Vegna þess að forseti Íslands ætlar ekki aðeins að setja nafn sitt við verkefnið heldur koma að því með virkum hætti er mikilvægt að hann kynni sér betur stefnu Hollendinga í fíkniefnavörnum og hvaða árangur hún hefur skilað. Fyrir þrjátíu árum lögðu þeir til hliðar gömul markmið að uppræta með öllu ólögleg vímuefni en tóku þess í stað upp stefnu sem miðar að því að draga úr skaðanum sem fíkniefnaneyslu og fíkniefnabanninu fylgir. Varsla lítils magns af kannabis er lögleg í Hollandi. Öllum sem náð hafa átján ára aldri er heimilt að kaupa og neyta kannabisefna í sérstökum kaffihúsum sem lúta eftirliti yfirvalda. Markmiðið er að skilja fíkniefnamarkaðinn í sundur svo að neytendur hass og maríúana þurfi ekki að blanda geði við sölumenn og neytendur hættulegri vímuefna.¹

Frá árinu 1993 hefur Evrópusambandið (EMCDDA) sent frá sér skýrslur um ástand fíkniefnamála í aðildarríkjunum. Skýrslurnar eru aðgengilegar á netinu og því hægðarleikur að leita þangað fyrir þá sem vilja kynna sér ástandið í Hollandi og bera það saman við önnur lönd þar sem refsistefnan er ennþá við lýði. Þegar upplýsingarnar sem þar koma fram eru skoðaðar verður ekki annað sagt en að tilraun hollenskra yfirvalda til að fara aðrar leiðir við lausn fíkniefnavandans hafi borið árangur. Öfugt við það sem margir óttuðust hefur sala kannabisefna í ríflega 1800 kaffihúsum vítt og breitt um landið ekki valdið umtalsverðri aukningu á kannabisneyslu ungs fólks. Fjöldi þeirra sem hafa prófað kannabis, eða neyta þess jöfnum höndum, er sambærilegur og í mörgum tilvikum minni í Hollandi en hjá öðrum Evrópuþjóðum sem fylgja mun strangari stefnu í fíkniefnamálum.

,,Áður en forsetinn ákvað að fullyrða svona eindregið um stöðu mála í Hollandi hefði hann betur kynnt sér upplýsingar sem fyrir liggja um ástand fíkniefnamála þar í landi, t.d. hjá eftirlitsstofnun Evrópusambandsins."

Í nýlegri ársskýrslu EMCDDA kemur fram að hlutfallslega fleiri á aldrinum 15-34 ára neyttu kannabisefna á liðnu ári í Austurríki, Englandi, Spáni, Frakklandi, Þýskalandi og Danmörku heldur en í Hollandi. Stórneytendur kannabisefna meðal 15 ára unglinga eru að sama skapi hlutfallslega færri í Hollandi en í Englandi, Spáni, Belgíu, Skotlandi, Frakklandi, Írlandi, Slóveníu og Þýskalandi. Ávinningur af stefnu stjórnvalda er einnig augljós þegar kemur að neyslu sterkari efna. Verulega hefur dregið úr nýliðun í hópi heróínneytenda í Hollandi en hún er hvergi minni miðað við öll önnur lönd Evrópusambandsins. Hollendingar eru í hópi þjóða þar sem sprautuneysla er með því minnsta á meginlandi Evrópu. Þannig hefur neysla heróíns og misnotkun örvandi efna dregist saman í Hollandi s.l. áratug á sama tíma og hún hefur vaxið í löndum eins og Danmörku, Lúxemborg, Finnlandi, Svíþjóð, Bretlandi og Noregi. Í ljósi þess að Íslendingar líta gjarnan á Svía sem fyrirmynd í þessum málaflokki er vert að geta þess að þar í landi eru hlutfallslega helmingi fleiri misnotendur sterkra fíkniefna en í Hollandi.³

Hollensk yfirvöld gera öðru hverju nauðsynlegar leiðréttingar á löggjöf sinni en enginn vilji er fyrir því að hverfa frá núverandi stefnu enda er meirihluti þjóðarinnar og fíkniefnalögreglan þar í landi ánægð með þann árangur sem náðst hefur. Forseti Íslands Ólafur Ragnar Grímsson getur leyft sér ýmsar getugátur í sjónvarpi um ástand fíkniefnamála á Íslandi því hér eru ekki að finna nein gögn sem sanna eða afsannað orð hans. Áður en forsetinn ákvað að fullyrða svona eindregið um stöðu mála í Hollandi hefði hann hins vegar betur kynnt sér þær upplýsingar sem fyrir liggja um ástand fíkniefnamála þar í landi, t.d. hjá eftirlitsstofnun Evrópusambandsins. Auðvitað ber að fagna samstarfsverkefni Reykjavíkurborgar en forvarnarstarf verður aðeins skilvirkt ef það miðlar réttum og óvilhöllum upplýsingum, hvort sem um afleiðingar af neyslu einstakra vímuefna eða árangur af fíkniefnastefnu þjóða er að ræða.

(Birtist í Morgunblaðinu 8. nóvember 2005.)