Gamalt íslenskt orðatiltæki ,,að bregða hampi í augu almennings" þýðir að blekkja eða villa um fyrir einhverjum. Óhætt er að segja að þetta orðatiltæki eigi vel við þegar fjallað er um aðdraganda þess að kannabisefni voru bönnuð í Bandaríkjunum á fjórða áratugnum. Ýmsar kenningar hafa komið fram um hvers vegna hampur var bannaður, bæði til framleiðslu á iðnvarningi, til lækninga og sem nautnalyf. Helstu ástæðurnar sem tilteknar hafa verið í ritum sagnfræðinga eru lygar og rokufréttir fjölmiðla, kynþáttafordómar, hagsmunagæsla gerviefnaframleiðenda, olíufyrirtækja og timbursala, þörf fíkniefnalögreglunnar fyrir nýjan óvin eftir að áfengisbanninu létti, og vaxandi tilhneiging yfirvalda til að stýra og móta daglegt líf þegnanna. Fræðimenn deila um hver af þessum ástæðum vegi þyngst en ljóst er að þær hafa allar lagt sitt að mörkum í að útskúfa úr mannlegu samfélagi þá guðsgjöf sem hampjurtin er.
 |
William R. Hearst, (1863-1951) var bandarískur dagblaða- og tímaritsútgefandi sem skapaði fjölmiðlaveldi með hjálp æsifrétta. Árið 1898 missti Hearst 320 hektara af barrskógi í hendur mexíkanska byltingarforingjans Pancho Villa. Pancho Villa var þjóðhetja og annálaður maríúanareykingamaður og er talið að andúð fjölmiðlakóngsins á Mexíkóum og maríúana megi rekja til þessa atburðar. Kvikmynd Orsons Welles Citizen Kane er byggð á ævi Williams R. Hearsts. |
Talið er að neysla maríúana hafi fyrst borist til suðvesturríkja Bandaríkjanna með Mexíkóum sem flúðu heimaland sitt í kjölfar stjórnarbyltingarinnar árið 1910. Íbúar Mið-Ameríku höfðu þá um langt skeið haft að venju að vefja sér vindlinga úr þurrkuðum blómknöppum og blöðum af hampi til að reykja. Maríúanareykingar urðu áberandi í Louisiana á þriðja áratugnum, einkum í skemmtanahverfinu Storyville í New Orleans, og þá á meðal negra úr hópi blús- og djasstónlistarmanna. Þangað kom siðurinn með innflytjendum frá Vestur-Indíum og sjóförum úr Karíbahafinu. Andstaðan gegn neyslu maríúana var þegar mjög sterk meðal yfirvalda í Suðurríkjunum og einkenndist greinilega af kynþáttafordómum.
Í skýrslu sem bandaríska landbúnaðarráðuneytið birti árið 1917 um ,,geggjunar-illgresið" frá Mexíkó kemur fram að efnið sé einkum keypt af Mexíkóum ,,af lágum stigum" sem noti það til að gefa sér lausan tauminn og ,,lækna sig af kynsjúkdómum." Aðra kaupendur mætti aukinheldur finna innan um ,,negra, einkabílstjóra og hvíts lágstéttarfólks" svo ekki sé minnst á notendur meðal ,,snapagesta undirheimanna." Í umræðu sem varð um málið á löggjafarþingi Texas-ríkis sagði einn þingmaðurinn: ,,Allir Mexíkóar eru brjálaðir og það er þetta gums sem gerir þá brjálaða." Neysla maríúana var einnig til umræðu á ríkisþinginu í Montana. Þar varð einum þingmanni að orði: ,,Ef þú gefur einum af þessum Mexíkóum, sem vinna á rófuökrunum, nokkra smóka af maríúanasígarettu þá finnst honum hann vera kominn á nautaatsvöllinn í Barselóna!"
Í bandarísku læknariti sem gefið var út í New Orleans varar læknirinn A. E. Fossier við neyslu Cannabis indica og segir:.
,,Lítillækkandi og skaðvænleg áhrif hass og ópíums eru ekki aðeins bundin við einstaklinga heldur hafa þau jafnframt opinberast í þjóðum og kynþáttum. Ríkjandi kynstofn og íbúar upplýstustu landanna nota áfengi, á meðan kynþættir og þjóðir sem háðar eru hampi og ópíum, og sum hver náðu eitt sinn hæstu hæðum siðfágunar og siðmenningar, hafa úrkynjast bæði andlega og líkamlega."
Á þriðja og fjórða áratugnum, í kjölfar efnahagskreppu og aukins atvinnuleysis, var andúðin á kannabisneyslu notuð til að berja á innflytjendum í herferð sem miðaði að því að hrekja erlent vinnuafl aftur til heimahaganna. Frá 1915 til 1937 lögðu tuttugu og sjö ríki Bandaríkjanna hömlur á neyslu maríúana. Það var yfirleitt skipað á bekk með ,,deyfilyfjum" (narcotics) og voru viðurlög gegn notkun þess þau sömu og þegar ópíum, heróín og kókaín áttu í hlut. Í suðvesturríkjunum var lögunum einkum ætlað að stemma stigu við auknum innflytjendastraumi frá Mexíkó en í norðurríkjunum og á austurströndinni voru þau hugsuð sem fyrirbyggjandi ráðstöfun gegn hugsanlegri misnotkun í framtíðinni.
Æsifréttir um maríúana
Bandarísk tímarit og dagblöð birtu ítarlegar sögur um maríúana og voru skrifin í anda þeirrar umræðu sem hafði áður orðið um kókaín og ópíum. Öll forboðin og framandi fíkniefni hafa verið tengd aðfluttum þjóðarbrotum eða minnihlutahópum í lægstu stigum samfélagsins. Í byrjun tuttugustu aldar var kaþólikkum kennt um vaxandi áfengisdrykkju, ópíumneysla var á ábyrgð Kínverja, kókaín runnið undan rifjum blökkumanna og maríúana ættað úr herbúðum Mexíkana. Árið 1935 birtist í New York Times lesendabréf sem sýnir hvernig umræðan um maríúana tengdist gjarnan andófi gegn Mexíkóum:
,,Maríúana, sem er nú á dögum máski lævísasta fíkniefnið, er bein afleiðing af ótakmörkuðum innflytjendastraumi frá Mexíkó ... Mexíkanskir dópsalar hafa verið uppvísir að því að dreifa sýnishornum af maríúanasígarettum til skólabarna."
Tvennt einkenndi einkum umfjöllun um útbreiðslu maríúana. Í fyrsta lagi var talið að það væri aðallega notað af ,,hættulegum þjóðfélagshópum" sem urðu fyrir vikið viðsjálli en ella - frömdu ofbeldisglæpi og græfu undan lögum og reglu. Í öðru lagi var litið þannig á að maríúana gæti snarað sómakært fólk, umfram allt ungmenni, og hneppt í þrældóm fíknar, fjöllyndis, glæpa og geðveiki. Fréttaflutningur var mest áberandi í landshlutum þar sem neysla maríúana naut mestra vinsælda en var einnig gerð að umtalsefni á stöðum þar sem hennar hafði alls ekki orðið vart.
"Kaþólikkum var kennt um aukna áfengisdrykkju, ópíumneysla var á ábyrgð Kínverja, kókaín runnið undan rifjum blökkumanna og maríúana ættað úr herbúðum Mexíkana."
Dagblöð og tímarit í eigu Williams R. Hearst fóru fremstar í flokki í umfjöllun um maríúana. Hearst var kunnur talsmaður öfgafullrar þjóðernisstefnu og æsifrétta. Hann hafði ímugust á minnihlutahópum og menningu þeirra og notaði hvert tækifæri er gafst til að ýta undir úlfúð í garð litaðra. Hearst var fyrstur til að nota mexíkanska slanguryrðið ,,maríúana" yfir hamp en með því móti tókst honum að vekja skelfingu í hugum lesenda í garð hins nýja ,,æsilyfs" og koma í veg fyrir að sérfróðir gætu borið lýsingar á áorkan þess saman við þekkt áhrif hamps. Stjórnmálamenn, lögreglumenn og blaðamenn sem börðust af hve mestri ákefð gegn ,,maríúanaplágunni" vissu ekki að það sem ,,surtarnir" og ,,spanjólarnir" voru að reykja var í raun vægari afbrigði af sama virka vímuefninu og þeir höfðu sjálfir notað áratugum saman og keypt sem lyfjamixtúru í apótekum handa mökum sínum og börnum!
 |
Harry Jacob Anslinger (1892-1972) var yfirmaður Fíkniefnadeildar alríkislögreglunnar (FBN) í 31 ár, eða frá því að deildin var stofnuð árið 1931 og þar til John F. Kennedy Bandaríkjaforseti leysti hann frá störfum árið 1962. Harry mótaði ekki aðeins stefnuna í fíkniefnamálum heiman fyrir heldur barðist jafnframt ötullega fyrir því að önnur lönd lytu leiðsögn Bandaríkjanna við mótun fíkniefnalöggjafar sinnar. Hann var höfundur heimsvaldastefnu Bandaríkjamanna í fíkniefnamálum og þótt stefna hans hafi reynst helstefna og leitt ómældar hörmungar yfir þjóðir heims er henni ennþá framfylgt í flestum ríkjum. Hollendingar, Danir og Svisslendingar hafa einkum reynt að feta nýjar slóðir í fíkniefnavörnum sínum enda löngum orðið ljóst að Bandaríkjamenn eru með allt niðrum sig í þessum málaflokki.
|
Nær vikulega mátti lesa í dagblöðum Hearst-útgáfunnar krassandi sögur af maríúana. Skýrt var frá því hvernig neyslan framkallaði óseðjandi greddu. Svertingjar breyttust í kynóðar skepnur sem ,,fyrir tilstilli maríúana og satanískrar vúdú-tónlistar [djassins]" nauðguðu hvítum konum. Almenningi var talið í trú um að maríúana væri vanabindandi og undirrót ofbeldisglæpa, greindarskorts og geðveiki. Hættan af maríúana var ekki síst fólgin í því að það lagði blökkumönnum í brjóst hugrekki til að ,,stíga á skugga hvítra manna", ,,horfa í augu þeirra lengur en í þrjár sekúndur" og jafnvel ,,hlægja upp í opið geðið á hvítu fólk!". Önnur eins ósvífni þekktist ekki fyrr en með tilkomu ,,brjálæðis-sígarettunnar."
Rangfærslur um kannabisneyslu birtust þó víðar en í dagblöðum og tímaritum gulu pressunnar. Þær mátti einnig lesa í fagtímaritum lögreglumanna og lögfræðinga. Árið 1932 birtist í bandarísku tímariti um afbrotafræði grein þar sem fullyrt er að neytendur maríúana væru færir um
,,gífurlegt afl og þolgæði þar sem engin þreytumerki gera vart við sig ... Kynferðislegar langanir glæðast og geta leitt til afbrigðilegs háttalags, eins og ósæmilegrar sýniþarfar og nauðgana ... [Notkun maríúana] lýkur með skemmdum á heilavefjum og taugastöðum og veldur óbætanlegu tjóni. Ef henni er fram haldið leiðir hún óhjákvæmilega til sturlunar sem er gjörsamlega ólæknanleg, að sögn þeirra sem best vita, og endar undantekningarlaust með dauða."
Um svipað leyti mátti lesa í fréttatilkynningu frá fíkniefnadeild alríkislögreglunnar að neytandi maríúana
,,verður að djöfli með hneigðir villimanns eða hellisbúans. Kynlanganir hans vakna og sumir af hryllilegustu glæpunum verða að veruleika. Hann heyrir ljós og sér hljóð. Til að komast frá þessu verður hann skyndilega ofsafenginn og getur drepið."
Þegar dagblöð og tímarit hófu að birta æsifréttir um maríúana var neysla þess í algjöru lágmarki í Bandaríkjunum. Vandkvæðin af neyslu maríúana voru ekki til nema á síðum dagblaðanna. Hræðsluáróðurinn gegn hættunni af maríúana jók hins vegar áhuga almennings á efninu og notkun þess fór vaxandi. Umræður urðu á þjóðþinginu, þó ekki vegna sífellt meiri útbreiðslu, heldur aðallega vegna þess að löggæslumenn ,,áætluðu að fimmtíu prósent af ofbeldisglæpum sem framdir eru í hverfum Mexíkana, Spánverja, Suður-Ameríkumanna, Grikkja eða negra megi rekja til þessa meins."
Hamskipti hampneytenda
Á sjöunda áratugnum tóku tveir prófessorar í lögum sig til og könnuðu vandlega hvað væri hæft í sögum um morð og nauðganir samfara neyslu maríúana. Vegna setu sinnar í ríkisskipaðri nefnd um maríúanavandann (National Commission on Marihuana and Drug Abuse) fengu þeir óheftan aðgang að skjalasafni fíkniefnadeildar alríkislögreglunnar og gátu kynnt sér gögn sem flokkuðust sem trúnaðarmál og almenningur hafði ekki áður litið augum. Rannsókn þeirra leiddi í ljós að frásagnir fíkniefnadeildarinnar og æsifréttablaðanna voru tilhæfulausar með öllu. Ekki fannst fótur fyrir neinum þeirra!
"Aðspurður um hvernig maríúana hefði virkað, svaraði sérfræðingur fíkniefnalögreglunnar: ,,Eftir að hafa púað tvívegis á jónunni breyttist ég í leðurblöku."
Á hinn bóginn notfærðu sumir lögfræðingar sér orðið sem fór af maríúana sem málsvörn fyrir skjólstæðinga sína. Verjendur í sumum af frægustu morð- og ofbeldisréttarhöldum þessa tíma héldu því fram að sýkna bæri ákærðu vegna þess að þeir væru ekki ábyrgir gerða sinna sökum tímabundinnar geðveiki af völdum maríúananeyslu. Þessi málsvörn dugði vel þegar henni var beitt og fengu sakborningar mildari dóma en búast mátti við. Í einum af annáluðustu málaferlunum af þessu tagi fullyrti kona, sem var sökuð um morð í Newark í New Jersey, að hún hefði ekki verið með öllum mjalla þegar hún framdi glæpinn. ,,Eftir að ég andaði að mér tvo reyki af maríúanasígarettunni," sagði hún í vitnastúkunni ,,lengdust augntennur mínar um sex tommur og draup af þeim blóð."
 |
Réttarhöldin yfir Ethel ,,Bunny" Sohl fóru fram í janúar 1938. Hún var ákærð fyrir vopnað rán og morð á strætisvagnastjóra. Í apríl sama ár var réttað yfir Arthur Friedman sem myrti tvo lögregluþjóna í New Yorkborg. Í báðum málaferlunum héldu lögmenn varnaraðila því fram að skjólstæðingar þeirra væru óábyrgir gerða sinna sökum maríúananeyslu. Í síðara málinu var ekki beinlínis um neyslu á maríúana að ræða. Friedman fullyrti að þegar taska af maríúana hafi verið sett inn í herbergið til hans hafi hún gefið frá sér svo öflugar ,,manndrápsbylgjur" að ,,óstjórnlegt morðæði" hafi gripið sig með þeim afleiðingum að hann drap bæði hunda og ketti og loks lögregluþjónana tvo. Dr. James Munch, sérlegur sérfræðingur fíkniefnalögreglunnar um áhrif kannabisefna, bar vitni við bæði réttarhöldin og tók undir sjónarmið verjendanna. |
Til að sýna fram á að slíkt gæti í raun gerst fékk lögmaður ákærðu James nokkurn Munch til að bera vitni. James C. Munch var doktor í lyfjafræði og Anslinger hafði skipað hann í embætti opinbers sérfræðings um maríúana hjá fíkniefnadeildinni (Official Expert of the Federal Bureau of Narcotics). Embætti sem hann gegndi til ársins 1962. Munch áréttaði að líkamleg umbreyting af völdum maríúana væri síður en svo óalgeng, enda ætti hann að vita það manna best, eftir að hafa reynt það á sjálfum sér. Aðspurður um hvernig maríúana hefði virkað svaraði sérfræðingur fíkniefnalögreglunnar: ,,Eftir að hafa púað tvívegis á jónunni breyttist ég í leðurblöku." Hann lét ekki staðar numið heldur útskýrði fyrir réttinum hvernig hann hafi flögrað um herbergið í fimmtán mínútur og loks rankað við sér í fimm hundruð feta djúpri blekbyttu! Fréttamönnum þótti frásögn embættismannsins að vonum forvitnileg og daginn eftir mátti sjá flennistóra fyrirsögn á forsíðu eins dagblaðsins í Newark:
,,MANNDRÁPSLYF BREYTIR DOKTOR Í LEÐURBLÖKU!"
Hert viðurlög gegn neyslu maríúana
Skömmu eftir að skattalöggjöfin um maríúanaviðskipti tók gildi hóf fíkniefnadeild alríkislögreglunnar áróðursherferð sem miðaði að því að þyngja viðurlög við neyslu, sölu og dreifingu á maríúana. Henni var vel ágengt, einkum og sér í lagi meðal dómara sem létu glepjast af órökstuddum dylgjum slúðurblaðanna. Í dómsúrskurði í einu af fyrstu málunum, sem höfðað var eftir að nýju lögunum var komið á, tiltók dómari í Colorado:
,,Ég álít maríúana vera verst allra fíkniefna - stórum verri heldur en morfín eða kókaín. Undir áhrifum þess verða menn að villidýrum, líkt og á við í tilviki [hins ákærða]. Maríúana eyðileggur lífið sjálft. Ég hef enga samúð með þeim sem selja þetta illgresi. Í framtíðinni mun ég beita ströngustu viðurlögum sem við liggja. Ríkisstjórnin mun framfylgja þessum nýju lögum af fullum þunga."
Flestir dómarar voru sama sinnis. Læknar sem ávísuðu kannabis handa sjúklingum sínum eða voguðu sér að rannsaka áhrif þess voru meðhöndlaðir sem glæpamenn. Sjúklingar, læknar, bændur og neytendur maríúana voru settir bak við lás og slá með nauðgurum og morðingjum. Árið 1939 hóf fíkniefnadeildin skipulegar ofsóknir á hendur bandarísku læknasamtökunum. Harry J. Anslinger, yfirmaður fíkniefnadeildar alríkisstjórnarinnar, gat ekki fyrirgefið þeim andófið og hugðist kúga þau til hlýðni. Á því eina ári voru liðlega þrjú þúsund læknar lögsóttir fyrir að gefa sjúklingum sínum bannfærð lyf, margir þeirra voru sviptir læknaleyfi og hlutu fangelsisdóma. Með aðgerðunum var starfsferill heiðvirðra lækna lagður í rúst og þúsundir fjölskyldna fóru á vonarvöl.
Öllum mátti nú ljóst vera að kannabis var lífshættulegt lyf, ef ekki vegna eigin verkunar, þá fyrir þær sakir hvernig yfirvöld brugðust við notkun þess. Læknasamtökin sáu fljótt að þau áttu við ofurefli að etja og sömdu frið við Anslinger. Þau létu af stuðningi sínum við maríúana og tóku brátt upp afstöðu sem var í öllum meginatriðum samhljóma viðhorfum Fíkniefnadeildar alríkislögreglunnar.
Ógnir friðarlyfsins
Með aukinni útbreiðslu og notkun rann upp fyrir mörgum að sögur af ofbeldisverkun maríúana ættu ekki við rök að styðjast. Hamagangur fjölmiðla stækkaði sífellt neytendahópinn og þekking á áhrifum lyfsins fór vaxandi. Vandlæturum var ekki lengur stætt á því að gera morð og nauðganir að umtalsefni í tengslum við neyslu kannabisefna. Almennir borgarar, ekki síst lögreglumenn, höfðu orð á því að maríúananeytendur, sem þeir kæmust í kynni við væru upp til hópa friðsemdarfólk og lítt til vandræða fallnir. Fulltrúar kvenfélaga og kristilegra félagasamtaka, eins og K.F.U.M. - K., og málsvarar annarra velferðarsamtaka er höfðu baráttu gegn neyslu maríúana á stefnuskrá sinni, kvörtuðu yfir því að fólk tæki ekki lengur mark á málflutningi þeirra.
"Anslinger fullyrti blygðunarlaust að maríúana fyllti neytendur þvílíkri friðsæld að þeir breyttust umsvifalaust í friðarsinna - og að kommúnistar mundu óhjákvæmilega notfæra sér það."
Yfirvöldum varð ljóst að ekki dugði lengur að lýsa hinum dæmigerða maríúananeytenda sem hjólgröðum, froðufellandi morðvargi. Sú ímynd þjónaði ekki lengur tilgangi sínum, hún missti marks og því þyrfti að skapa nýjar áherslur í áróðrinum. Samfélagið hafði einnig tekið miklum stakkaskiptum frá því sem áður var. Í hugum almennings stóð þjóðinni ekki lengur ógn af Mexíkóum eða nýbúum af rómönskum uppruna. Óvina ríkisins var nú einkum að finna meðal þjóða þar sem kommúnistaflokkar voru við völd og hjá samverkamönnum þeirra innanlands. Seinni heimsstyrjöldin, kalda stríðið sem hófst í kjölfarið og Kóreustríðið færðu Bandaríkjamönnum sönnur á að tími alþjóðlegra átaka væri síður en svo liðinn. Vestræn lýðræðisríki yrðu að vera í stakk búin til að verja heimsskoðun sína og hagsmuni með kjafti og klóm.
Harry Anslinger notfærði sér þessar nýju samfélagsaðstæður af stakri snilld. Nú var almenningi sagt að hér væri á ferðinni langtum hættulegra og lúmskara lyf en nokkurn hafði órað fyrir. Í vitnaleiðslum þjóðþingsins árið 1948 kunngerði Anslinger purkunarlaust að maríúana blési neytendum í brjóst þvílíka rósemd að þeir breyttust umsvifalaust í friðarsinna - og að kommúnistar gætu og mundu óhjákvæmilega nota það til að slæva baráttuþrek bandarísku þjóðarinnar. Þótt hér væri á ferðinni algjör umsnúningur á því sem hann hafði áður sagt um ,,ofbeldisáhrif" maríúana tókst honum að vinna hug og hjörtu þingmanna - sem ótrauðir staðfestu fyrri löggjöf um meðferð og viðskipti með maríúana - og í þetta sinn af algerlega öndverðum ástæðum en lögin voru upphaflega reist á!
Fíkniefnalögreglumenn tóku nú að lýsa fyrir blaðamönnum hvernig útbreiðsla maríúana væri í reynd lævíst bragð rússneskra og kínverskra kommúnista er stefndu ljóst og leynt að því að sjúga lífskraftinn úr æskulýð landsins og breyta honum í sinnulaus, síbrosandi dauðyfli. Náinn vinur og ákafur stuðningsmaður Anslingers, öldungadeildarþingmaðurinn Joseph McCarthy , greip boltann á lofti. Í herferð sinni gegn leynilegum útsendurum kommúnista varaði hann ítrekað við þessu þjóðhættulega vopni sem beitt væri í þágu undirróðursaflanna. Sendifulltrúar ríkisstjórna Sovétríkjanna og Kína gerðu gys að aðdróttununum, bæði í blaðaviðtölum og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, og fannst þær bera sjúklegri ofsóknarkennd bandarískra embættismanna glöggt vitni. Ekki leið þó á löngu uns þeirra eigin ríkisstjórnir bönnuðu hampneyslu af ótta við að herskáir kapítalistar gætu notfært sér hana til að ala á sáttfýsi og spekt meðal hermanna sósíalísku ríkjanna!
 |
Joseph R. McCarthy þingmaður Repúblikaflokksins var formaður öldungadeildarnefndar sem rannsakaði starfsemi þjóðhættulegra afla, einkum meintra kommúnista, innan bandaríska stjórnkerfisins. Kommúnistaveiðar McCarthys eða mccarthyisminn, eins og ofsóknir hans voru síðar nefndar, biðu að lokum mikinn álitshnekki og eru taldar myrkur kafli í stjórnmálasögu Bandaríkjanna. Harry Anslinger, yfirmaður fíkniefnadeildarinnar, segir í sjálfsævisögu sinni The Murderers að öldungadeildarþingmaðurinn hafi verið forfallinn morfínneytandi og segist sjálfur hafa útvegað honum morfín árum saman. Með því vildi Anslinger, að eigin sögn, koma í veg fyrir að kommúnistar gætu notfært sér fíkn þessa ,,skarpskyggna og merka föðurlandsvinar" málstaði sínum til framdráttar. |
Stóra lygin: Kannabis og neysla sterkari efna
Árið 1952 var samþykkt á Bandaríkjaþingi frumvarp til laga um ávana- og fíkniefni þar sem maríúana var í fyrsta sinn sett á lista með öðrum ólöglegum lyfjum. Það var ekki lengur meðhöndlað ein síns liðs með sérstakri löggjöf heldur haft á bannlista með kókaíni, morfíni, heróíni og örðum bannfærðum vímuefnum. Fyrir vikið laut sala og meðferð maríúana sömu ákvæðum í hegningarlögum og tók til þessara efna, og þýddi það töluverða víkkun refsiramma frá því sem áður var. Fyrir tíma nýju laganna var hámarksrefsing vegna brota á lögum um maríúanaviðskipti fimm ára fangelsi og/eða 2000$ sekt. Nú gátu neytendur maríúana hins vegar átt von á því að vera dæmdir í tuttugu ára fangelsi fyrir það eitt að vera með óverulegt magn af maríúana í fórum sínum.
Boggs-lögunum (eins og þau voru nefnd í höfuðið á frummælandanum Hale Boggs þingmanni) var einkum ætlað að koma í veg fyrir útbreiðslu heróíns, morfíns og annarra ópíumættaðra deyfilyfja. Fjölmargir sem báru vitni við lagasetninguna töldu að maríúana og aðrar gerðir kannabisefna ættu ekki heima í löggjöfinni. Hér væri á ferðinni tiltölulega meinlaus vímugjafi er ætti fátt sem ekkert sameiginlegt með sterkum fíkniefnum, eins og kókaíni og heróíni. Dr. Harris Isbell, stjórnarformaður ríkisrekins meðferðarheimilis fyrir fíkniefnaneytendur, sagði í skýrslu til laganefndar þingsins, að læknar væru sammála um að maríúana væri ekki ávanabindandi, ylli hvorki geðveiki eða dauða, né leiddi notkun þess til glæpa eða ofbeldisverka. Um neyslu maríúana fjölyrti hann:
,,Þeir sem reykja maríúana komast venjulega í milda vímu, flissa, hlæja, eru engum til ama og skemmta sér konunglega. Þeir skjögra ekki né detta og reyna sjaldnast að skaða neinn. Það hefur ekki verið sýnt fram á að maríúanareykingar leiði til ofbeldisverka né kynferðisafbrota. Neysla maríúana hefur engar óþægilegar aukaverkanir í för með sér, ávani myndast ekki og neyslu má auðveldlega hætta hvenær sem er. Í reynd er sennilega auðveldar að venja sig af maríúanareykingum en tóbaksreykingum."
Staðhæfing dr. Isbells um að maríúana væri ekki líkamlega ávanabindandi var studd vitnisburði annarra lækna, starfsmanna fangelsisstofnanna og kom jafnframt fram í yfirlýsingum fíkniefnaneytenda er ánetjast höfðu neyslu sterkra deyfilyfja. Halda mætti að Harry J. Anslinger, sem mætti fyrir nefndinni, væri meira eða minna upptefldur. Hann var þó ekki að baki dottinn. Harry var nú hógværðin uppmáluð og viðurkenndi fúslega að læknirinn hefði sennilega rétt fyrir sér með það að maríúana væri ekki ávanabindandi, og ylli líklega hvorki geðveiki né dauða. Það væri aftur á móti ljóst að neysla maríúana væri ,,óumdeilanlega fyrsta skrefið í átt að heróínfíkn" og af þeim sökum bæri að sporna gegn útbreiðslu þess.
Anslinger sagði af þessu tilefni:
,,Rösklega fimmtíu prósent af þessum ungu fíklum byrjuðu á því að reykja maríúana. Þeir byrjuðu þar og leiddust síðan út í heróín; þeir gripu til nálarinnar þegar unaðurinn af maríúana var horfinn."
 |
Refsiákvæði gegn sölu og meðferð ólögmætra fíkniefna þyngdust þegar fram leið. Árið 1958 var svo komið að í sumum fylkjum Bandaríkjanna voru menn látnir sæta fangelsi allt að 40 árum fyrir að vera með meira en 1,62 grömm af maríúana í vörslu sinni. Í Virginíu var sem dæmi lágmarksrefsing fyrir viðskipti með maríúana 20 ára fangelsi á meðan lágmarksrefsivist fyrir nauðgun var 10 ár og 15 ár fyrir morð! Í öðrum fylkjum var hægt að dæma fólk í lífstíðarfangelsi fyrir sölu og meðferð á kannabisefnum. Það sem er þó undarlegast við þetta allt saman er að fíkniefnalöggjöfin í mörgum fylkjum Bandaríkjanna hefur ekki tekið neinum breytingum frá því á fimmta áratugnum. Ennþá er verið að dæma fólk í 20 til 30 ára fangelsi fyrir viðskipti með nokkrar únsur af maríúana. Núverandi dómsmálaráðherra Íslands, Sólveig Pétursdóttir, telur farsælast að taka mið af stefnu Bandaríkjamanna þegar kemur að því að móta íslenska fíkniefnalöggjöf. Líkt og í sögunni ,,Nýju föt keisarans" gengur hún um með bandarískum ráðgjöfum sínum berrössuð í eigin barnaskap. |
Harry Anslinger var aftur kominn í mótsögn við sjálfan sig. Í vitnaleiðslum þjóðþingsins árið 1937 fullyrti hann að engin tengsl væri milli heróínfíknar og neyslu maríúana. Við það tækifæri sagði hann:
,,HR. ANSLINGER: ... Þetta lyf er ekki brúkað af þeim sem nota heróín og morfín. Það er notað af allt öðrum flokki manna, aðallega af yngri hópi fólks. Aldur morfín- og heróínfíkla fer hækkandi með hverju árinu, á meðan þeir sem reykja maríúana eru tiltölulega ungir að árum.
HR. DINGELL: Ég er að velta því fyrir mér hvort að maríúanafíkillinn þróast út í að vera heróín-, ópíum- eða kókaínneytandi.
HR. ANSLINGER: Nei, herra. Ég hef ekki heyrt um neitt slíkt tilfelli. Ég held að þetta séu algerlega sitt hvor hópurinn. Maríúananeytandinn þróast ekki í þá átt.
HR. DINGEL: Og sá sem eru í hörðu efnunum, leitar hann ekki á náðir maríúana?
HR. ANSLINGER: Nei, herra. Hann kemur ekki nálægt því ..."
Margir aðrir; læknar, afbrotafræðingar, lögreglumenn og starfsmenn fíkniefnadeildarinnar tóku undir hina nýju kenningu Anslingers. Hale Boggs útskýrði hana fyrir fulltrúardeild Bandaríkjaþings:
,,Ungt fólk byrjar yfirleitt að feta brautina sem leiðir til fíkniávana á því að reykja maríúana. Það færist síðan hægt og bítandi yfir í neyslu eiturlyfja eins og kókaíns, morfíns og heróíns. Þegar þetta unga fólk verður háð eiturlyfjum, heróíni sem dæmi, sem kosta á bilinu frá átta til fimmtán dollara á dag, verður það í mörgum tilvikum að leggja fyrir sig glæpi … og vændi … til að standa straum að kostnaðinum sem fylgir neyslunni."
Þingmaðurinn benti aftur á móti ekki á vísindaleg gögn máli sínu til stuðnings. Allar þekktar vísindarannsóknir sem tiltækar voru á þeim tíma höfðu enda sýnt að ekkert samband væri á milli hampneyslu og notkunar ,,sterkari fíkniefna".
Kenningin um að hassreykingar leiddu til neyslu skaðlegri efna var engu að síður komin á koppinn. Hún átti eftir að hafa geysileg áhrif á stefnumótun í fíkniefnamálum næstu áratugina. Þótt enn hafi ekki verið sýnt fram á sannleiksgildi hennar mótar hún ennþá viðhorf fólks til kannabisefna og almenna umræðu um fíkniefni og fíkniefnavarnir. Í fyrstu var því einkum trúað að neysla kannabis leiddi til neyslu heróíns, morfíns eða annarra sterkra deyfilyfja. Á sjöunda áratugnum þegar notkun skynörvandi efna færðist í aukana vildu margir meina að kannabisneysla væri fyrsta skrefið í átt til tilrauna með LSD, meskalín og skynörvandi sveppi af ýmsu tagi. Síðustu áratugi hefur lítið borið á þeim málflutningi. Nú á dögum er hins vegar haft fyrir satt að neytendur kannabisefna leiðist fyrr eða síðar út í neyslu örvandi efna, einkum amfetamíns og kókaíns.
|
Vísa á þessa grein
Prenta greinina
Mitt álit
Fara efst á síðu
