Ræðu þessa flutti höfðinginn
Seattle, leiðtogi Duwamish-ættflokkasambandsins, árið 1854. Ræðan var svar við tilmælum Franklin Pearce, forseta Bandaríkjanna, en stjórn hans hafði lagt til stofnun sérstakra verndarsvæða í norðvesturhluta Bandaríkjanna. Ári síðar en ræða þessi var flutt voru samningar undirritaðir er
leyfðu fjórtán flokkum indíána að velja sér kjördali sína sem slík verndarsvæði. Þremur mánuðum
síðar braust út stríð og landnemar og námugrafarar flykktust inn á "vernduðu" svæðin sem um hafði
verið samið. Deilan stóð í full þrjú ár og braut niður dug og styrk indíána norðvestursvæðisins.
Nú - nálega hundrað og fimmtíu árum síðar - hafa orð hins mikla höfðingja - Seattle - mikinn og
þarfan boðskap að færa mönnum hvarvetna þar sem þeir ræna landið trjám þess, blómum og dýrum -
meira af græðgi en þörf. Ekki þarf grannt að lesa til að komast að raun um að höfðingi Seattle
hefur margt að segja "hinum hvíta manni" á fleiri sviðum en náttúruverndar einnar sem honum er
full þörf að huga að einmitt nú á okkar dögum - ekki síst þeim sem telja sig kristna.
 |
Deilt er um hvort að Höfðingi
Seattle, sem hér sést á mynd, eigi allan heiðurinn
af ræðunni ,,Ef vér seljum land". Vitað er
handritahöfundurinn Ted Perry sótti í smiðju til
hans og samdi ræðu sem byggir að miklu leyti á ræðu er
Seattle flutti í desember, árið 1854 í Seattle. Sú ræða
var skráð af Henry Smith, og birtist í Seattle
Sunday Star, þrjátíu árum síðar, nánar tiltekið þann 29.
október árið 1887. Hvort einstaka orði hafi veri hnikað
til í þýðingu ræðunnar (ekki ólíklegt því hún var
upphaflega flutt á salish, tungu Duwamish-indíána)
skiptir ekki öllu máli heldur hitt að inntak hennar er í
anda lífsviðhorfa frumbyggja
Vínlands. |
Hinn mikil höfðingi í Washington hefir sent oss orð að hann vilji kaupa vort land.
Hinn mikli höfðingi hefir einnig sent oss þau orð að hann vonist til gagnkvæmrar vináttu og
velvildar milli míns og síns fólks. Þetta er vingjarnlegt af hans hálfu því hann veit gjörla hann
hefir litla þörf fyrir vort endurgjald. En vér munum ígrunda tilboð yðvart. Því vér vitum fullvel að
hinn hvíti maður mun koma með byssur sínar og hremma landið úr höndum vorum, þótt vér seljum það
ekki. Öllu því sem Seattle höfðingi segir má hinn mikli höfðingi í Washington treysta - ekki síður
en hinn hvíti maður treystir endurkomu vorsins. Orð mín eru sem stjörnur festingarinnar - þau
ganga ekki til viðar.
Hvernig getur nokkur selt eða keypt himininn - ylgjafa jarðar? Sú hugmynd er oss afar
framandleg.
Vér getum ekki slegið eign vorri á ferskleika loftsins né á blik vatnsins. Hvernig getið þér þá
keypt þetta af oss
Hvert fótmál jarðar er voru fólki heilagt. Hver tindrandi barrnál, hvert sandkorn á ströndinni,
hver daggarperla hinna myrku skóga, hvert rjóður og hvert skorkvikindi er heilagt í minningum og
reynslu míns fólks.
Hinn rammi safi, er stígur upp boli trjánna, geymir minningar hins rauða manns. Dauðir gleymdu
hvítu mennirnir því landi sem fæddi þá af sér, farnir á gönguferð milli stjarnanna. En vér erum
partur jarðar og jörðin er partur af oss. Ilmberandi blómin eru systur vorar; hjörturinn, hesturinn,
hinn mikli örn, allir þessir eru bræður vorir. Gilklungrin, vessar jarðar í enginu, búkvarmi hestsins
og - maðurinn, allir heyra þeir sömu fjölskyldunni til.
Þetta land er oss heilagt
Svo að þegar hinn mikli höfðingi í Washington sendir oss orð þeirrar veru að hann vilji kaupa af
oss land þá mælist hann ekki til lítils. Hinn mikli höfðingi sendir oss einnig sín orð þess efnis
að hann vilji eftirláta oss staði þar sem vér getum lifað oss sjálfum voru lífi sem þægilegast.
Hann vill verða vor faðir og vér hans börn. Svo vér munum ígrunda tilboð hans að selja honum vort
land. En það verður ekki auðvelt því þetta land er oss heilagt land.
Silfurmerlað vatnið, sem streymir um ár og læki, það er ekki bara vatn, það er dreyri vorra áa.
Ef vér seljum yður land skuluð þér minnast þess að það er heilög jörð og þér skuluð kenna börnum
yðrum að hún sé heilög og að hið vofumyrka endurskin hinna spegilfægðu vatna færir á svið sagnir
af mínu fólki.
"Hinn hvíti maður möndlar móður sína jörðina - sem hún væri eitthvað sem má plægja, rupla eða
selja; eins og kvikfénað eða glerperlur sem ganga kaupum og sölum.."
Þegar vötnin rymja er það raust föður míns sem ymur. Árnar þær eru vorir bræður, þær slökkva
vorn þorsta, þær fleyta kanónum og þaðan kemur saðning vorum börnum. Ef vér seljum yður vort
land verðið þér að kenna börnum yðrum að árnar séu vorir bræður, að þau verði að sýna þeim sama
vinarþelið og systkinum sínum.
Hinn rauði maður hefur stöðugt orðið að þoka fyrir hinum framsækna hvíta manni, eins og dalalæða
sem hopar fyrir rísandi sól. En aska vorra feðra, hún er helg. Þeirra grafir eru heilög vé og
jafnt er komið á um hæðadrögin og trén. Þessi skiki jarðar var oss gefinn.
Borgir yðvar gera oss súrt í augum
Vér gerum oss ljóst að hinn hvíti maður skilur ekki lífshætti vora. Ein skák lands er honum
ekki meira virði en hver önnur. Hann er gestur um nótt sem hrifsar það af borðum sem hann þarfnast.
Jörðin er ekki systir hans - heldur mótstöðumaður - og þegar hann hefur yfirbugað hana flytur
hann sig bara um set. Hann skilur grafir feðra sinna slyppar og snauðar og kærir sig kollóttan.
Hann rænir jörðina frá sínum eigin börnum. Frumburðaréttur þeirra sem grafir feðranna hyljast
grómi gleymsku og dauða.
Hinn hvíti maður möndlar móður sína jörðina - sem hún væri eitthvað sem má plægja, rupla eða
selja; eins og kvikfénað eða glerperlur sem ganga kaupum og sölum. Lítt seðjandi græðgi hans
blóðmjólkar jörðina og skilur hana eftir flakandi í sárum blásandi foksanda.
Ég veit ekki. Vorir vegir greinast frá yðrum vegum. Borgir yðar - slíkar sýnir gera oss
súrt í augum, hinum rauðu mönnum. En vera má það sé vegna þess hinn rauði maður sé villimaður
og sé skilnings vant.
Í borgum hins hvíta manns finnst hvergi hljóðlátt afdrep. Ekkert hlé, enginn griðastaður
þar sem maður getur hlustað eftir laufunum þegar þau sprengja af sér vetrarhulstrin, þegar
þau breiða úr sér á vorin eða eftir skrjáfandi vængjablaki skordýranna. En kannski það sé
vegna þess að ég sé villimaður og mig skorti skilning? Skröltið aðeins meiðir eyru manns.
Og hvað er lengur til að lifa fyrir þegar maðurinn nemur ekki óttusöng fuglana eða kappræður
froskanna umhverfis tjörnina. Ég er rauður maður og skil ekki. Indíáninn kýs fremur þann blíða
þyt vindsins er hann fer höndum um andlit tjarnarinnar og sjálfan ilm golunnar sem stígur hrein
eftir hádegisbað skúrarinnar eða þrungin angan furunnar.
Loftið er oss kostaríkt
 |
,,Segið börnunum að þau skuli sýna jörðinni virðingu, að jörðin sé kvik af lífi vors kynstofns.
Kennið börnunum það sem vér kenndum vorum börnum; að jörðin hún sé vor móðir. Hvað sem kemur yfir
jörðina, það mun koma fram við syni jarðarinnar. Ef menn hrækja í andlit jarðar þá hrækja þeir á
sjálfa sig." |
Loftið er hinum rauða manni dýrmætt því allir hlutir anda sama andardrættinum. Hinn hvíti
maður virðist ekki hafa orðið loftsins var - því sem hann sjálfur andar. Eins og margra dægra
nár finnur hann öngva lykt.
En ef vér seljum yður vort land þá verðið þér að muna að loftið er oss kostaríkt. Að það
deilir einum anda með þeim sem það nærir. Sá blær sem hinn fyrsti andardráttur vorra langfeðra
bergði af, hann tók og þeirra síðasta andvarp í faðminn. Og sá hinn sami blær mun og blása lífi
í nasir vorum börnum og yðrum börnum. Og ef vér seljum yður vort land þá verðið þér að geyma þess
vel og hafa á því helgi þess staðar þangað sem jafnvel hinn hvíti maður getur horfið til og bergt
angan ilmríkra blóma engisins.
Svo vér munum ígrunda tilboð yðvart að selja vort land. En ef vér veljum þann kostinn að selja
vil ég setja eitt skilyrði; hinn hvíti maður verður að koma fram við dýrin sem væru þau systkini
hans.
Hvað er maðurinn sviptur dýrunum?
Ég er villimaður og ég skil ekki aðrar leiðir en hans. Ég hefi þúsundum saman barið augum
rotnandi hræ buffalóanna á sléttunum skilin eftir af hinum hvíta manni þar sem þau liggja skotin
út um glugga eimreiðanna er geystust framhjá. Ég er villimaður og skil ekki hvernig reykspúandi
járnfákur getur orðið buffalóunum ástsælu að aldurtila, buffalóunum sem vér fellum ekki nema
tileyddir oss til lífsbjargar.
"Það sem hendir jörðina, það mun og henda syni jarðar. Maðurinn sló ekki
vef lífsins, hann er
þráður í þeim vef sem lífið sló. Það sem hann gerir vefnum, það gerir hann sjálfum sér."
Hvað er maðurinn sviptur dýrunum? Þegar öll dýrin eru burt sópuð af ásýnd jarðar þá mun maðurinn tærast upp í einsemd sálar sinnar. Því það sem kemur fyrir dýrin, það mun einnig koma fram við
manninn - og fyrr en hann uggir. Allir hlutir eru bundnir á einn streng.
Þér verðið að kenna börnum yðrum að jörðin, sem þau trítla fótum, hún sé þakin ösku vorra feðra.
Segið börnunum að þau skuli sýna jörðinni virðingu, að jörðin sé kvik af lífi vors kynstofns.
Kennið börnunum það sem vér kenndum vorum börnum; að jörðin hún sé vor móðir. Hvað sem kemur yfir
jörðina, það mun koma fram við syni jarðarinnar. Ef menn hrækja í andlit jarðar þá hrækja þeir á
sjálfa sig.
Þetta vitum vér: Jörðin heyrir ekki manninum til, maðurinn heyrir jörðinni til. Þetta er það
sem vér vitum: Allir hlutir eru fléttaðir sömu viðjum, eins og blóðið tengir saman ættstofninn.
Það sem hendir jörðina, það mun og henda syni jarðar. Maðurinn sló ekki vef lífsins, hann er
þráður í þeim vef sem lífið sló. Það sem hann gerir vefnum, það gerir hann sjálfum sér.
En vér munum ígrunda tilboð yðvart að halda til þeirra griðlanda sem þér hafið fyrirhugað
voru fólki. Vér munum lifa voru lífi og fara með friði. Það skiptir ekki sköpum hvar vér eyðum
síðustu ævidögunum.
Hinn hvíti maður fær ekki umflúið sitt skapadægur
Börn vor hafa litið feður sína svívirta í ósigrinum. Herir vorir hafa bergt bikar
niðurlægingarinnar. Og sigraðir hverfa þeir að iðjuleysi og slæpingshætti og spilla líkömum sínum með hóglífi og neyslu sterkra drykkja. Það kemur í einn stað niður hvar vér verjum síðustu ævidögunum - þeir verða ekki það margir. Nokkrar eyktir til viðbótar, nokkrir vetur enn, og enginn börn þess mikla kynstofns sem eitt sinn byggði jörðina og reikaði um skógana í fámennum flokkum verða lengur til að syrgja á leiðum þess fólks sem fyrrum hugði sig ekki síður voldugt og vondjarft en yðvart fólk.
En hví skyldi ég harma brotthvarf míns fólks? Ættflokkar eru samsafnaður fólks - það er
allt og sumt. Fólk kemur og fólk fer eins og öldur á sjó. Jafnvel hinn hvíti maður, hvers
Guð gengur honum við hlið og kastar á orðum eins og kumpán sinn yfrum öxl sér, hann mun
heldur ekki fá umflúið sitt skapdægur - sem öllum er jafnt fyrirhugað. Má vera vér séum þá
bræður þegar öll kurl koma til grafar. Bíðum og sjáum.
Vor Guð er sá sami og yðvar Guð
 |
,,Vér kynnum að skilja allt þetta bara vér vissum hvaða drauma hvíti maðurinn elur - hvaða framtíðarasýnir hann innrætir börnum sínum á löngum vetrarkvöldum - hvaða hugsýnir
hann brennir inn í hugi þeirra svo þau ali vonir í brjósti til morgundagsins." |
En einn hlut vitum vér sem hinn hinn hvíti maður kann líka að uppgötva einn dag: Vor Guð
er einnig hinn sami Guð og yðvar Guð. Þér kunnið nú að halda að þér getið eignað yður hann
eins og þér girnist að eigna yður vort land. En það munuð þér aldrei geta. Hann er mannsins
Guð. Og samúð hans breiðir sig jafnt yfir hinn rauða mann sem hinn hvíta. Þessi jörð er honum
dýrmæt. Að skaða jörðina er að ausa skapara hennar svívirðingum. Hinn hvíti maður - einnig hann -
mun líða undir lok, kannski skjótar en nokkur kynþáttur annar. Haldið áfram að ata nóttból yðar
sorpi og fyrr en nokkurn uggir munuð þér kafna í yðar eigin saur.
En þér munuð lýsa skært meðan þér fuðrið upp tendruð loga af kyndli þess Guðs sem vísaði yður
til þessa lands og fyrir einhverjar sakir gaf það og örlög hins rauða manns á yðvart vald, uns
þér brennið til kola. Þau sköp eru oss hinn óútskýrði leyndardómur; því vér munum ekki vita
þann dag þegar öllum buffalóunum hefir verið slátrað, hið frjálsa stóð tamið við beisli og mél,
hin fjarlægustu skógarrjóður menguð fnyk manna og útsýnishæðirnar girtar af símasandi vírum.
Hvað varð um örninn? Farinn. Og hvað boðar það að skilja við fóthvatan tærleikann og missa af
slóðum veiðihjarðarinnar? Þurrð lífsbjargar - upphaf hungurvöku.
Elskið landið eins og vér höfum elskað það
Vér kynnum að skilja allt þetta bara vér vissum hvaða drauma hvíti maðurinn elur -
hvaða framtíðarasýnir hann innrætir börnum sínum á löngum vetrarkvöldum - hvaða hugsýnir
hann brennir inn í hugi þeirra svo þau ali vonir í brjósti til morgundagsins. En vér erum
villimenn. Draumar hvíta mannsins eru oss dulrúnir. Og fyrir þær sakir munum vér halda
hvor sína leið.
"Einn er sá hlutur er vér vitum: Vor Guð hann er sá sami og yðvar Guð.
Þessi jörð er honum
dýrmæt. Einnig hinn hvíti maður fær ekki umflúinn sinn skapadóm."
Svo vér munum ígrunda tilboð yðvart að þér falið af oss landið. En ef vér samþykkjum mun
það til þess gjört að tryggja oss þau griðland sem þér hafið heitið oss. Þar mun oss máski
auðnast að ljúka vorum fáum dögum að vorum geðþótta. Þegar síðasti rauði maðurinn er horfinn
af yfirborði jarðar og minjar hans aðeins forsæla þess skýs sem hrekur yfir slétturnar munu
strendur og skógar þessa lands samt geyma anda míns fólks því það elskaði þessa jörð eins og
nýalið barn hjartslátt sinnar móður. Ef vér seljum yður vort land þá elskið það eins og vér
höfum elskað það. Annist það eins og vér höfum annast það. Standið vörð um minningu þess eins og það var þegar þér tókuð við því í hjörtum yðrum. Og með öllum yðrum styrk og með öllum yðrum hjörtum varðveitið það handa börnunum - og elskið það eins og Guð hefir elskað oss öll.
Einn er sá hlutur er vér vitum: Vor Guð hann er sá sami og yðvar Guð. Þessi jörð er honum
dýrmæt. Einnig hinn hvíti maður fær ekki umflúinn sinn skapadóm. Þegar öll vötn eru komin
saman kunnum vér að reynast bræður eftir allt.
Vér skulum bíða og sjá.
Þýðing: Skúli Magnússon.
|