Á vanþekking almennings, gróðasjónarmið og hugleysi íslenskra stjórnmálamanna að ráða ferðinni í íslenskri fíkniefnapólitík?
Á Íslandi hefur
vitræn umræða um ávana- og fíkniefni átt
erfitt uppdráttar. Umfjöllun um fíkniefnamál
hefur einkennst af upphrópunum og tímabundnu óðagoti
einstakra félagasamtaka er vilja nota ótta almennings við
fíkniefni sér til framdráttar og í fjáröflunarskyni.
Fjölmiðlar, einkum dagblöð og tímarit, hafa sömuleiðis
alið á vandlætingu og hneykslunar í garð ólöglegra
vímugjafa og neytenda þeirra, enda æsifréttir
hentug leið til að auka söluna.
 |
Þegar hlustað er á forvarnarfulltrúa samtímans mætti halda að
þeir hafi ekkert lært frá því á fjórða áratugnum. Hræðsluáróðurinn er sá sami. |
Enginn munur hefur verið
gerður á mismunandi tegundum ólögmætra fíkniefna.
Öll eru þau flokkuð sem ,,eiturlyf" og neytendur þeirra
úthrópaðir sem ,,eiturlyfjaneytendur". Sjálft orðið
,,eiturlyf", sem á sér enga samsvörun í öðrum
tungumálum svo mér sé kunnugt um, sýnir í
hnotskurn flónskuna sem ríkir í þessum málum
hér á landi. Fyrri hlutinn ,,eitur" stendur fyrir það
sem deyðir en seinni hlutinn ,,lyf" það sem læknar eða
líknar. Hugtakið ,,eiturlyf" felur því í
sér ósættanlega mótsögn enda orðskrípi
sem þjónar engum tilgangi öðrum en að gera lítið
úr þeim sem kjósa að neyta ólöglegra
vímuefna.
Fíkniefnasala ríkisins
Sölumenn og innflutningsaðilar
kannabisefna eru ósjaldan kallaðir ,,sölumenn dauðans",
þó öllum sem kynna sér þessi mál
ætti að vera kunnugt að kannabis, ólíkt t.d.
tóbaki og áfengi, veldur ekki banvænum eitrunum hjá
mönnum. Hófleg neysla kannabisefna er ekki talinn heilsuspillandi.
Kannabis er ekki líkamlega ávanabindandi, þolmyndun
er lítil sem enginn og fráhvarfseinkenni gera ekki vart við
sig þó neyslu sé hætt. Andleg fíkn getur
að vísu myndast í verkun kannabisefna.
"Hugtakið ,,eiturlyf" felur í
sér ósættanlega mótsögn enda orðskrípi
sem þjónar engum tilgangi öðrum en að gera lítið
úr þeim er kjósa að neyta ólöglegra
vímuefna."
Þótt sumir einstaklingar
verði tilfinningalega háðir nautnum vímunnar veldur
hófleg neysla ekki heilsuvanda eða þjóðfélagslegum
skaða. Um þetta eru vísindamenn sammála. Það
hlýtur því að teljast dæmalaus skinhelgi
hjá íslenskum stjórnvöldum, að sekta og fangelsa
fólk fyrir neyslu og innflutning á kannabisefnum, á
sama tíma og þau halda dauðahaldi í einkasölu
áfengis og tóbaks - sölu á fíkniefnum
sem valda mun meira heilsutjóni og félagslegum skaða.
Hræðsluáróður
Fræðsluefni í
forvarnarstarfi inniheldur nær undantekningarlaust rangfærslur
um ólögleg fíkniefni, enda virðist tilgangurinn
vera fyrst og fremst sá að reka áróður fyrir
ákveðnum sjónarmiðum, fremur en að upplýsa
fólk um verkun og afleiðingar fíkniefnanotkunar. Þannig
hefur því verið haldið fram að þeir sem
neyti kannabis ánetjist öðrum ,,ennþá" hættulegri
vímugjöfum, svo sem kókaíni eða heróíni.
Þessi staðhæfing er algjör firra og styðst ekki
við neinar vísindalegar rannsóknir.
Engar lyfjafræðilegar
og félagsfræðilegar rannsóknir, hvorki fyrr né
síðar, hafa sýnt fram á að neysla kannabis
leiði til notkunar sterkari efna. Í þessu sambandi verður
jafnframt að gera skil á félagslegri notkun, þar
sem neyslunni er stillt í hóf, og ávananotkun sem
felur í sér reglubundna neyslu efnisins. Fíklar og
hömluleysið sem einkennir neyslu þeirra gefa ekki rétta
mynd af öllum þeim sem neyta ólöglegra fíkniefna.
Ekki fremur en neysla áfengissjúklinga gefur rétta
mynd af öllum þeim sem hafa vín um hönd.
"Engar lyfjafræðilegar
og félagsfræðilegar rannsóknir, hvorki fyrr né
síðar, hafa sýnt fram á að neysla kannabis
leiði til notkunar sterkari efna."
Af sama meiði er sú
stefna að ýkja vandann. Gífuryrði á borð
við ,,þjóðarböl" og ,,eiturlyfjafaraldur" eru til
þess eins að slá ryki í augu fólks og beina
athyglinni frá aðkallandi vanda íslensks samfélags,
svo sem vaxandi misskiptingu auðs, landflótta og atvinnuleysi.
Í umræðu um fíkniefnamál verður að
taka mið af traustum, vísindalegum heimildum.
Siðferðislegt mat,
sleggjudómar eða óskhyggja á ekki heima í
umfjöllun um jafn vandmeðfarin mál. Þegar til lengra
tíma er litið þá geta misvísandi upplýsingar
gert meira ógagn en gagn, jafnvel þótt markmiðið
sé að hræða fólk frá því
að prófa ólögleg fíkniefni.
(Birtist sem kjallaragrein í DV 1996)
|