Margar sögur eru til af töframætti Sama og kunnáttu þeirra í að ferðast út úr líkamanum eða á gandinum. Á miðri 17. öld hélt til dæmis Sami einn sýningu fyrir erkibiskup Uppsala, að viðstöddum lækni og fjölda embættismanna. Hann segist ætla út úr líkamanum og biður að líkami hans verði ekki hreyfður meðan á hamskiptunum standi, ,,...því að sál mín mun yfirgefa líkamann og mun ég sýnast dauður. En innan skamms tíma, þegar sál mín hefur snúið aftur, mun ég vakna." Lördal, en svo hét Saminn, sagðist mundu senda sál sína til bústaðar erkibiskups í Uppsölum og aðgæta hvað erkibiskupsfrúin væri að gera og einnig sanna að hann hefði verið þar. Þegar Saminn vaknar loks úr dáinu segist hann hafa hitt biskupsfrúna í eldhúsinu og lýsir þar öllu í smáatriðum. Hann segist hafa tekið giftingarhring, sem hún missti af fingri sér, og falið hann í kolafötu. Erkibiskupinn skrifar því næst konu sinni og biður hana að segja sér frá því hvað fyrir hana hafi borið þessa tilteknu stund dagsins. Í svarbréfi biskupsfrúarinnar kom í ljós að hún hafði týnt giftingarhringnum þennan morgun og grunaði helst að Sami, sem hún hafði hitt, hefði stolið honum. Hún segir frá því að Saminn hafi komið andartak inn í eldhúsið þar sem hún var að elda mat og farið án þess að mæla nokkuð. Við eftirgrennslan fannst giftingarhringurinn loks í kolafötunni!

Á fyrri hluta þessarar aldar voru flestir mannfræðingar þeirrar skoðunar að frásagnir seiðmanna af hamförum um loft og lög væru ekki marktækar. Þær gengu í berhögg við vísindaþekkingu þess tíma og hlytu þar af leiðandi að vera fjarri öllum sanni. Rannsóknir dulsálfræðinga ollu gagngerum breytingum á þessu viðhorfi. Tilraunir með ,,sálfarir" leiddu í ljós að vitund mannsins getur skilist frá líkamanum og kannað fjarlæga staði. Þannig ferðir utan líkamans eru rannsakaðar á tilraunastofum. Í einni ,,út-úr-líkamanum" tilraun fór meðvitund tilraunaþegans með nokkru millibili inn í lokaða járnhirslu og las þar röð talna sem tölva hafði valið. Tilraunaþeginn sneri að því búnu aftur til líkamans og gat greint vísindamönnunum frá því hvaða tölur höfðu komið fram hverju sinni.

"Vísindamenn og aðrir sem rannsaka þessi mál standa ráðþrota gagnvart þeirri staðreynd að gamlar spásagnir hafa í raun komið fram."

Vísindamenn kunna enga skýringu á framsýni og öðrum sálrænum hæfileikum. Ýmsar tilgátur hafa verið settar fram, en meginþættir þeirra eru lítt sannfærandi og varpa engu ljósi á fyrirbærin fremur en óbreyttir hugarórar dulspekinga. Enn sem komið er virðast viðlík dulsálfræðileg fyrirbrigði með öllu ofviða hefðbundinni vísindaþekkingu okkar tíma. Framsýni sem á sér skamman aldur má í sumum tilvikum útskýra sem ósköp venjulega ágiskun, sem tekur mið af ríkjandi kringumstæðum.

En þegar um er að ræða spádóma sem eiga sér langan aldur og sumir eru jafnvel eldfornir verður málið öllu flóknara. Vísindamenn og aðrir sem rannsaka þessi mál standa ráðþrota gagnvart þeirri staðreynd að gamlar spásagnir hafa í raun komið fram.

Trúarrit Indverja, Veda-bækurnar, varðveita fjögur þúsund ára gamla spádóma, sem margir telja að hafi að mörgu leyti ræst. Gamla testamentið geymir einnig fjöldann allan af spásögnum. Í Daníelsbók og 53. kapítula Jesajabókar eru til dæmis forbendingar um komu Messíasar og þær móttökur sem hann getur átt von á. Lýsingar spásýnanna eiga vel við ævi og dauða Jesú Krists.

Á steintöflum Hópi-indíána eru varðveittar ævafornir spádómar um örlög mannkynsins. Þar er skýrt frá því að mikil eyðilegging verði um heim allan áður en maðurinn gengur inn í fimmta heiminn en samkvæmt heimsmynd Hópi lifum við nú á tímum fjórða heimsins.

Hópi-indíánar Norður-Ameríku hafa varðveitt ævaforna spádóma um örlög mannkyns. Þeim var sagt að til þeirra kæmu manneskjur með undarleg dýr er dragi á eftir sér kassa (hestar og hestakerrur) og að kassarnir muni við svo búið hreyfast af sjálfu sér (lestir og bifreiðar). Kóngulóarvefir yrðu í loftinu sem fólk talaði í gegnum (símritar og símar) og að sá dagur kæmi að örninn myndi ganga á tunglinu. Í huga Hópi-indíána rættist það þegar bandaríski geimfarinn Neil Armstrong sté á tunglið, en við það tækifæri sagði hann: ,,Örninn hefur lent."

Spásögn Hópi segir einnig af þremur stórviðburðum sem snerti allt mannkyn og hafi eyðileggjandi en jafnframt hreinsandi áhrif. Í tengslum við þá eru þrjú tákn. Þau eru rísandi sól, höfuðáttirnar fjórar og rauði liturinn. Öldungar Hópi-indíána herma að tveir fyrstu viðburðirnir hafi verið fyrri og síðari heimsstyrjöld. Í seinni heimsstyrjöldinni var rísandi sól einkennistákn Japana, en Þjóðverjar notuðu ýmist maltneska krossinn eða hakakrossinn sem auðkenni, og eru hvorir tveggja ímynd höfuðáttanna.

Undanfari þriðja atburðarins, sem Hópi-indíánar nefna ,,hreinsunina miklu", er smíði ,,íláts fulls af ösku". ,,Ílátið" er þeim kostum búið að þegar það ,,fellur af himni soðnar sjórinn og jörðin brennur þannig að maís verður ekki ræktað á henni árum saman". Hópi-indíánum var uppálagt að ef þessi uppgötvun bæri að höndum skyldu þeir fara til staðar þar sem allar þjóðir heims koma saman og reyna að tala um fyrir þeim og benda þeim á að snúa frá villu síns vegar. Fulltrúar Hópi-þjóðarinnar fóru fjórum sinnum í þessum erindagjörðum til aðalstöðva Sameinuðu þjóðanna en var vísað burt í öll skiptin. Þeir fengu ekki að ávarpa þingfulltrúana. Spádómar Hópi vöruðu við því að ef það gerðist væri stutt í ,,hreinsunina miklu".

"Önnur leið, sem hreinsunin getur orðið eftir, er vegna þjóðar sem auðkennd er á bergristum Hópi-indíána með rauðum lit. Þjóðin kemur úr austri."

Samkvæmt spádómnum getur hún borið við á tvo vegu. Hugsanlegt er að Andinn mikli leysi úr læðingi tortímingarmátt náttúruaflanna. Það þýðir að mannkynið yrði að þola umfangsmikil flóð á mörgum stöðum, öflugri storma en við höfum nokkurn tímann upplifað, jarðskjálfta og gífurleg eldsumbrot. Önnur leið, sem hreinsunin getur orðið eftir, er vegna þjóðar sem auðkennd er á bergristum Hópi-indíána með rauðum lit. Þjóðin kemur úr austri. Hún verður gífurlega fjölmenn og ræðst skyndilega inn í önnur lönd eins og ,,engisprettufaraldur". Ef þessu fer fram er Hópi-indíánum ráðlagt að fara ekki út úr híbýlum sínum því eitthvað banvænt verður í andrúmsloftinu.

Arfsögn Hópi-indíána segir að það falli í skaut smáþjóðanna að koma heiminum til bjargar þegar ,,bálið sem leysir í sundur frumefni jarðar hefur eytt hinni gömlu skipan".

Öldungar hinna ýmsu ættbálka indíána Ameríku hafa oftar en ekki reynst sannspáir. Á þriðja áratugnum tóku indíánar sig upp frá ákveðnu dalverpi í Kaliforníu og fluttu búferlum. Aðspurðir sögðust þeir hafa fengið skilaboð frá Andanum mikla um að flóðbylgja væri á leiðinni. Skömmu síðar brast vatnsstífla í nágrenninu og færði allt í kaf. Tugir Bandaríkjamanna létu lífið í þessum hamförum.

Tushanké-Witko, öðru nafni Æri Fákur (Crazy Horse), er einn víðfrægasti stríðshöfðingi og leiðtogi Oglala-Súa indíána. Árið 1871 leitaði hann til Bjarnarstapa, sem er eitt af mörgum fjöllum Svarthæðanna í Suður-Dakota, eftir leiðsögn og framtíðarsýn frá Andanum mikla. Æri Fákur valdi þennan stað til að komast í snertingu við alvaldið vegna þess að þjóð hans leit á fjallið sem helgidóm. Þar dvaldi hann, einn síns liðs, án matar og drykkjar í fjóra daga. Á öðrum degi vitraðist honum sýn sem hefur varðveist fram á okkar daga. Í draumi sér hann sjálfan sig standa á efsta hnúki Bjarnarstapa og horfa berum augum inn í framtíðina, líkt og hann hefði sjónauka svipaðan þeim sem hann tók eitt sinn af föllnum hermanni. Hann leit niður og sá þar borg hvítra manna með fjölmörgum húsum þar sem allir óðu um og virtust vera önnum kafnir. Hann skynjaði fálæti frá borginni sem hann átti erfitt með að útskýra uns hann sá hrörlega kofa við borgarmörkin þar sem indíánar höfðu aðsetur. Indíánarnir klæddust gömlum fatalörfum af hinum hvítu og hjá þeim ríkti eymd, uppgjöf og tómleiki er fylgir einatt ofneyslu áfengis. Honum varð ljóst að flestir höfðu yfirgefið hinn Mikla anda og að hinir hvítu höfðu reist múr á milli sín og þeirra.

Rödd ávarpaði hann og sagði: ,,Þetta verður að gerast, en það mun líða hjá því að allt fólk jarðarinnar kemur til með að sameinast eins og gæsir er fljúga saman að vori... Taktu eftir því sem þú nú sérð!" Þegar hann horfði fram á við í annað sinn sá hann ekki aðeins hina átakanlegu mynd heldur einnig fólk sem var sterkt og trúði á Andann mikla og bar þann boðskap áfram til barna sinna og barnabarna. Hann sá svarta borða liggja yfir slétturnar þar sem áður höfðu aðeins verið auðugar gresjur og eftir þessum svörtu borðum þutu marglitar bjöllur með ógnarhraða. Þegar hann virti sýnina nánar fyrir sér sá hann að inni í bjöllunum voru hvítir menn og jafnvel fáeinir Súar en lítið virtist vera um hesta. Því næst sá hann myrkur grúa yfir alla jörðina. Hann skynjaði mikinn hávaða, hvin og öskur í myrkrinu, og að flestir karlmenn heims börðust upp á líf og dauða. Hann upplifði sársaukann í andliti ættingjanna sem vissu að verið var að murka líftóruna úr ástvinum þeirra.

Þegar bardaginn hafði tekið enda kom tímabil þar sem fólk æddi glórulaust áfram og kom litlu í verk öðru en að byggja sífellt fleiri og stærri byggingar. Er hann leit til himins sá hann stór flikki sem líktust einna helst fuglum með vængi. Þeim fjölgaði ört og er þau flugu um að næturlagi lýstust þau upp af örsmáum ljósum. Aftur færðist myrkur yfir jörðina, menn bárust á banaspjótum, og núna voru sprengingarnar svo máttugar að þær hristu fjöllin. Hann sá borg hverfa undir reykjarmökk líkt og hún hefði aldrei verið til.

",,Sjáið þið það?" spurði fólkið hvað annað. Sumir litu í kringum sig en hristu svo höfuðið og ásýnd þeirra var dimm og drungaleg. Andlit hinna sem voru reiðubúnir breyttust hægt og sígandi í glæsta fegurð."

Þegar hremmingunum lauk sá hann nýja von gera vart við sig á andliti þjóðar sinnar. Sumir hittust á ný til að dansa gömlu dansana og reyndu að bægja eitrinu, sem leynist í ,,eldvatni" hvíta mannsins, frá samkomum sínum. Fólkið leit betur út og gekk í skárri fötum en ennþá var þó múr á milli þess og hvíta mannsins. Fyrr en varði hvarf ásjóna fólksins og hann skynjaði enn á ný myrkur um heim allan. Morgunroðinn bærði þó á sér í austri líkt og þegar birtir af degi. Á himni mátti sjá níu arma stjörnu sem hann vissi að væri fulltrúi fyrir hina níu helgu hringi, þar með talda þá tvo sem enn áttu eftir að birtast. Því næst sá hann hina helgu jurt spretta upp úr jörðinni þar sem áður hafði aðeins verið líflaus trjágróður og með vaxandi birtu úr austri umbreyttist jurtin og varð af hinu helga tré. Undir limum trésins dönsuðu andar manna, dýra og fugla og sungu eins og í þeim byggi gleði heimsins í svo ríkum mæli að þeir áttu erfitt með að halda aftur af henni.

Þessu næst var eins og honum birtist - fyrir handan heim ljóssins sem hann þóttist vita að væri heimur andans - myrkur heimur, fullur af fólki sem virtist vera í kviksyndi. Nokkrir reyndu að teygja hendur sínar í átt til ljóssins, sumir virtust sjá það en aðrir ekki. ,,Sjáið þið það?" spurði fólkið hvað annað. Sumir litu í kringum sig en hristu svo höfuðið og ásýnd þeirra var áfram dimm og drungaleg. Andlit hinna sem voru reiðubúnir breyttust hægt og sígandi í glæsta fegurð. Þá sá hann að fólkið dansaði þegar í andanum undir hinu helga tré því dögun nýs skilnings virtist vera að brjótast í gegn og fólkið var tilbúið að mæta henni. Það voru mörg mismunandi andlit undir trénu svo Æri Fákur skildi að þarna var ekki aðeins hans eigin þjóð. Undir hinu helga tré eða tré lífsins voru allir kynstofnar manna; hvítur, gulur, svartur, brúnn og rauður. Ásjóna þeirra var sneisafull af gleði og saman mynduðu þeir einn hring, heild einnar þjóðar. Þrátt fyrir ólíkt útlit tengdist fólkið órjúfanlegum böndum á einhvern helgan máta sem hann átti erfitt með að útskýra.

Annar spádómur Oglala-Súa segir að endurreisn þjóðarinnar hefjist sjö ættliðum eftir fráfall Æra Fáks. Ef það reynist rétt mun sá tími renna upp innan skamms. Æri Fákur spáði því að hann sneri aftur til jarðarinnar í steini. Um þessar mundir er unnið að því að höggva mynd af honum í hlíð Þrumuhöfuðs, sem tilheyrir fjallaþyrpingu Svarthæða. Sú mynd mun verða mun stærri og tilkomumeiri en andlitsmyndir forsetanna fjögurra sem höggnar eru í Rushmore-fjallið. Þegar verkinu lýkur hefur enn einn spádómur Tushanké-Witko, hins helga manns Súa, ræst.