• Er málfrelsið bara fyrir suma?

Á undanförnum vikum og mánuðum hefur sjaldan komið jafn vel í ljós hversu frjáls fjölmiðlun á Íslandi stendur á miklum brauðfótum. Þegar vefurinn Cannab.is var opnaður á sínum tíma hlupu einstaklingar til handa og fóta og heimtuðu að honum yrði lokað! Enginn íslenskur fjölmiðill sá ástæðu til að mótmæla þessari aðför að tjáningarfrelsinu. Netþjónustan sem vistar Cannab.is vildi ekki láta eftir sig liggja í þröngsýni og heimsku og fór fram á hið sama. Hún réttlæti óþokkaiðjuna með því að ,,viðskiptahagsmunir þeirra væru í hættu". ,,Stórir aðilar" í viðskiptalífinu væru að hóta því að fara með viðskipti sín annað ef Cannab.is vefnum yrði ekki lokað hið snarasta. Þegar þjóðfrægur lögfræðingur kom hins vegar til varnar gufuðu þessir ,,viðskiptahagsmunir" skyndilega upp og allt féll í ljúfa löð.

Í framhaldi af þessu hafaríi voru SEK, Samtök um endurlögleiðingu kannabisafurða, stofnuð. Þá fóru ritskoðunartilburðir geldra fjölmiðla og skammsýnna krossriddara fyrst að færast upp í bekkinn. Fréttatilkynningar samtakanna eru ekki birtar, boðuðum viðtölum í útvarpi er aflýst, plaköt til að auglýsa styrktartónleika SEK rifin niður jafnhraðan og þau eru sett upp, og það sem verra er forsvarsmenn SEK koma alls staðar að lokuðum dyrum þegar þeir vilja kvarta undan þessu við fréttamenn.

Gott dæmi um hálfvitaskapinn og sýndarmennskuna má nefna að einn af umsjónamönnum ,,Ísland í bítið" á Stöð 2 rakkaði niður málstað Cannab.is alla vikuna með óupplýstu þvaðri sínu og datt svo í það í beinni útsendingu kl. 8 að morgni í vínkynningu! Á sama tíma og þessu fer fram fá símasandi siðferðispostular, fúnir forvarnarfulltrúar og dæmdir fíkniefnasalar á Litla Hrauni, sem óttast að missa spón úr aski sínum, þegar til lögleiðingar kemur, að vaða uppi með lygar og einskisnýtar bábiljur og bull, líkt og það sé æðsta takmark íslenskra fjölmiðla að viðhalda þeim grimmilegu ofsóknum sem kannabisneytendur hafa orðið fyrir hér á landi til eilífðarnóns.

Ef við megum ekki beita lýðræðislegum aðferðum til að koma málstað okkar á framfæri hvaða aðferðum þurfum við þá að beita?

Greinin hér að neðan er eftir Ólaf Skorrdal, formann SEK, Samtaka um endurlögleiðingu kannabisafurða, og er fréttamönnum og fleirum þörf áminning.

Íslenskir kannabisneytendur eru orðnir þreyttir á því að vera úthrópaðir og fyrirlitnir í íslensku samfélagi. Sumir þeirra hafa risið upp gegn áralangri kúgun og vilja losna úr viðjum fordóma og hnausþykkrar heimsku sem alltof lengi hefur fengið að stýra allri fíkniefnaumræðu hér á landi. Margir sem neyta ekki kannabisefna en vilja skynsamlegri fíkniefnapólitík hafa veitt þeim stuðning sinn. Stirðnuð öfl í íslenskum fjölmiðlaheimi hafa hingað til látið eins og ekkert sé, ráfa bara áfram eftir spori vanans blindir og daufdumba.

Það er aldrei auðvelt að vera með óvinsæl málefni á sínum snærum. Frá því SEK var stofnað hef ég farið víða og talað við fjölda fólks um kannabis og kannabisafurðir. Eina fólkið sem ekki hefur viljað tala við mig eru fjölmiðlamenn. Meira að segja starfsmenn fíkniefnadeildar lögreglunnar tóku á móti mér og sýndu mér þá virðingu að hlusta á það sem ég hafði að segja. Ég hef reynt að komast að því hvers vegna fjölmiðlamenn vilja ekki tala við formann samtaka sem eru að berjast fyrir sjálfsögðum mannréttindum, hvort sem það eru mannréttindi sjúklinga eða heilbrigðs fólks. Þessi mannréttindabarátta hefur í raun staðið yfir alla síðustu öld en í meira mæli erlendis en hér, kannski vegna þess að hér var kannabisneysla ekki vandamál – eða var ekki talið vandamál af stjórnvöldum, greinilega – fyrr en á áttunda áratug þessarar aldar. Síðan þá hefur mörg ófrægingarherförin verið sett til höfuðs kannabis og neytendum þess og hafa stjórnvöld og siðapostular verið í fararbroddi við að sverta neytendur og ala á fordómum og rangfærslum sem hafa fengið að vaða uppi í hvaða fjölmiðli sem er, gersamlega gagnrýnislaust. Fjölmiðlar þessa lands ættu að skammast sín!

Ég get rétt ímyndað mér hvernig barátta Samtakanna ’78 hefur farið af stað. Ég var rétt á áttunda ári þegar það var, svo ég man lítið eftir þessum tíma. Samt veit ég til þess að ekki var um mikla fjölmiðlaumræðu að ræða til að byrja með og get því vel ímyndað mér að fjölmiðlar hafi gersamlega lokað á þá umræðu sem Samtökin ’78 hófu árið 1978. Í dag stendur SEK í sömu sporum og Samtökin ’78 stóðu árið 1978; hunsaðir af fjölmiðlum þessa lands, sem jafnvel neita að birta fréttatilkynningar frá samtökunum, neita að tala við forsvarsmenn þeirra og koma sér jafnvel undan að svara símtölum þrátt fyrir að um annað hafi verið fyrirfram ákveðið. Fjölmiðlar eru að gera sig seka um ritskoðun af versta tagi og enginn segir orð!

"Fjölmiðill sem einungis ljáir máls á málefni frá einni hlið, gerir sig sekan um að ýta undir fordóma, ranghugmyndir og ásakanir á hendur annars saklausu fólki."

Orðið ,,ritskoðun" er afskaplega sterkt og kraftmikið orð, eiginlega jafn kraftmikið og aðgerðin sem það lýsir. ,,Með ritskoðun er átt við yfirskoðun handrits fyrir fram af hálfu valdstjórnarinnar [þeirra aðila sem fara með birtingu efnis – innsk. ÓS] til þess að skera úr, hvort það megi birta á prenti." (Ísafold, 1886, bls. 66). Þegar fjölmiðlar stýra umræðu um umdeild mál, líkt og kannabisneysla er, þurfa þeir að gæta þess að sjónarmið allra fái að heyrast sama hvaða fjölmiðill á í hlut. Sá fjölmiðill sem einungis ljáir máls á málefni frá einni hlið, gerir sig sekan um að auka á fordóma, ranghugmyndir og ásakanir á hendur annars saklausu fólki, sem getur enga vörn sér veitt. Þegar fjölmiðill verður uppvís að slíku háttarlagi og jafnvel neitar þeirri rödd sem myndi annars svara, aðgang að fjölmiðlinum, er hann að stunda ritskoðun og stýra hvaða sjónarmið heyrast. Slíkur fjölmiðill hlýtur að vera ótrúverðugur þegar á heildina er litið og allar upplýsingar frá þeim fjölmiðli ætti að taka með varúð.

Er málfrelsið bara fyrir suma?

Vald fjölmiðla er gríðarlegt og sumt fólk er fyrst núna að átta sig á því hve það er mikið. Í áratugi hefur fólk tekið því sem fjölmiðlar segja sem staðreyndum vegna þess hve trúverðugleiki þeirra hefur verið mikill. Á þeirri upplýsingaöld sem við lifum í eru fjölmiðlar enn mikilvægari fyrir almenning en áður og eru skoðanamótandi áhrif þeirra mikil, svo mikil að hægt er að fremja mannorðsmorð með óvarkárum fréttaflutningi. Slíkt hefur gerst og mun gerast aftur, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þessi völd sem fjölmiðlar hafa eru afar vandmeðfarin og ætti hver og einn fjölmiðill að vera vakandi yfir því að sjónarmið allra – í þeim málum sem þeir eru að fjalla um í það skiptið – fái að heyrast. Þegar fjölmiðlar eru hins vegar farnir að vera með eintóna umræðu, hunsa aðrar raddir sem mögulega geta hrakið það sem verið er að tala um, eða komið með einhver mótrök, þá er svo komið að ekki verður lengur við unað. Vegna þess hve fjölmiðlavaldið er mikið er enn meiri nauðsyn fyrir þá að leyfa öllum sjónarmiðum að komast að, því í svona litlu landi eins og við búum í, er hægt að drepa tjáningarfrelsið með innri ritskoðun fjölmiðla.

Mörgum þykir sem sumir íslenskir fréttamenn séu lítið annað en spriklandi sprellikarlar í spotta sem stjórnað er af krumlum almenningsálitsins. Þegar fjölmiðlar bregðast upplýsingaskyldu sinni er hætt við að ungt fólk og aðrir sem vilja koma skoðunum sínum á framfæri missi trú á samfélagsuppbygginguna í heild sinni og þar með trú á leikreglum lýðræðisins.

Hér á landi er fjölmiðlunum stjórnað af stórum samsteypum, sem einnig stjórna þeirri umræðu sem er í gangi, stjórna því hverjir komast að og hvaða rödd heyrist. Einnig geta þeir stjórnað hvað af þessum röddum er sú ,,rétta", því með því að loka á önnur sjónarmið gera þeir sig sjálfkrafa seka um að velja hvað er ,,sannleikur" og hvað ekki. Þeir sem ekki komast að geta ekki varið sig og þar með eru þeir sjálfkrafa orðnir þeir sem hafa ,,lélegan málstað að verja," eins og einn fjölmiðlamaðurinn komst að orði við mig. Er það hans að ákveða hvaða sjónarmið eru rétt og hver ekki? Á hann að stjórnast af persónulegum skoðunum sínum í starfi sínu sem fréttamaður? Auðvitað er ekki hægt að taka reynsluna frá fréttamanninum, en það er hægt að taka fréttamanninn frá reynslunni og líta hlutlaust á málin; þannig vinna sannir og góðir fréttamenn.

"Ekki er hægt að taka reynsluna frá fréttamanninum, en það er hægt að taka fréttamanninn frá reynslunni, líta hlutlaust á málin; þannig vinna sannir og góðir fréttamenn."

Ég hvet alla fjölmiðlamenn að skoða vinnuaðferðir sínar og reglur svo að hægt verði að taka mark á vinnu þeirra. Þegar ráðist var á einn fjölmiðil og krafa sett fram að honum yrði lokað, stóð enginn – ENGINN – fjölmiðill upp til varnar málfrelsinu. Er þetta slæm þróun þegar fjölmiðlarnir sjálfir standa ekki vörð um þann rétt sem hefur komið þeim til áhrifa og valda. Málfrelsið er það dýrmætasta sem lýðræðisþjóðfélag hefur alið af sér og er það ekki eitthvað sem við megum taka með léttúð eða sinnuleysi. Þegar krafa kemur að loka fjölmiðli, vegna þess eins að málefni hans hentar ekki ákveðnum hópi fólks, eiga allir fjölmiðlar að rísa upp og mótmæla, því þegar ráðist er á málfrelsi eins fjölmiðils er ráðist á málfrelsi þeirra allra.

Vísa á þessa grein Prenta greinina Mitt álit Fara efst á síðu