweek 1972 fullyrðir hann að fíkniefnabannið sé ,,tilraun til lækningar, sem gerir hlutina verri – bæði fyrir neytandann og okkur hin“.

Í rúmlega þrjá áratugi var Milton Friedman ötull talsmaður afnáms bannsins á ólöglegum fíkniefnum og harðskeyttur gagnrýnandi fíkniefnastríðsins. Stríðs sem vex að umfangi ár frá ári án nokkurs teljanlegs árangurs, en veldur eins og önnur stríð fólki og samfélaginu miklu tjóni.

Milton Friedman skrifaði með reglulegu millibili greinar í dagblöð og tímarit til að benda stjórnvöldum á hvaða ógöngur þau hafa komið sér í með stefnumótun sinni í vímuefnamálum. Stefnumótun sem einkennist af endalausu fjáraustri og skerðingu borgaralegra réttinda, en hefur á sama tíma ekki gert neitt til að minnka aðgengi, framboð né eftirspurn eftir ólöglegum vímugjöfum.

Árlega eyða t.d. stjórnvöld í Bandaríkjunum um 41,3 milljörðum dala í stríð sitt gegn fíkniefnum. Þegar fíkniefnaneysla eykst er það notað sem réttlæting fyrir auknum fjárframlögum svo að unnt sé að herða tökin á fíkniefnasölum. Þegar neyslan minnkar hins vegar er viðkvæðið jafnan að nú sé síst tímabært að draga úr fjárveitingum, loksins þegar árangur sé farinn að nást.

Fíkniefnastríðið er orðin að risavaxinni iðngrein, atvinnuvegur þar sem gífurlegir fjárhagslegir hagsmunir eru í húfi, en kemur fíkniefnum, neyslu þeirra eða dreifingu alltaf minna og minna við. Áætlað hefur verið að ef ólögleg vímuefni væru skattlögð í Bandaríkjunum með sama hætti og áfengi og tóbak myndi það færa ríkinu árlega skatttekjur upp á 46,7 milljarða Bandaríkjadala.

Nýlega var áætlað að Íslendingar verji hátt í tveimur milljörðum króna árlega í að halda fíkniefnalöggjöfinni til streitu. Hér er aðeins átt við beinan kostnað við eftirfylgni fíkniefnabannsins. Þá eru ótaldar tekjur sem ríkið verður af vegna sölu vímuefna á ólöglegum markaði en áætlað er að götuverð ólöglegra fíkniefna nemi árlega á bilinu um tíu milljörðum króna og allt að 96 milljörðum króna.

Þessar upphæðir renna óskiptar í vasa fíkniefnasala og í vaxandi mæli til erlendra glæpagengja sem hafa komið sér fyrir í undirheimum hér á landi að undanförnu. Á þeirri þróun, eins og öðrum afleiðingum fíkniefnastríðsins, er ekki séð fyrir endann á.
 

Efnisyfirlit

• Bann er fávísleg stjórnaraðferð í fíkniefnamálum
• Lögleiðing hnekkir veldi glæpamanna
• Fækkar glæpum
• Fíkniefnadreifing verður ekki stöðvuð með valdbeitingu
• Sjónvarpsviðtal við Milton Friedman

 
,,Veldi táranna er lokið. Fátækrahverfin verða bráðum aðeins minningar. Við munum breyta fangelsum okkar í verksmiðjur og fangageymslunum í vöruhús og korngeymslur. Menn munu loks ganga uppréttir, konur munu brosa og börn hlæja. Helvíti mun verða útrýmt fyrir fullt og allt.“

Það var þannig sem Billy Sunday, hinn þekkti hvítasunnumaður og leiðtogi baráttunnar gegn ,,djöflarommi“, fagnaði áfengisbanninu árið 1920. Við vitum öll nú hversu hrapallega honum skjátlaðist.

Ný fangelsi og fangageymslur spruttu upp til þess að hýsa þá glæpamenn sem til urðu þegar áfengisdrykkja varð glæpur gegn ríkinu. Áfengisbannið gróf undan virðingu fyrir lögum, spillti laganna vörðum, skapaði úrkynjað siðrænt andrúmsloft – en stöðvaði ekki áfengisneysluna.

Þrátt fyrir þennan sorglega lærdóm virðumst við vera ákveðin í því að endurtaka nákvæmlega sömu mistökin hvað viðkemur fíkniefnaneyslu.

Bann er fávísleg stjórnaraðferð í fíkniefnamálum

Bandaríski nóbelsverðlaunahafinn í hagfræði Milton Friedman var ákafur gagnrýnandi fíkniefnastríðsins. Þegar blaðamaður Der Spiegel spurði hann í viðtali árið 1992 hvort hann sæi fyrir sér valmúaakra í Kansas eða ræktunarstöðvar fyrir maríúana í Kaliforníu svaraði Friedman: ,,Af hverju ekki? Ræktun maríúana á sér sífellt stað þrátt fyrir stórtækar eyðingaráætlanir fíkniefnalögreglunnar. Maríúana gegnir lykilhlutverki í fíkniefnastefnu Bandaríkjastjórnar. Þótt ekki sé vitað um eitt einasta dauðsfall af völdum of stórs skammts af maríúana og tugir vísindarannsókna styðji fullyrðingar um að maríúúana sé skaðlaust, hefur verið lýst yfir stríði gegn grasinu.“

Höfum við rétt til þess, á siðrænum grundvelli, að nota ríkiskerfið til þess að koma í veg fyrir að einstaklingur verði áfengissjúklingur eða fíkniefnaneytandi? Ef um börn væri að ræða myndu flestir svara játandi. En miðað við ábyrgt fullorðið fólk myndi ég, svara neitandi.

Er rétt að rökræða við verðandi neytanda? Já. Gera honum grein fyrir afleiðingunum? Já. Biðja fyrir honum og með honum? Já. En ég trúi því að við höfum engan rétt á því að nota þvingun, beint eða óbeint, til þess að koma í veg fyrir að samborgari okkar fremji sjálfsmorð, svo ekki sé talað um að drekka áfengi eða neyta fíkniefna.

Ég samþykki fúslega að siðræni hlutinn sé erfiður og að menn með góðar gáfur gætu mótmælt þessu. Sem betur fer þurfum við ekki að leysa siðrænu hliðina til þess að samþykkja ríkjandi stjórnaraðferð. Bann er tilraun til lækningar, sem gerir hlutina verri – bæði fyrir neytandann og okkur hin.

Þannig að jafnvel þó svo að litið sé á núverandi stjórnaraðferð í fíkniefnamálim sem rétta frá siðrænum sjónarholi sýnist hún fremur fávísleg með hliðsjón af bláköldum raunveruleikanum.

Lögleiðing hnekkir veldi glæpamanna

Hugsið fyrst um neytandann. Lögleiðing fíkniefni gæti aukið fjölda fíkinna en það er ekki víst að svo færi. Forboðinn ávöxtur er aðlaðandi, sérstaklega í augum ungs fólks.

Það sem er merkilegast í þessu er að margir fíkniefnaneytendur eru búnir til af sölumönnum sem gefa líklegum viðskiptavinum fyrstu skammtana.

Það borgar sig fyrir sölumanninn vegna þess að þegar kaupandinn hefur ánetjast efninu er hann fanginn viðskiptavinur.

Ef fíkniefni væru fáanleg með löglegum hætti hyrfi mögulegur gróði af slíku ómennsku athæfi þar sem neytandinn gæti keypt af ódýrasta sölumanni.

Hvað sem annars yrði um fjölda fíkinna yrði hinn almenni neytandi mun betur staddur ef fíkniefni yrðu lögleyfð. Nú eru fíkniefni bæði ótrúlega dýr og af mjög vafasömum gæðaflokki.

Fíknir eru þvingaðir til samneytis við glæpamenn til þess að verða sér úti um lyf, verða glæpamenn sjálfir til að fjármagna fíknina og dauði eða sjúkdómar eru stöðugt á næsta leiti.

Fækkar glæpum

,,Lögleiðing fíkniefna myndi bæði fækka glæpum og auka gæði löggæslu. Geta menn hugsað sér einhverja aðra leið sem fengi svo miklu áorkað í þágu laga og réttar?“

Hugsið síðan um okkur hin. Aðstæðurnar liggja ljóst fyrir. Sú hætta sem okkur er búin af fíkn annarra stafar nær eingöngu af því að lyfin eru ólögleg.

Nýlega skipuð nefnd bandarísku lögmannasamtakanna (American Bar Association) telur að fíkniefnaneytendur fremji einn þriðja til einn fimmta af öllum glæpum sem framdir eru á götum úti í Bandaríkjunum. Lögleiðið fíkniefni og götuglæpum mun fækka sjálfkrafa.

Fíklar og sölumenn eru hreint ekki þeir einu sem verða spillingar að bráð. Gífurlegar fjárhæðir eru í veði. Það er óumflýjanlegt að einhver illa launaður lögregluþjónn eða ríkisstarfsmaður – og einnig nokkrir hátt launaðir – falli fyrir þeirri freistingu að ná sér auðfengið fé.

Lögleiðing fíkniefna myndi bæði fækka glæpum og auka gæði löggæslu. Geta menn hugsað sér einhverja aðra leið fengi svo miklu áorkað í þágu laga og réttar?

Fíkniefnadreifing verður ekki stöðvuð með valdbeitingu

Verðum við að viðurkenna ósigur, gæti einhver spurt. Hvers vegna ekki að koma einfaldlega í veg fyrir fíkniefnadreifingu? Það er þarna sem reynslan af áfengisbanninu á að koma okkur til góða.

Við getum ekki stöðvað dreifingu fíkniefna. Við gætum kannski komið í veg fyrir ópíum frá Tyrklandi – en það eru óteljandi aðrir staðir þar sem hægt er að rækta ópíumjurtir. Með samvinnu við Frakka gætum við gert Marseilles að borg þar sem ekki er hægt að framleiða heróín – en það eru til óteljandi aðrir staðir þar sem hinar einföldu efnafræðilegu aðferðir eru framkvæmanlegar.

Á meðan miklar fjárhæðir eru í boði – og þær verða það svo lengi sem fíkniefni eru ólögleg – er bókstaflega vonlaust að búast við því að hægt sé að stöðva dreifingu eða framleiðslu, jafnvel að minnka hana að einhverju marki.

Í baráttunni gegn fíkniefnum – eins og á öðrum sviðum – eru fortölur og fordæmi líklegri til að bera árangur en valdbeiting í því skyni að móta aðra eftir okkar höfði.

Sjónvarpsviðtal við Milton Friedman

Hér má sjá sjónvarpsviðtal við Milton Friedman þar sem hann ræðir um kosti lögleiðingar bannaðra vímugjafa.

Á Íslandi hefur vitræn umræða um ávana- og fíkniefni átt erfitt uppdráttar. Umfjöllun um fíkniefnamál einkennist af upphrópunum og tímabundnu óðagoti einstakra félagasamtaka sem vilja nota ótta almennings við fíkniefni sér til framdráttar og í fjáröflunarskyni.

Fjölmiðlar, einkum dagblöð og sjónvarp, hafa sömuleiðis alið á vandlætingu og hneykslunar í garð ólöglegra vímugjafa og neytenda þeirra, enda æsifréttir hentug leið til að auka sölu og áhorf.

Í umfjöllun þeirra er ekki gerður neinn greinmunur á félagslegri notkun, þar sem neyslunni er stillt í hóf, og ávananotkun sem felur í sér reglubundna neyslu efnisins.

Fíklar og hömluleysið sem einkennir neyslu þeirra gefa ekki rétta mynd af öllum þeim sem neyta ólöglegra fíkniefna. Ekki fremur en neysla áfengissjúklinga gefur rétta mynd af öllum þeim sem hafa vín um hönd.

Fræðsluefni í forvarnarstarfi inniheldur nær undantekningarlaust rangfærslur um ólögleg fíkniefni, enda virðist tilgangurinn vera fyrst og fremst að reka áróður fyrir ákveðnum sjónarmiðum, fremur en að upplýsa fólk um verkun og afleiðingar fíkniefnanotkunar.

Siðferðislegt mat, sleggjudómar eða óskhyggja á ekki heima í umfjöllun um jafn vandmeðfarin mál. Þegar til lengra tíma er litið þá geta misvísandi upplýsingar gert meira ógagn en gagn, jafnvel þótt markmiðið sé að hræða fólk frá því að prófa ólögleg fíkniefni.

Til þess að miðla réttum og óvilhöllum upplýsingum um vímuefni, fíkniefnabannið og breyttar áherslur í fíkniefnavörnum hefur Sigurfreyr.com ákveðið að gefa út Greinasafn um fíkniefnamál.

Meðal efnis má nefna:

Jónas Kristjánsson bloggari og fyrrverandi ritstjóri hefur lagt til að íslenska ríkið þjóðnýti ágóðann sem fæst með sölu ólöglegra vímuefna á Íslandi.

,,Fíkniefnamarkaðurinn á Íslandi,“ segir hann, ,,nemur um tíu milljörðum króna á götunni á ári“.

Um er að ræða svartan markað, sem skilar engum sköttum og borgar engin opinber gjöld til samfélagsins.

Stærsti hluti þessarar upphæðar kemur til vegna viðskipta með kannabis (hass og maríúana), enda vinsælasta ólöglega vímuefnið á Íslandi.

Að mati Jónasar er betra að ríkið taki yfir ólöglega markaðinn eins og löglega áfengið.

Selji kannabis í vínbúðum. Tryggi um leið gæði efnanna og sjái um áritunarskyldu harðari fíkniefna, eins amfetamíns og kókaíns.

Það eykur fíkniefnavandann tæpast nokkuð að hans mati, en afnemur vanda, sem tengist glæpaklíkum. Þær þurrkast út á einu bretti, ef fíkniefnasalan verður þjóðnýtt.

,,Ríkið nær markaðinum með því að bjóða efnin á 70% af götusöluverði,“ segir Jónas. ,,Þýða sjö milljarðar í kassann á ári.“

Ýmiss gögn eru til marks um Jónas Kristjánsson hafi lög að mæla. Þannig er ekkert sem bendir til að neysla vímuefna – sem núna eru ólögleg – aukist að neinu marki þótt þeim verði búið frjálslyndara lagaumhverfi.

Er lögleiðing besta fíkniefnavörnin?

Varsla lítils magns af kannabis er lögleg í Hollandi. Öllum sem náð hafa átján ára aldri er heimilt að kaupa og neyta kannabisefna í sérstökum kaffihúsum sem lúta eftirliti yfirvalda.

Öfugt við það sem margir óttuðust hefur sala kannabisefna í ríflega 750 kaffihúsum vítt og breitt um landið ekki valdið umtalsverðri aukningu á kannabisneyslu ungs fólks.

Fjöldi þeirra sem hafa prófað kannabis, eða neyta þess jöfnum höndum, er sambærilegur og í mörgum tilvikum minni í Hollandi en hjá öðrum Evrópuþjóðum sem fylgja mun strangari stefnu í fíkniefnamálum.

Bann við framleiðslu og sölu ákveðinna vímugjafa skapar menningarkima sem hefur fjárhagslegan ávinning af núgildandi lögum um ávana- og fíkniefni. Innflytjendur og dreifingaaðilar ólöglegra vímugjafa mynda neðanjarðarhagkerfi sem veltir milljörðum. Lögleiðing fíkniefna og sala þeirra undir umsjón opinberra aðila myndi hnekkja veldi þeirra sem ráða fíkniefnamarkaðinum. Ef opinberir aðilar önnuðust sölu fíkniefna væri hægt að skattleggja viðskiptin, en fíkniefnasala er nú á dögum stærsta óskattlagða atvinnugreinin í heiminum. Skatttekjum af sölunni mætti síðan nota til þess að standa straum af endurhæfingu þeirra sem misnota efnin og öðrum kostnaði sem samfélagið ber af neyslunni.

Í skýrslum Evrópusambandsins (EMCDDA) kemur fram að hlutfallslega fleiri á aldrinum 15-34 ára neyta kannabisefna í Austurríki, Englandi, Spáni, Frakklandi, Þýskalandi og Danmörku heldur en í Hollandi.

Stórneytendur kannabisefna meðal 15 ára ungmenna eru að sama skapi hlutfallslega færri í Hollandi en í Englandi, Spáni, Belgíu, Skotlandi, Frakklandi, Írlandi, Slóveníu og Þýskalandi.

Ávinningur af stefnu hollenskra stjórnvalda er einnig augljós þegar kemur að neyslu sterkari efna. Verulega hefur dregið úr nýliðun í hópi heróínneytenda í Hollandi, en hún er hvergi minni miðað við öll önnur lönd Evrópusambandsins.

Hollendingar eru í hópi þjóða þar sem sprautuneysla er með því minnsta á meginlandi Evrópu. Þannig hefur neysla heróíns og misnotkun örvandi efna dregist saman í Hollandi s.l. áratug á sama tíma og hún hefur vaxið í löndum eins og Danmörku, Lúxemborg, Finnlandi, Svíþjóð, Bretlandi og Noregi.

Í ljósi þess að Íslendingar líta gjarnan á Svía sem fyrirmynd í þessum málaflokki er vert að geta þess að þar í landi eru hlutfallslega helmingi fleiri misnotendur sterkra fíkniefna en í Hollandi.¹

Sömu sögu er að segja af Portúgal. Árið 2001 ákváðu stjórnvöld að afnema refsingu fyrir vörslu neysluskammta af kannabisi, kókaíni og heróíni. Síðan eru liðin rúm 10 ár. Hver hefur árangurinn verið? Neysla efnanna hefur ekki aukist. Öðru nær. Hún hefur dregist saman!

Könnun sem var gerð árið 2006 sýndi að neysla portúgalskra ungmenna á aldrinum 15-19 ára dróst saman á efnum eins og kannabisi, kókaíni, heróíni, e-töflum, LSD og skynörvandi sveppum.

Í skýrslu sem fjallar um breytingar á fíkniefnalöggjöf Portúgala segir:

None of the parade of horrors that decriminalization opponents in Portugal predicted, and that decriminalization opponents around the world typically invoke, has come to pass. In many cases, precisely the opposite has happened, as usage has declined in many key categories and drug-related social ills have been far more contained in a decriminalized regime …

Since decriminalization, lifetime prevalence rates (which measure how many people have consumed a particular drug or drugs over the course of their lifetime) in Portugal have decreased for various age groups. For students in the 7th–9th grades (13–15 years old), the rate decreased from 14.1 percent in 2001 to 10.6 percent in 2006.

For those in the 10th–12th grades (16–18 years old), the lifetime prevalence rate, which increased from 14.1 percent in 1995 to 27.6 percent in 2001, the year of decriminalization, has decreased subsequent to decriminalization, to 21.6 percent in 2006.

For the same groups, prevalence rates for psychoactive substances have also decreased subsequent to decriminalization. In fact, for those two critical groups of youth (13–15 years and 16–18 years), prevalence rates have declined for virtually every substance since decriminalization.²

Nú er svo komið að í Portúgal eru 50% og í sumum tilvikum 75% minni líkur á því að fólk á aldrinum 15-64 ára neyti kannabis en í flestum öðrum ríkjum Evrópusambandsins.

Kannabisneysla í Portúgal er með minnsta móti miðað við ríki Evrópusambandsins, eins og sést á kökuritinu hér fyrir neðan:

Svipaða sögu er að segja um neyslu kókaíns í Portúgal. Þar er hún aðeins brot (0,9%) af því sem þekkist í löndum eins og Bretlandi (6,1%), Eistlandi (5,9%), Ítalíu (4,6%), Hollandi (3,6%), Þýskalandi (3,2%), Noregi (2,7%) og Danmerkur (2,5%).³

Í Bandaríkjunum er áætlað 16,2% þjóðarinnar hafi prófað kókaín einu sinni eða oftar á ævinni. Bandaríkjamenn slá einnig heimsmet í neyslu kannabis en yfirvöld þar áætla að 42,4% þjóðarinnar hafi neytt þess.

,,Miðað við gefin gögn má sjá að jafnvel þó að kannabisefni væru lögleidd væri fjöldi stórneytenda kannabisefna aðeins örlítið brot af öllum þeim sem þjást af áfengisvanda á Íslandi. Því er erfitt að skilja rökfræði yfirvalda fyrir þvi að heimila áfengisnotkun en banna neyslu kannabisefna.“

Það er því undarlegt hvers vegna Bandaríkjamenn telja sig vera þess umkomna að leiðbeina öðrum þjóðum hvernig draga megi úr neyslu ólöglegra vímuefna.

Þá er umhugsunarvert afhverju íslensk stjórnvöld leita til Bandaríkjamanna um ráðgjöf í þessum málaflokki í stað þess að taka mið af stefnumótun Evrópuþjóða, einkum Hollendinga og Portúgala, sem hafa náð mun betri árangri í fíkniefnavörnum.

Kostnaðurinn við íslenska fíkniefnastríðið

Í lokaverkefni Önnu Guðrúnar Ragnarsdóttur við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands, Lögleiðing kannabisefna – Hagfræðileg greining, er áætlað að ef kannabis yrði lögleitt á Íslandi myndi fjölgun einstaklinga sem prófuðu kannabisefni vera 3,87%.

Rannsóknin bendir til að það yrðu helst ungir, efnalitlir en menntaðir reykvískir karlar sem líklegastir væru til að prófa kannabisefni væru þau lögleg.

Hún segir um þessa áætluðu fjölgun kannabisneytenda:

Hlutfall landsmanna sem prófar kannabisefni verður þar með komi upp í um 28,87% eða um 58.983 einstaklingar. Ef við gefum okkur að 18,9% þeirra neyti kannabisefna reglulega og að 6,6% af þeim verði stórneytendur kannabisefna [samkvæmt könnun Lýðheilsustöðvar (2003) og áætlun SÁÁ] jafngildir það um 736 einstaklingum eða um 0,36% landsmanna árið 2003.

Samsvarandi niðurstöður fyrir árið 2008 eru að 65,991 einstaklingar muni prófa kannabisefni í stað 57.145 einstaklinga og er aukningin því 8.846 einstaklingar. Ætla má að stórneytendur kannabisefna verði þá um 823 talsins eða tæp 0,36% landsmanna.⁴

,,Miðað við gefin gögn má sjá að jafnvel þó að kannabisefni væru lögleidd væri fjöldi stórneytenda kannabisefna aðeins örlítið brot af öllum þeim sem þjást af áfengisvanda á Íslandi,“ segir Anna Guðrún. ,,Því er enn erfitt að skilja,“ bætir hún við, ,,rökfræði yfirvalda fyrir þvi að heimila áfengisnotkun en banna neyslu kannabisefna.“

Henni finnst margt benda til þess að það kunni að vera þjóðhagslega hagkvæmt að leyfa sölu og notkun kannabisefna. ,,Því er eðlilegt,“ segir Anna Guðrún, ,,að stjórnvöld taki það til skoðunar hvort lögleiðing kannabisefna kunni að vera hagkvæmari þjóðfélagslega séð heldur en núgildandi bann.“

Lítil hætta er á því að lögleiðing kannabisefna verði til þess að auka neyslu þeirra til frambúðar. Það sýndi sig í þeim ríkjum Bandaríkjanna sem leyfðu neyslu á maríúana á áttunda áratugnum að neyslan þar jókst hlutfallslega ekki meira en í þeim ríkjum þar sem efnið var ólöglegt. Í Hollandi þar sem sala kannabisefna er háð litlum takmörkunum hefur neysla efnanna, þvert ofan í allar væntingar, ýmist staðið í stað undanfarin ár eða farið minnkandi, einkum meðal ungs fólks. Í þessu sambandi er vert að benda á að kannanir á hassneyslu meðal skólanema í Reykjavík hafa sýnt að hún er engu minni hér á landi en hjá portúgölskum ungmennum, sem hafa þó árum saman haft frjálsan aðgang að efnunum á miklu lægra verði.

Jónas Kristjánsson áætlar að fíkniefnamarkaðurinn nemi um 10 milljörðum á ári. Jóhannes Stefánsson laganemi álítur að andvirði sölu ólöglegra vímuefna á Íslandi kunni jafnvel að vera meira.

Í BA verkefni sínu við lagadeild Háskóla Reykjavíkur, – Refsistefna í fíkniefnalöggjöf: blessun eða böl? – bendir hann á að árið 2006 hafi löggæsluyfirvöld lagt hald á fíkniefni sem áætluð voru á götuvirði um 16.000 kr. á hvern íbúa hér á landi.

Jóhannes segir:

Miðað við þær forsendur að haldlagningar löggæsluaðila séu áætlaðar 5-15% af heildarmagni efna má gera ráð fyrir því að ólögleg efni í umferð árið 2006 hafi því verið að andvirði á bilinu kr. 106.666 til kr. 320.000 á hvern Íslending, eða samtals að heildarvirði á bilinu 32 milljarðar til 96 milljarðar króna árið 2006.⁵

Jóhannes telur þó rétt að gera fyrirvara við þessa útreikninga, en engin vissa er um það hversu hátt hlutfall efna var í raun haldlagt og gæti verðmæti hinna ólöglegu efna verið minna. Ef rétt reynist, eru tölurnar að hans mati nokkuð sláandi og þó að þær væru talsvert lægri.

Eðli málsins samkvæmt er erfitt að meta hversu háar upphæðir skipta um hendur á hinum ólöglega íslenska fíkniefnamarkaði. Kostnað hins opinbera við eftirfylgni laga um fíkniefni má aftur á móti meta nærri lagi.

Í nýlegri BA ritgerð í hagfræði við Háskóla Íslands eftir Júlíu Birgisdóttir kemur fram að refsivörslukerfið á Íslandi verji hátt í tveimur milljörðum króna árlega í að halda fíkniefnalöggjöfinni til streitu.

Þar segir:

Framlög hins opinbera 2009 til embættanna sem voru til rannsóknar voru samtals 11.824.650.838 kr. Hæst var framlag til lögregluumdæma eða 6.175.096.853 kr. Lægst voru framlög hins opinbera til Hæstaréttar eða 104.400.000 kr. Metið hlutfall verkefna vegna fíkniefnamála var hæst hjá Fangelsismálastofnun eða 29,6% en lægst hjá Hæstarétti eða 4,4%.

Hlutfall á verkefnum vegna fíkniefna hjá öllum embættum samtals var metið 14,4% af heildarverkefnum. Heildarkostnaður hins opinbera vegna fíkniefnamála árið 2009 var hæstur hjá lögreglunni eða 494.406.214 kr. og lægstur hjá Hæstarétti eða 4.698.000 kr. Heildarkostnaður hins opinbera vegna fíkniefnamála er metinn 1.701.917.282 kr. árið 2009.⁶

Hér er aðeins vikið að kostnaðinum við eftirfylgni fíkniefnabannsins. Ótaldar eru þær tekjur sem ríkið verður af vegna sölu vímuefna á ólöglegum markaði.

Júlía tekur fram að rannsókn hennar veki fleiri spurningar en hún svarar. Hún telur eðlilegt að íslensk stjórnvöld rannsaki frekar kostnað og ábata sem hlytist af lögleiðingu kannabisefna.

,,Umræða um jafn veigamikið mál,“ segir Júlía, ,,þarf að vera upplýst og fordómalaus en til þess að það sé hægt þurfa að vera til ítarlegar og vandaðar rannsóknir um efnið.“

Er orðið tímabært að lögleiða kannabis? Hafa eftirlit með framleiðslu þess og sölu? Eða er þessu milljarða viðskiptaveldi best borgið neðanjarðar?

Hvert er þitt álit?

Note: There is a print link embedded within this post, please visit this post to print it. Note: There is an email link embedded within this post, please visit this post to email it.
 

Heimildir

¹EMCDDA. 2011. Annual report on the state of the drugs problem in Europe. Sjá einnig Annual report 2004: the state of the drugs problem in the European Union and Norway.

²Glenn Greenwald. 2009. Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies, bls. 11-12. Cato Institute.

³Glenn Greenwald. 2009. Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies, bls. 24. Cato Institute.

⁴Anna Guðrún Ragnarsdóttir. 2009. Lögleiðing kannabisefna – Hagfræðileg greining, bls. 38. Hagfræðideild Háskóla Íslands.

⁵Jóhannes Stefánsson. 2011. Refsistefna í fíkniefnalöggjöf: blessun eða böl?, bls. 35. Lagadeild Háskólans í Reykjavík.

⁶Júlía Birgisdóttir. 2011. Kostnaður hins opinbera við eftirfylgni laga um fíkniefni, bls. 5. Hagfræðideild Háskóla Íslands.
 

Hér má sjá heimildarmyndina The Union: The Business Behind Getting High frá 2007.

Heimildarmyndin skoðar kannabisiðnaðinn í Kanada, einkum í Bresku Kólumbíu, þar sem maríúanaræktun og sala er arðbærasta iðngrein fylkisins. Hún skilar þar jafnvel meiri hagnaði en ferðaþjónustan, timburframleiðsla og fiskveiðar. Áætlað er að á bilinu 90.000 – 150.000 manns starfi við iðngreinina.
 

LEAP eru bandarísk samtök lögreglumanna sem vilja afnema bann gegn fíkniefnum.

Undanfarin ár hefur umræða á Vesturlöndum um ávana- og fíkniefni tekið töluverðum breytingum.

Vaxandi efasemda hefur gætt um hvort að núverandi stefna í vímuefnamálum skili þeim árangri sem stefnt er að í baráttunni gegn notkun og útbreiðslu ólöglegra vímuefna.

Hér á landi hefur einnig orðið vart við áhrif þessarar endurskoðunar.

Vefþjóðviljinn er einn af þeim netmiðlum sem hefur marg oft bent á tilgangsleysi og úrræðaleysi fíkniefnabannsins.

Sett spurningamerki við það í heild sinni.

Rök Vefþjóðviljans gegn fíkniefnabanninu eru nákvæmlega þau sömu og löggæslusamtökin LEAP nota í málflutningi sínum.¹

Meðal þeirra má nefna:

Ef tilgangur bannsins er að koma í veg fyrir framleiðslu, dreifingu, sölu og neyslu fíkniefna, má ljóst vera að það hefur ekki náð tilgangi sínum, þrátt fyrir að bannið sé margra áratuga gamalt og þeir sem bera ábyrgð á framfylgni þess hafa haft allan þennan tíma til að læra af fyrri mistökum.

Þyngri refsingar hafa nær engin áhrif til hins betra

Það er skoðun margra að lögleyfing fíkniefna myndi verða til þess að neysla þeirra myndi margfaldast. Reyndar er sú skoðun sjaldnast studd rökum, enda lítið hægt að fullyrða til eða frá með það. Alltént margfaldaðist sala áfengis ekki eftir að áfengisbanninu var aflétt á fyrri hluta síðari aldar.

Þá hefur neysla á kannabisi, kókaíni og heróíni ekki aukist í Portúgal frá árinu 2001 þegar hún varð gerð lögleg ef um neytendaskammta var að ræða.²

Og hvers vegna ætti venjulegt fólk skyndilega að fara að hrúga í sig fíkniefnum þótt lögleyfð væru, þegar það hefur aldrei haft löngun til þess áður? Hvaða orsakasamband er þarna raunverulega á milli?

Þyngri refsingar hafa nær engin áhrif til hins betra. Á nokkrum stöðum liggur dauðarefsing við smygli á fíkniefnum. Það hefur ekki tilætluð áhrif. Og þar eð frekar erfitt er að finna upp á þyngri refsingu en þeirri að vera tekinn af lífi, er ljóst að þau úrræði eru fráleit.

,,Kostnaðurinn sem hinn almenni borgari ber er geysilegur en framlög yfirvalda hverra tími til baráttunnar gegn fíkniefnum er ein sú hroðalegasta sóun á fjármunum sem um getur.“

LEAP – Samtök löggæslumanna gegn fíkniefnabanni segir bannið gera verslun með fíkniefni eftirsóknarverða, vegna þess hversu ábatasöm hún er. Þá er hagnaðurinn skattfrjáls því fíkniefnasalar greiða engin gjöld af atvinnustarfsemi sinni. LEAP fullyrðir að afleiðingar fíkniefnabannsins séu miklu verri, bæði fyrir neytandann og samfélagið í heild, heldur en neysla fíkniefnanna sjálfra. Fyrir utan að búa til vellauðuga fíkniefnasala, hefur það í för með sér botnlaust fjáraustur í tilgangslaust fíkniefnastríð, spillingu innan löggæslunnar, ásamt ofbeldi og glæpum tengdum ólöglegum fíkniefnaviðskiptum. Betra sé að hafa framleiðslu og sölu vímuefna undir opinberu eftirliti og stýra henni eins og núna er gert með áfengi og tóbak.

Sumir vilja að yfirvöld fái töluverðar heimildir til að rannsaka fíkniefnamál og taka þannig, að minnsta kosti tímabundið, úr sambandi ýmis stjórnarskrárvarin réttindi einstaklinga.

Bersýnilega þarf að ganga nokkuð langt í þeim efnum, þar sem í gömlu kommúnistaríkjunum var nægt framboð fíkniefna, þrátt fyrir nær ótakmarkaðar heimildir lögreglunnar – og fyrst þeim mistókst að halda fíkniefnasölu í skefjum, hversu langt eiga þá Vesturlönd að ganga?

Kostnaðurinn sem hinn almenni borgari ber er geysilegur, bæði í formi framlaga til yfirvalda, hverra tími í baráttunni gegn fíkniefnum er ein sú hroðalegasta sóun á peningum sem um getur, og einnig í formi meiri glæpatíðni, meiri þjófnaða og hærri iðgjalda trygginga svo fátt eitt sé nefnt.

Aðallega er þetta þó vegna þess að skattgreiðendur fá ekki það sem þeir hafa borgað yfirvöldum fyrir – raunverulegt fíkniefnabann. Í hefðbundnum viðskiptum myndi þetta kallast vörusvik.

Aðgangur að sprautunálum hefur víða verið takmarkaður sökum þess að sumir fíklar nota þær til að neyta fíkniefna sinna. Þetta eitt hefur valdið miklum fjölda eyðnismita meðal fíkla, fullkomlega að óþörfu, þar eð sprautur eru í eðli sínu einnota, en fíklar láta sprautuna stundum ganga á milli – og HIV veiruna sömuleiðis.

Stjórnmálamenn eru bestu vinir fíkniefnasalans

Bannið gerir verslun með fíkniefni eftirsóknarverða, vegna þess hversu ábatasöm hún er. Þá er þetta líka allt saman skattfrjálst, því eðlilega eru þetta ekki viðskipti sem skattayfirvöld viðurkenna. Hlutfall hagnaðar af söluverði er gríðarlegt.

Bannið færir glæpamönnum, glæpasamtökum og hryðjuverkahópum í hendurnar kjörið tækifæri til auðgast gífurlega á mjög skömmum tíma. Á ólöglegum markaði eru það yfirleitt verstu hrottarnir sem lifa samkeppnina af og ýta friðsamari seljendum til hliðar.

Það eru ekki rök gegn lögleyfingu að fíkniefni séu hættuleg heilsu manna. Áfengi er enn þá sama eitrið og það var á bannárunum, þó raunar hafi það sennilega verið hættulegra þá, því ekki þurfti að standa skil á neinum gæðastöðlum meðan búsið var ólöglegt.

Fíkniefnin munu halda áfram að vera hættuleg heilsunni, óháð þeim lagaramma sem þeim er sniðinn. Enda standa neytendur þeirra alveg örugglega ekki í þeim misskilningi að misnotkun þeirra sé skaðlaus.

Hagnaðurinn af þessum viðskiptum spillir réttarkerfi landa sömuleiðis. Hann hefur víða verið notaður til að múta lögreglumönnum, lögfræðingum og dómurum. Sums staðar hefur hann komið til leiðar hálfgerðu borgarastríði og er Mexíkó og Kólumbía sennilega versta dæmið.

Fíkniefnasalar þurfa þó lítið að óttast. Velflestir stjórnmálamenn ganga erinda þeirra með því að lofa því að hvika hvergi frá baráttunni gegn fíkniefnum.

Þar eð fíkniefnakaupmenn geta ekki leyst ágreiningsmál sín fyrir dómi, eru þau leyst með vopnavaldi líkt og gerðist með áfengiskaupmenn á bannárunum. Áfengiskaupmenn eru orðnir töluvert friðsamari eftir að áfengi var lögleyft og fá dæmi um ofbeldisverk af þeirra hálfu.

Markaðsfræðingar þeirra líta nú helst til þess hvað fellur hugsanlegum viðskiptavinum í geð. Hins vegar falla saklausir borgarar víða um heim vegna áframhaldandi og endalausrar vopnaðarar baráttu um markaðssvæði meðal fíkniefnasala.

Fíkniefnaneytendur, sem er af öllum gerðum og stærðum, eru vitaskuld algerlega réttlausir sömuleiðis. Þeir geta ekki kært gallaða vöru né fengið neinar vörulýsingar um viðbættan þrúgusykur í þeirri vöru sem þeir kunna að vera neyta hverju sinni.

Fíkniefnasalar eru ekkert að biðja um að þau efni sem þeir versla með verði gerð að löglegri vöru. Það væri í raun afleitt fyrir þá. Þeir yrðu að greiða skatt, fara eftir reglugerðum, skrifa innihaldslýsingar, standa í samkeppni sín á milli án vopnaskaks og hótana um ofbeldi. Sá mikli hagnaður sem er af þessum viðskiptum myndi minnka í brotabrot af því sem þeir eru vanir.

Fíkniefnasalar og skipulögð glæpasamtök ýmiss konar þurfa þó lítið að óttast. Velflestir stjórnmálamenn á Vesturlöndum ganga erinda þeirra – bæði óafvitandi og óviljandi – með því að lofa því að hvika hvergi frá baráttunni gegn fíkniefnum; herða frekar á en hitt. Þessi stefna tryggir fíkniefnasölunum áframhaldandi ofsahagnað.

Heimildir

¹Sjá eina af mörgum greinum Vefþjóðviljans um fíkniefnabannið hér.

²Glenn Greenwald. 2009. Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies. Cato Institute.
 
Note: There is a print link embedded within this post, please visit this post to print it. Note: There is an email link embedded within this post, please visit this post to email it.
 

Hér má sjá stutt myndskeið um Law Enforcement Against Prohibition (LEAP).