,,Af hverju var sósíalistastjórnin í Sovétríkjunum svona gjörsamlega misheppnuð - og sömuleiðis í Austur-Þýskalandi?"

,, ... sem ber öll einkenni sósíalisma. Ef einkarekin starfsemi hrynur, skilar tapi, þá tapar fjöldi fólks peningum. Þess vegna hefur það fólk mikla hagsmuni af að hætta slíkri starfsemi áður en hún leiðir til hruns. Ríkisstjórnir, hins vegar, þurfa hvorki að viðurkenna mistök né greiða fyrir þau úr eigin vösum."

,,Viðbrögðin við misheppnuðum aðgerðum ríkisvaldsins eru ætíð þau sömu: Því er haldið fram að það þurfi bara að lagfæra áætlanir örlítið, gera þær örlítið stærri í sniðum og verja til þeirra örlítið meira fé."

"Árið 1972 spáði ég fyrir um að fíkniefnaáætlanir Nixon-stjórnarinnar myndu misheppnast og mælti því með lögleiðingu allra fíkniefna."

,,Richard Nixon forseti hóf fíkniefnastríðið árið 1969. Áætlanir hans misheppnuðust, en verkefninu var haldið lifandi næstu 17 árin þótt starfsemi væri í lágmarki. Ronald Reagan endurvakti svo fíkniefnastríðið á valdatíma sínum. Hann jók umfang þess, sérstakelga í Flórída, en náði heldur ekki að vinna sigur. Þarnæst kom George Bush [eldri] og lýsti yfir ,,algeru stríði" (total war). Hann skipaði mann að nafni William Bennet í stöðu yfirmanns baráttunnar gegn fíkniefnum - svonefndan fíkniefnasar - með miklum yfirlýsingum og lúðrablæstri."

,,Hann vék úr embætti eftir að hafa lýst því yfir opinberlega að aðgerðir þær sem hann hóf hefðu skilað stórkostlegum árangri. En svo var nú ekki. Fyrir svo löngu síðan sem árið 1972 spáði ég fyrir um að fíkniefnaáætlanir Nixon-stjórnarinnar myndu misheppnast og mælti því með lögleiðingu allra fíkniefna. Ég hef ekki komið auga á neitt síðan sem bendir til þess að mér beri að endurskoða það mat."

Hannes Hólmsteinn Gissurarson ásamt Milton og Rose Friedman á ráðstefnu Mont Pelerin-samtakanna í Tókíó í Japan haustið 1988. Hannes Hólmsteinn var einn af forvígismönnum Félags frjálshyggjumanna á starfsárum þess 1979-89. Félagið vann þrekvirki við að kynna frjálshyggjuna hér á landi og vinna henni fylgi. Hugmyndafræði og ritstörf Miltons Friedmans og austurríska hagfræðingsins Friðriks von Hayeks komu þá í fyrsta sinn fyrir sjónir sums ungs fólks á Íslandi. Á sama tíma og vinstrimenn og aðrir ,,róttæklingar" börðust gegn frjálsum útvarpsrekstri, frjálsum sjónvarpsrekstri, afnámi bjórbannsins, frjálsum opnunartíma verslanna og reyndu að standa í vegi fyrir öðrum framfaramálum í íslensku þjóðlífi var Hannes Hólmsteinn mikilvægur og rökfastur talsmaður frelsis í fjölmiðlun og viðskiptum.

,, ... sá hópur er nú ekki svo lítill lengur. En ég er heldur ekki neinn íhaldsmaður og hef aldrei verið. Íhaldsmenn vilja halda hlutunum ,,eins og þeir hafa verið." Það er ekki það sem ég vil. Ég er frjálslyndur, í hinni klassísku evrópsku merkingu þess orðs."

,,Ég er á móti bannstefnunni eins og hún er í dag, og mæli með að við umgöngumst fíkniefni á sama hátt og áfengi og tóbak."

,,Með ákveðnum takmörkunum. Einstaklingar geta einungis keypt áfengi eftir að hafa náð ákveðnum aldri og sum staðar eingöngu í ríkisreknum verslunum."

,,Það væri betra ef hinn frjálsi markaður sæi sjálfur um að setja takmarkanirnar. Það getur verið - en ætti ekki að vera - hlutverk ríkisvaldsins að selja fíkniefni; ekki fremur en að reka happadrætti eða fjárhættuspil."

,,Því miður er það satt, en ríkið á ekki að hafa neitt hlutverk á frjálsum markaði. Það á að halda sig við lýðræðis- og stjórnmálahlutverk sitt."

,,Aðalvandamálið er að koma þinginu út úr myndinni og láta svo hin einstöku ríki sjálf um hin smærri atriði lagasetningar."

"Maríúana hækkaði verulega í verði á sama tíma og verð á kókaíni og krakki lækkaði. Aðgerðir þeirra sem framfylgja fíkniefnabanninu ýttu neytendum frá skaðlausu efni yfir í annað mun hættulegra. "

,,Þeir sem eru hæfastir til þess - lyfjaiðnaðurinn."

,,Hvaða bull er nú þetta! Stór hluti þeirra lyfja sem nú þegar eru á markaði eru ávanabindandi. Fólk er háð asperíni, svefnlyfjum og sumir gætu ekki lifað án þess að taka verkjalyf reglulega."

,,Hinn frjálsi markaður myndi sjá þeim fyrir hráefnum."

,,Af hverju ekki? Ræktun maríúana á sér sífellt stað þrátt fyrir stórtækar eyðingaráætlanir fíkniefnalögreglunnar. Maríúana gegnir lykilhlutverki í fíkniefnastefnu Bandaríkjastjórnar. Þótt ekki sé vitað um eitt einasta dauðsfall af völdum of stórs skammts af maríúana og tugir vísindarannsókna styðji fullyrðingar um að maríúúana sé skaðlaust, hefur verið lýst yfir stríði gegn grasinu."

Vitræn umræða um fíkniefnamál hefur átt erfitt uppdráttar á Íslandi undanfarin ár, ekki síst vegna fordóma og fáfræði almennings. Dr. Hannnes Hólmsteinn Gissurarson prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands er eflaust með fyrstu Íslendingum til að vekja máls á því að ef til vill væri tímabært að skoða aðrar leiðir í fíkniefnavörnum en farnar hafa verið hingað til, enda fullreynt að fíkniefnastríðið virðist ekki skila þeim árangri sem stefnt hefur verið að. Síðan hafa fleiri málsmetandi menn í íslensku samfélagi haft uppi efasemdir um að núverandi stefna í fíkniefnamálum sé til góðs. Jónas Kristjánsson fyrrverandi ritstjóri DV hefur sem dæmi lagt til að sett verði á fót ,,Fíkniefnaverslun ríkisins" til að hnekkja veldi fíkniefnabaróna og draga úr þeirri skaðsemi sem ólögleg fíkniefni valda. Dr. Helgi Gunnlaugsson afbrotafræðingur og prófessor við Háskóla Íslands hefur einnig ýjað að því að æskilegt sé að íhuga alvarlega lögleiðingu í tengslum við frjálsa sölu og meðferð fíkniefna. Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður (til vinstri hér að ofan) og prófessor við lagadeild Háskóla Reykjavíkur hefur bent á að það sé hróplegt ósamræmi í því að fíkniefnasmyglarar séu dæmdir í tólf ára fangelsi en þeir sem framið hafa gróf ofbeldisverk í nokkra mánaða eða allt að fimm ára fangelsi. Haukur Örn Birgisson laganemi (til hægri hér að ofan) og formaður Frjálshyggjufélagsins er einnig skeleggur málsvari afnáms banns á ólöglegum fíkniefnum. Heimir Már Pétursson, upplýsingafulltrúi, Björgvin G. Sigurðsson þingmaður Samfylkingarinnar og aðstandendur Vefþjóðviljans hafa einnig gagnrýnt fíkniefnabannið, hver með sínum hætti.

,,Já. Borið saman við önnur fíkniefni hefur verð á maríúana hækkað verulega á sama tíma og verð á kókaíni fyrst og síðan krakki lækkaði. Aðgerðir þeirra sem framfylgja fíkniefnabanninu ýttu neytendum frá skaðlausu efni yfir í annað mun hættulegra."

,,Ég myndi að öllu leyti fara með þau á sama hátt og áfengi og tóbak. Það er ekki afbrot að kaupa sér í glas, en það er afbrot að aka bifreið seinna meir, ef maður er drukkinn. Sama myndi gilda um önnur fíkniefni."

,,Af hverju ekki? Við sjáum létt-bjór og vín með lágt áfengishlutfall í áfengisverslunum. Fyrir hvort tveggja er til markaður. Í þessari umræðu er þó eitt atriði sem við megum ekki gleyma: Þeir sem vinna mest á lögleiðingu eru neytendur. Hin löglegu fíkniefni myndu vera mun hreinni, hin virku innihaldsefni tiltekin á umbúðunum, upplýsingar um hættu á of stórum skömmtum einnig ..."

,,Það er ekki til ein einasta raunvísindaleg rannsókn sem styður þá röksemdafærslu. Hið gagnstæða er staðreynd. Lok áfengisbannsins leiddi ekki til aukningar á áfengisneyslu þegar til langs tíma er litið. Það dró meira að segja úr dauðsföllum af völdum áfengis þar sem varan var hreinni og betri. Síðan maríúana var lögleitt í Hollandi hefur dregið úr misnotkun á því og sams konar upplýsingar berast okkur frá Alaska, en nú er liðið rétt ár síðan hætt var að refsa þar fyrir að hafa í fórum sínum maríúana til eigin nota."

"Bannstefnan tryggir bæði þeim sem banna efnin og þeim sem útvega þau góða lífsafkomu. Þetta gildir um saksóknarana, starfsemi þeirra fær vænar fjárveitingar og laun þeirra hafa hækkað. "

,,Reyndar eru önnur rök mun sterkari. Það er óhætt að fullyrða að heilir borgarhlutar í mörgum bandarískum stórborgum séu á leiðinni í vaskinn beinlínis vegna núverandi stefnu í fíkniefnamálum. Tíu þúsund óþörf ,,auka" dauðsföll í fíkniefnaheiminum á ári hverju, fangelsin yfirfull og lítill tími til að fást við aðra glæpi. Þetta er að gerast um leið og tíðni glæpa sem ekki tengjast fíkniefnum er að aukast. Það er nánast ómögulegt að nefna eina jákvæða afleiðingu af fíkniefnastríðinu og samt hef ég ekki einu sinni minnst á afleiðingar þess í Perú, Kólombíu og Panama ..."

,,Sem er gjörsamlega óverjandi aðgerð. Við höfum lagt þessi lönd í rúst með okkar eigin hermönnum, þyrlum og sérsveitum, bara vegna þess að við gátum ekki framfylgt okkar eigin lögum heima fyrir."

Þrátt fyrir að hert refsiviðurlög gegn neyslu, sölu og dreifingu ólöglegra fíkniefna hafi siglt í strand og reynsla undanfarinna 89 ára sýni að aðgengi, framboð og eftirspurn eftir vímuefnum virðist ekkert minnka hvort sem menn eru teknir af lífi fyrir smygl, dæmdir í lífstíðarfangelsi, 50 ára fangelsi, 30 ára eða 12 ára fangelsi, þá eru ennþá til menn sem trúa staðfastlega á gildi refsivandarins þegar kemur að lausn fíkniefnavandans. Ágúst Einarsson alþingismaður Samfylkingarinnar er einn af þeim. Hann lætur ekki sagnfræðilegar staðreyndir villa sér sýn þegar kemur að baráttunni gegn ,,einum stærsta og arðbærasta atvinnuvegi í heimi". Hann er hinn dæmigerði siðferðispostuli sem kvartar undan því að ,,enginn kippir sér lengur upp við klám í fjölmiðlum" né að ,,tillits- og afskiptaleysi sé miklu algengara í samfélaginu en var fyrir nokkrum árum." Nema hann og vinir hans auðvitað. Ágúst fullyrðir líka á vef sínum að til séu ,,ýmis ráð í baráttu gegn fíkniefnum sem ekki kosta fé", jú nefnilega þau að ,,þyngja refsingar við alvarlegum fíknefnabrotum." Hingað til hefur fangavist kostað skattgreiðendur fé, en sjálfsagt er það alveg ókeypis fyrir hann, að dæma íslensk ungmenni í margra ára fangelsi fyrir að vilja neyta annarra vímuefna en þeirra sem renna úr flöskunni sem hann drekkur úr. Þann 13. janúar 1999 lagði Ágúst Einarsson, ásamt Gísla S. Einarssyni þingmanni Samfylkingarinnar, fram á Alþingi frumvarp um að lágmarksrefsing verði 2 ár við alvarleg brot og hámarksrefsing fyrir fíkniefnabrot verði hækkuð úr 10 árum í 12 ár. Í frumvarpinu var einnig lagt til að á Keflavíkurflugvelli yrði vakin sérstök athygli á þungum dómum við fíknefnasmygli en ,,slíkt er víða gert erlendis með góðum árangri" segir Ágúst. Hvar nákvæmlega fylgdi ekki sögunni. Vegna þess að ,,fólki stendur meira á sama um siðferðileg gildi en áður" varð hinum siðprúðu Samfylkingarþingmönnum ekki fullkomlega að ósk sinni, nema að hámarksrefsing fyrir fíkniefnabrot var hækkuð í 12 ár, í tíð Sólveigar Pétursdóttur dómsmálaráðherra. Það skaut fíkniefnasölum, fíkniefnasmyglurum og ,,þegnunum" svo mikinn skelk í bringu að fíkniefnavandinn á Íslandi er um það bil alveg að hverfa, væntanlega bara spurning um nokkrar vikur eða mánuði í viðbót að hann gufi upp með öllu. Þökk sé siðprýði Ágústar, Sólveigar og Gísla.

,,Örugglega. Vegna núverandi stefnu höfum við látið þessi lönd sitja uppi með framleiðslu á landbúnaðarafurðum eins og maríúana og kóka, sem er andstætt langtíma hagsmunum þeirra. Ef við myndum gera fíkniefnaneyslu löglega á morgun myndi verð á kókaíni síðdegis sama dag falla niður eins og steinn."

,,Farðu varlega í að tala um atvinnuleysi. Bændur í Perú geta ekki gert greinarmun á því sem þeir fá fyrir kókalaufin sín núna og því sem þeir myndu fá eftir lögleiðingu. Ég myndi heldur vilja að bændurnir héldu starfsemi sinni áfram og hefðu möguleika á að setja hráefni sitt til sölu fyrir sanngjarnt verð, eins og okkar bændur. Þeir sem verða atvinnulausir eru þeir sem græða ótrúlegar upphæðir á fíkniefnasölu; meðlimir glæpahringja, smyglarar og götusalar."

,,Ábyggilega. Þótt tilgangur minn með því að mæla með lögleiðingu sé ekki að útvega ríkisvaldinu nýja tekjulind."

,,Það eru allar líkur á því, að einstaklingar sem hagnast á fíkniefnaviðskiptum muni gera allt sem í þeirra valdi stendur til að tryggja fjárhagslega afkomu sína. Þetta er alls ekki dæmi um einhverja samsæriskenningu, heldur fyrirsjáanlegt samband meðlima í sömu iðngrein og gildir jafnt um fíkniefnabaróninn sem bifreiðaframleiðandann."

,,Saksóknarinn og hinn saksótti hafa sameinginlega hagsmuni af fíkniefnastríðinu. Bannstefnan tryggir bæði þeim sem banna efnin og þeim sem útvega þau góða lífsafkomu. Þetta gildir um saksóknarana, starfsemi þeirra fær vænar fjárveitingar og laun þeirra hafa hækkað. Þeim er tryggður frami og góður starfsferill."

,,Ekki endilega, spillingarfenin eru raunveruleg, til eru gögn sem sanna það, og þeim fer fjölgandi. Þú getur verið viss um það, að þegar til mikils er að vinna verður alltaf til fólk sem langar í vinninginn og er tilbúið að setja alla aðra hagsmuni til hliðar til að ná í hann."